ქალებში ხშირად გვხვდება კიბოს სახეობები

კიბო მსოფლიოსა და ჩვენს ქვეყანაში სულ უფრო ხშირად გვხვდება დაავადებათა შორის. მსოფლიოში მილიონობით, ჩვენს ქვეყანაში კი დაახლოებით 150 ათასი ადამიანი ყოველწლიურად კიბოს დიაგნოზს იღებს. თუმცა წარსულთან შედარებით, თანამედროვე მედიცინის განვითარებასთან ერთად, კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკის მიმართულებით დიდი წინსვლაა მიღწეული. კიბოსთვის მნიშვნელოვანია რეგულარული კონტროლი და ყოველწლიურად მინიმუმ 1-ჯერ ჩასატარებელი Check-up, რის საშუალებითაც დაავადება ადრეულ ეტაპზე შეიძლება გამოვლინდეს, დაისვას დიაგნოზი და დაიწყოს მკურნალობა. ადრეული დიაგნოსტიკა ზრდის არა მხოლოდ პაციენტის სიცოცხლის ხანგრძლივობას, არამედ ცხოვრების ხარისხსაც. ამიტომ კიბოს მკურნალობასთან ერთად მისი ადრეული გამოვლენაც სასიცოცხლო მნიშვნელობისაა.

Hisar Hospital Intercontinental-ში სამედიცინო ონკოლოგიის განყოფილებით ვახორციელებთ კიბოს დიაგნოზის მქონე პაციენტების მონიტორინგსა და მკურნალობას. კიბოს ადრეულ დიაგნოსტიკასა და მკურნალობაში ინფორმაციისა და ინფორმირების მნიშვნელობაში დარწმუნებულები, ამ განყოფილებაში მომზადებულ მასალაში შეგიძლიათ იხილოთ ქალებში ყველაზე ხშირად გავრცელებული კიბოს სახეობები, ასევე სხვა არსებული კიბოს სახეობები, მათი სიმპტომები, ადრეული დიაგნოსტიკის მნიშვნელობა და მკურნალობის მეთოდების შესახებ ყველა დეტალი.

ქალებში ყველაზე ხშირად გავრცელებული კიბოს სახეობები

• სარძევე ჯირკვლის კიბო

• საშვილოსნოს ყელის კიბო

• საშვილოსნოს კიბო

• საკვერცხის კიბო

• ფარისებრი ჯირკვლის კიბო

• კანის კიბო

• ხორხის კიბო

• პანკრეასის კიბო

• კუჭის კიბო

• მსხვილი ნაწლავის კიბო

• ღვიძლის კიბო

სარძევე ჯირკვლის კიბო

რა არის სარძევე ჯირკვლის კიბო?

განსაკუთრებით ბოლო წლებში ქალებში სულ უფრო ხშირად გვხვდება კიბოს ის სახეობები, რომელთა შორისაც სარძევე ჯირკვლის კიბო მთავარია. ეფექტური სკრინინგის პროგრამებით ადრეული დიაგნოსტიკის შემთხვევაში, რაც სიკვდილიანობის მნიშვნელოვან შემცირებას იწვევს, სარძევე ჯირკვლის კიბო მსოფლიოში ყოველი 8 ქალიდან 1-ს, თურქეთში კი ყოველი 12 ქალიდან 1-ს აღენიშნება. სარძევე ჯირკვლის სეკრეციული ჯირკვლებისა და სადინრების მომფენი უჯრედების კონტროლის გარეშე გამრავლებისა და ორგანიზმში გავრცელების შედეგად წარმოქმნილი სარძევე ჯირკვლის კიბო ჯერ ახლო გარემოში, შემდეგ კი ძუძუს მახლობლად მდებარე ლიმფურ ჯირკვლებში შეიძლება გავრცელდეს. სარძევე ჯირკვლის კიბოს ნამდვილი მიზეზი, რომლის ადრეული დიაგნოსტიკაც ძალიან მნიშვნელოვანია, ჯერ კიდევ სრულად არ არის ცნობილი, ხოლო სარძევე ჯირკვლის კიბოთი დაავადებული ქალების ორი მესამედი რისკფაქტორს არ ატარებს, მაგრამ მაინც ავადდება ამ დაავადებით.

ვინ არის რისკის ქვეშ?

• ქალები (ქალებში სარძევე ჯირკვლის კიბოს გავრცელების სიხშირე მამაკაცებთან შედარებით უფრო მაღალია),

• 50-70 წლის, მენოპაუზის შემდგომ პერიოდში მყოფი ქალები,

• ოჯახში სარძევე ჯირკვლის კიბოს შემთხვევების მქონე პირები (სარძევე ჯირკვლის ყველა კიბოს 20-30%-ში ოჯახში კიბოთი დაავადებული პირები ფიქსირდება. განსაკუთრებით მაღალია რისკი პირველი ხარისხის ნათესავებში, როგორებიც არიან დედა, და, ქალიშვილი, კიბოთი დაავადებულთათვის),

• სარძევე ჯირკვლის კიბოს 5-10% წარმოიქმნება დედისგან ან მამისგან გადაცემული BRCA1 და BRCA2 გენების ცვლილებების შედეგად.

• ადრე სარძევე ჯირკვლის კიბოთი დაავადებული პაციენტები (ამ პაციენტებში მეორე ძუძუზე კიბოს განვითარების რისკი 3-4-ჯერ მეტია),

• ადრე ჩატარებული ბიოფსიით კეთილთვისებიანი სიმსივნე დადგენილი პაციენტები (ამ პაციენტების ახლო მონიტორინგია საჭირო, რადგან ეს სიმსივნეებიც შემდგომში კიბოს განვითარების რისკს ატარებენ),

• ადრე სარძევე ჯირკვლის კეთილთვისებიანი დაავადებები გადატანილი პირები (უჯრედების არარეგულარული განვითარება და სარძევე წილაკებში ანომალური უჯრედების არსებობა კეთილთვისებიანი სარძევე დაავადებების რისკს ზრდის),

• ბავშვობაში ან მოზარდობის ასაკში, განსაკუთრებით მკერდის არეში, სხივური თერაპია ჩატარებული პირები,

• 12 წლამდე მენსტრუაცია დაწყებული და 55 წლის შემდეგ მენოპაუზაში შესული პირები,

• არასოდეს მშობიარობა არ ჰქონია ქალები (ამ ქალებში მრავალგზის მშობიარე ქალებთან შედარებით სარძევე ჯირკვლის კიბოს განვითარების რისკი უფრო მაღალია),

• მშობიარობა ჰქონიათ, მაგრამ ბავშვი არ უკვებავთ (არსებობს კვლევები, რომლებიც აჩვენებს, რომ განსაკუთრებით 1,5-2 წლის განმავლობაში ხანგრძლივი ძუძუთი კვება ამცირებს სარძევე ჯირკვლის კიბოს),

• პირველი შვილი 30 წლის შემდეგ რომ შეძინეს,

• ალკოჰოლისა და სიგარეტის მომხმარებლები,

• ხანგრძლივი ჰორმონული თერაპიის მიმღები პირები,

• მაღალი სოციალურ-ეკონომიკური დონის ოჯახების ქალიშვილები (ეს პირები უფრო ადრე ვითარდებიან და ადრეულ ასაკში იწყებენ მენსტრუაციას; განათლებისა და სამუშაო შესაძლებლობების მრავალფეროვნების გამო უფრო გვიან ოჯახდებიან და ფეხმძიმდებიან),

• ჭარბი წონისა და სიმსუქნის პრობლემის მქონე პირები რისკის ქვეშ არიან.

რა არის სიმპტომები?

სარძევე ჯირკვლის კიბო ადრეულ სტადიაზე სიმპტომებს არ იძლევა. ამიტომ თუ ქვემოთ ჩამოთვლილი სიმპტომებიდან რომელიმე გაქვთ, გთხოვთ, ყოველგვარი დაგვიანების გარეშე მიმართოთ თქვენს ექიმს.

• თუ ძუძუში ან იღლიაში ორ კვირაზე მეტი ხნის განმავლობაში ხელით შეგრძნობადი შეშუპება გაქვთ,

• ძუძუს ფორმასა და ზომაში ცვლილება; თუ ბოლო პერიოდში ორ ძუძუს შორის ასიმეტრია გამოჩნდა,

• მენსტრუაციის პერიოდში ძუძუში განსხვავებულ ტკივილს თუ გრძნობთ,

• ძუძუს წვერზე კანის ქერქი ან აქერცვლა თუ გაქვთ,

• ძუძუს წვერიდან სისხლიანი გამონადენი თუ ხდება,

• ძუძუს კანს ფორთოხლის ქერქის იერი თუ შეეძინა,

• ძუძუს წვერის მდებარეობაში ცვლილება თუ არის,

• ძუძუს წვერი შიგნით თუ ჩაიწია,

• იღლიაში სიხისტე, შეშუპება ან სიმსივნე თუ გაქვთ, დაუყოვნებლივ მიმართეთ სპეციალისტ ექიმს.

სარძევე ჯირკვლის კიბოს ადრეული დიაგნოსტირებისთვის არსებობს გარკვეული დიაგნოსტიკური მეთოდები. ესენია:

თვითშემოწმება:

1. დააწექით ზურგზე სწორ ზედაპირზე და მარცხენა ხელი თავქვეშ ამოიდეთ. მარჯვენა ხელით შეამოწმეთ მარცხენა ძუძუ. გამოიყენეთ საჩვენებელი, შუა და უსახელო თითები და ნელა გააკეთეთ მცირე წრიული მოძრაობები. ამ მოძრაობის შესრულებისას საჭიროა არა თითების წვერები, არამედ მათი ბრტყელი ნაწილები გამოიყენოთ. ძუძუს ზედა ნაწილზე ოდნავ დააჭირეთ და თითები მთელი ძუძუს გარშემო გადაატარეთ. დარწმუნდით, რომ ხელში არ გაქვთ არანაირი უჩვეულო კვანძი, შეშუპება ან სიხისტე. ძუძუს შემოწმება გააგრძელეთ წრიული მოძრაობებით და მსუბუქი დაჭერით, სანამ არ მიაღწევთ იმ წერტილს, საიდანაც დაიწყეთ. შემდეგ ძუძუს წვერი და იღლიის არეც იგივე წრიული მოძრაობებით შეამოწმეთ. მარცხენა ძუძუს შემოწმების დასრულების შემდეგ მარჯვენა ხელი თავქვეშ ამოიდეთ და ამჯერად მარცხენა ხელით შეასრულეთ მარჯვენა ძუძუს შემოწმება.

2. მიუდექით სარკეს, იდექით მართლა და ხელები გვერდებზე გაქვთ, ხელებით თეძოებზე დაყრდნობით. ახლა შეგიძლიათ ყურადღებით შეამოწმოთ ძუძუები როგორც წინიდან, ისე გვერდებიდან. დაადგინეთ, წინა შემოწმებიდან მოყოლებული, გაჩნდა თუ არა ზომისა და ფორმის განსხვავებები, ძუძუში ჩაზნექილობა, შეკუმშვა, ძუძუს წვერების გარეგნობისა და მდებარეობის უჩვეულო ცვლილებები.

3. ზურგზე წოლის პოზიციაში ჩატარებული შემოწმება ფეხზე მდგომმა ჩაატარეთ, მარცხენა ხელი თავზე ასწიეთ და იღლია დაჭიმულ მდგომარეობაში გქონდეთ. ამ გზით წრიული მოძრაობებით კვლავ შეამოწმეთ იღლია და ძუძუ.

4. ორივე ძუძუს წვერი ცერა და საჩვენებელ თითებს შორის მოათავსეთ და ოდნავ მოუჭირეთ. თუ ძუძუდან ანთებითი ხასიათის გამონადენი ან სითხე გამოდის, აუცილებლად მიმართეთ ექიმს. თუ ძუძუს შემოწმებისას საეჭვო სიმსივნეს ან გასქელებას აღმოაჩენთ, ნუ შეგეშინდებათ და აუცილებლად მიმართეთ თქვენს ექიმს.

ექიმის შემოწმება: მაშინაც კი, თუ რაიმე ჩივილი არ გაქვთ, 20-40 წლის ასაკში ხართ — სამ წელიწადში ერთხელ; 40 წელს გადაცილებული ხართ — წელიწადში ერთხელ უნდა გაიაროთ შემოწმება სარძევე ჯირკვლის საკითხებში გამოცდილი ზოგადი ქირურგის სპეციალისტთან. ექიმი შემოწმებისას შეიძლება შეხვდეს კეთილთვისებიან სარძევე სიმსივნეებს. ეს სარძევე სიმსივნეები, როგორც წესი, უფრო რბილია, გლუვი ზედაპირით, მრგვალი და მოძრავია. კიბოიანი სიმსივნეები კი უფრო მკვრივია, უსწორმასწორო ზედაპირით; ქსოვილს უფრო მჭიდროდ ეჭიდება და ადვილად არ მოძრაობს.

გამოსახულების მეთოდები

თანამედროვე სამედიცინო ტექნოლოგიების შესაძლებლობებით, სარძევე ჯირკვლის გამოსახულების მეშვეობით, სარძევე ჯირკვლის კიბოს შესაძლებელია გამოვლინდეს რაც შეიძლება ადრეულ სტადიაზე. განსაკუთრებით ბოლო პერიოდში უფრო ხშირად გვხვდება სარძევე ჯირკვლის კიბო, რომელიც ხელით არ იგრძნობა, მაგრამ შეიძლება გამოვლინდეს გამოსახულების მეთოდებით. სარძევე ჯირკვლის კიბოს დიაგნოსტიკისთვის ხშირად გამოყენებადი გამოსახულების მეთოდებია:

მამოგრაფია: სარძევე ჯირკვლის კიბოს დიაგნოსტიკაში ძირითადი მეთოდი, მამოგრაფია, დაბალი დოზის რენტგენის სხივების გამოყენებით სარძევე ჯირკვლის დაავადებების შეფასების საშუალებას იძლევა გამოსახულების მეთოდებიდან ერთ-ერთია. ამ მეთოდით, რომელიც „ოქროს სტანდარტად“ ითვლება, შესაძლებელია დაინახოს შემოწმებით ვერ გამოვლენილი პატარა სიმსივნეები და ცვლილებები. ძუძუ ორ ფირფიტას შორის იჭიმება და სხვადასხვა პოზიციაში ხდება მისი გამოსახულების აღება. მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია (WHO) 40 წლიდან ყველა ქალს რეკომენდაციას უწევს წელიწადში ერთხელ სკრინინგ მამოგრაფიის ჩატარებას. რეგულარული სკრინინგ მამოგრაფია ჩატარებულ პირებში სარძევე ჯირკვლის კიბოთი სიკვდილიანობა 33%-ით მცირდება.

ულტრასონოგრაფია: მამოგრაფიის დამხმარე კვლევებიდან ერთ-ერთია. გამოსახულებას ულტრაბგერითი ხმოვანი ტალღების საშუალებით აკეთებს. ხმოვანი ტალღების არეკვლები კომპიუტერით გროვდება და ეკრანზე ქმნის გამოსახულებას. ის მამოგრაფიით აღმოჩენილი სიმსივნეების შინაგანი სტრუქტურის შესახებ ინფორმაციას იძლევა. ასევე წინასწარ ინფორმაციას აწვდის კეთილთვისებიან და ავთვისებიან სიმსივნეებს შორის განსხვავების შესახებ. განსაკუთრებით ახალგაზრდა პაციენტებში მამოგრაფიასთან შედარებით მეტ ინფორმაციას იძლევა, ამიტომ ერთ-ერთ უპირატეს მეთოდად ითვლება.

მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახვა (MRI): დღესდღეობით ფართოდ გამოყენებადი მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახვა სწორ ადგილას და სწორ დროს გამოყენებისას, სტრუქტურული მონაცემების ფუნქციურ მონაცემებთან გაერთიანების უნარის გამო, სარძევე ჯირკვლის კიბოსთვის ერთ-ერთ ყველაზე მგრძნობიარე გამოსახულების მეთოდად ითვლება.

ბიოფსია: პათოლოგიური გამოკვლევისთვის სარძევე ჯირკვლის კიბოს ეჭვის მქონე სიმსივნიდან ნიმუშის აღების მეთოდია. თხელი ნემსით, ავტომატური სქელი ნემსითა და ქირურგიული ტექნიკით საეჭვო სიმსივნიდან იღებენ ქსოვილის ნიმუშს და აგზავნიან პათოლოგიურ გამოკვლევაზე.

ადრეული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

ადრეულ სტადიაზე დასმული დიაგნოზი სიცოცხლის გადამრჩენია. სარძევე ჯირკვლის კიბოს ადრეულ დიაგნოსტიკაში უპირატესობას მიანიჭებს, თუ 20-40 წლის ქალები სამ წელიწადში ერთხელ გაივლიან ექიმის შემოწმებას; 40 წლის შემდეგ კი წელიწადში ერთხელ გაივლიან ექიმის შემოწმებას და ჩაიტარებენ მამოგრაფიას, ეს უპირატესობას მიანიჭებს.

სარძევე ჯირკვლის კიბოში გამოყენებადი ქირურგიული მეთოდები

ადრეულ სტადიაზე დასმული დიაგნოზით გადარჩენის მაჩვენებელი 90%-ს აღემატება. სარძევე ჯირკვლის კიბოში მკურნალობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მეთოდი ქირურგიულია. ოპერაციით სიმსივნე ამოიღება და შემდეგ სიმსივნის რეციდივისა და სხვა ორგანოებში გავრცელების თავიდან ასაცილებლად იწყება დამხმარე მკურნალობის ჩატარება. სარძევე ჯირკვლის კიბოსთან დაკავშირებით ჩატარებულ ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან კვლევას წარმოადგენს ლიმფური ჯირკვლების შენარჩუნებისკენ მიმართული კვლევები. წარსულში, როდესაც იღლიის ლიმფურ ჯირკვლებში გავრცელება ფიქსირდებოდა, ლიმფური ჯირკვლები პირდაპირ ამოიღებოდა, მაშინაც კი, თუ ლიმფურ ქსოვილში გავრცელება არ იყო. ეს კი თან მოჰყვებოდა ხელის შეშუპებას, ფუნქციურ დარღვევებს და, რაც ყველაზე მთავარია, პაციენტებს ფსიქოლოგიური დარღვევები ჰქონდათ. ახლად შემუშავებული სენტინელური ლიმფური კვანძის ბიოფსიით ლიმფური ქსოვილის მთლიანად ჩარევის გარეშე ამოიღება მხოლოდ გავრცელების მქონე მონაკვეთი; პაციენტი გადარჩება გაუმართლებელი და დამღლელი ქირურგიული ჩარევისგან.

სარძევე ჯირკვლის კიბოს მკურნალობისას ჩატარებული ოპერაციები სამ კატეგორიად შეიძლება დაჯგუფდეს:

რადიკალური მასტექტომია: კიბოიან ქსოვილთან ერთად ამოიღება მთელი ძუძუ; იმავე დროს ან მოგვიანებით პაციენტს შეიძლება ჩაუტარდეს სილიკონის პროთეზირება ან ძუძუს აღდგენა საკუთარი ქსოვილებით.

კანის შემნახველი მასტექტომია: ძუძუს ქსოვილი მთლიანად ამოიღება, თუმცა ძუძუს კანი შეიძლება შენარჩუნდეს. ამოღებული ქსოვილის ნაცვლად სილიკონის პროთეზის ჩადგმით მიიღწევა ბუნებრივი გარეგნობა.

ძუძუს შემნახველი ოპერაცია: ამ ტიპის ოპერაციებით სიმსივნესთან ერთად მის გარშემო არსებული ძუძუს ქსოვილის გარკვეული ნაწილიც ამოიღება, ხოლო ძუძუ თავის ადგილას რჩება. ასე ინარჩუნდება როგორც ბუნებრივი გარეგნობა, ისე პაციენტის ფსიქოლოგიური მდგომარეობა. ოპერაციის შემდეგ დაავადების განმეორებითი რეციდივის თავიდან ასაცილებლად 5-7 კვირის განმავლობაში ტარდება რადიოთერაპია. ძუძუს შემნახველი ოპერაციები ქალებს, რომლებიც ფეხმძიმდნენ, ერთ ძუძუში მრავალფოკუსიანი სიმსივნის მქონე პაციენტებს და წინათ ამ არეში რადიოთერაპია ჩატარებულ პირებს კატეგორიულად არ უტარდებათ.

რა არის საშვილოსნოს ყელის კიბო?

მსოფლიოში ქალებში ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად გავრცელებული კიბოს სახეობაა. მისი მთავარი განსხვავება სხვა ქალურ კიბოებისგან იმაში მდგომარეობს, რომ რეგულარული სკრინინგ-ტესტების ჩატარებისას შესაძლებელია ადრეულ სტადიაზე გამოვლენა, ხოლო ადრეულ სტადიაზე გამოვლენის შემთხვევაში მკურნალობის წარმატების მაჩვენებელი მაღალია. საშვილოსნოს ყელის კიბო არის კიბოს სახეობა, რომელიც ვითარდება საშვილოსნოს ყელზე, რომელსაც „ცერვიქსი“ ეწოდება. ცერვიქსი, საშვილოსნოს ქვედა ნაწილში, რეპროდუქციული სისტემის ნაწილია; ის არის ორგანო, რომელიც აერთიანებს საშვილოსნოსა და ქალთა სასქესო გზას (ვაგინას). ის ორი ნაწილისგან შედგება. გარე ნაწილი, რომელსაც ექტოცერვიქსი ეწოდება, ვაგინას ეხება; შიდა ნაწილი, ენდოცერვიქსი, საშვილოსნოს უახლოვდება. კიბოს უმეტესობა ამ ორი ნაწილის შეერთების არეში ვლინდება. საშვილოსნოს ყელის კიბო ვითარდება, როდესაც საშვილოსნოს შიდა შრეში (ენდომეტრიუმში) უჯრედები გარე ფაქტორების გავლენით იცვლება და კონტროლის გარეშე იზრდება. ენდომეტრიუმის შრე არის ქსოვილი, რომელიც მგრძნობიარეა საკვერცხეებიდან გამოყოფილი ან გარედან მიღებული ჰორმონებისადმი. ჰორმონულ დარღვევებთან დაკავშირებით დიაგნოსტიკა და მკურნალობა რომ არ ჩატარდეს, დროთა განმავლობაში უჯრედული ცვლილებების შედეგად საშვილოსნოს შიდა შრეში შეიძლება განვითარდეს კიბო.

ვინ არის რისკის ქვეშ?

• 35-55 წლის ქალები (თუმცა 65 წლის შემდეგაც არსებობს კიბოს განვითარების რისკი, ამიტომ PAP Smear ტესტის ჩატარება რეკომენდებულია სექსუალურად აქტიური ან 18 წელს გადაცილებული ყველა ქალისთვის რეგულარულად, მინიმუმ 70 წლამდე),

• HPV ინფექცია გადატანილი პირები (სქესობრივად გადამდები ეს ინფექცია ძალიან გავრცელებულია. ცნობილია, რომ 15-49 წლის ასაკის ყოველი 4 ადამიანიდან 3-მა ცხოვრების რომელიღაც პერიოდში გადაიტანა HPV ინფექცია. რადგან ეს ინფექცია დროებითი და უვნებელია, პირი ამ ინფექციის გადატანასაც კი ვერ ამჩნევს. ამიტომ HPV-ის მქონე პირების ხშირი ინტერვალებით კონტროლია საჭირო.)

• შიდსის გამომწვევ HIV ვირუსის მატარებლები (ამ ვირუსის მატარებელთა იმუნური სისტემა შესუსტებულია, ამიტომ საშვილოსნოს ყელის კიბოთი დაავადების რისკი მათში უფრო მაღალია),

• ქლამიდიოზის ინფექცია გადატანილი პირები (ეს არის ბაქტერია, რომელიც სქესობრივი გზით გადაიცემა, ხშირად იწვევს ქალთა სასქესო სისტემის ინფექციებს, თუმცა სიმპტომებს არ იძლევა. ამ ინფექციის გადატან ქალებში საშვილოსნოს ყელის კიბოს რისკის მატება დაფიქსირებულია)

• ადრეულ ასაკში სქესობრივი კავშირის მქონე პირები,

• ორზე მეტი სექსუალური პარტნიორის მქონე ქალები,

• ცირკუმციზია გაკეთებული არმქონე მამაკაცთან სქესობრივ კავშირში მყოფი პირები,

• მამაკაცს რამდენიმე სექსუალური პარტნიორი რომ ჰყავდეს,

• სქესობრივი კავშირის დროს დაცვის მეთოდი რომ არ გამოიყენება,

• სასქესო არის ჰიგიენაზე ყურადღებას რომ არ აქცევენ,

• სიგარეტის მომხმარებლები (არმწეველებთან შედარებით 2-ჯერ მეტ რისკის ქვეშ არიან),

• დაბალი სოციალურ-ეკონომიკური დონის გამო რეგულარულ ჯანმრთელობის შემოწმებას რომ არ გადიან,

• ოჯახში საშვილოსნოს ყელის კიბოს შემთხვევების მქონე პირები (დედის ან და-ძმის),

• რეგულარულად PAP Smear ტესტს რომ არ იკეთებენ,

• ჭარბი წონის ან სიმსუქნის პრობლემის მქონე პირები რისკის ქვეშ არიან.

რა არის სიმპტომები?

წელიწადში ერთხელ რეგულარული კონტროლით თავიდან აცილებადი ერთადერთი გინეკოლოგიური კიბოს, საშვილოსნოს ყელის კიბოს, სკრინინგისთვის გამოყენებული PAP Smear ტესტით საშვილოსნოს ყელის კიბოთი დაავადებულ ქალთა რაოდენობა მნიშვნელოვნად შემცირდა. PAP Smear ტესტით საშვილოსნოს ყელზე შესაძლებელია გამოვლინდეს ცვლილებები, რომლებიც კიბოდ ჯერ არ გარდაქმნილა. განსაკუთრებით ბოლო 50 წლის განმავლობაში ჩატარებული რეგულარული PAP Smear ტესტების შედეგად კიბოთი სიკვდილიანობა 70%-ით შემცირდა. საშვილოსნოს ყელის (ცერვიქსის) კიბო, მიუხედავად იმისა, რომ მოულოდნელად გაჩენილ კიბოდ მოჩანს, მიმდინარეობს ზოგიერთი ფარული და ზედმეტად გაუთვალისწინებელი ცვლილებებით. როდესაც უჯრედები კიბოდ გარდაიქმნება და სხვა ორგანოებში იწყებს გავრცელებას, ვლინდება სიმპტომებიც. საშვილოსნოს ყელის კიბოს ადრეულ სტადიებზე ყველაზე ცნობილი სიმპტომებია: სისხლიანი ან ყვითელი და ცუდი სუნის მქონე ვაგინალური გამონადენი, მტკივნეული შარდვა, სქესობრივი კავშირის შემდეგ ან მენსტრუალურ სისხლდენებს შორის დაფიქსირებული ანომალური ვაგინალური სისხლდენები, მენსტრუალური სისხლდენის ნორმაზე მეტი ინტენსივობა, ხანგრძლივობა, სქესობრივი კავშირის დროს და შემდეგ ტკივილის შეგრძნება. სიმსივნის გავრცელების არეალის მიხედვით შესაძლებელია ასევე ყაბზობა, სისხლიანი შარდი, ფეხის ტკივილი, შეშუპება. ეს სიმპტომები სხვა დაავადებების სიმპტომებს შორისაც შეიძლება იყოს, თუმცა ექიმთან მიმართვა სწორი არჩევანი იქნება.

ადრეული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

საშვილოსნოს ყელის კიბოთი დაავადებულთა ადრეულ სტადიაზე 5-წლიანი სიცოცხლის შანსი 70%-ზე მეტია. რადგან ადრეულ სტადიაზე სიმპტომებს არ იძლევა, ფიზიკური შემოწმებისას აღმოუჩენლობის მაჩვენებელი ძალიან მაღალია. ამიტომ, უპირველეს ყოვლისა, აუცილებელია PAP Smear ტესტის ანომალური შედეგის გათვალისწინებით მოქმედება. თუ PAP Smear ტესტის შედეგად რისკფაქტორია გამოვლენილი, საშვილოსნოს ყელის უფრო დეტალურად დანახვის საშუალების მქონე კოლპოსკოპიით (აპარატი, რომელიც საშვილოსნოს ყელს 6-40-ჯერ უფრო დიდი სახით გამოსახავს) ჩატარებული გამოკვლევის შემდეგ, საჭიროების შემთხვევაში, ტარდება ბიოფსია. დაავადების მიმდინარეობასა და შესაფერისი მკურნალობის მეთოდს განსაზღვრავს: კიბოს ტიპი, ლოკალიზაცია, სტადია, ზრდის სიჩქარე, პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და მკურნალობაზე რეაგირება/რეაგირებაც. დაავადების ძირითადი მკურნალობის მეთოდი ქირურგიაა, თუმცა რადიოთერაპია ყველა ეტაპზე ერთვება.

ქირურგიული მკურნალობა: ყველაზე ხშირად გამოყენებადი მკურნალობის მეთოდია. საშვილოსნოს ყელსა და საშვილოსნოს ყელის გარეთ არ გავრცელებული პატარა სიმსივნეები, რაც შეიძლება მეტად, მთლიანად ამოიღება. განსაკუთრებით ადრეულ სტადიაზე ყველაზე ხშირად გამოყენებადი მეთოდია. ქირურგიული მკურნალობა რომ არ არის საკმარისი, შესაძლებელია დამატებითი მკურნალობის ჩატარება.

რადიოთერაპია: საშვილოსნოს ყელის კიბოს ყველა სტადიაზე გამოყენებადი მეთოდია. ქირურგიული ჩარევის შემდეგ სხეულის გარეთ, პირდაპირ სიმსივნის არეზე მიმართული მაღალი ენერგიის სხივებით ტარდება რადიაციული თერაპია.

ქიმიოთერაპია: რადიაციული თერაპიის გვერდით ხშირად მცირე დოზებით ქიმიოთერაპიაც ტარდება.

საშვილოსნოს კიბო

რა არის საშვილოსნოს კიბო?

ქალებში ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად გავრცელებული კიბოს სახეობაა. სხვა ქალურ კიბოებისგან მისი უდიდესი განსხვავება ის არის, რომ ადრეულ ეტაპზე შესაძლებელია მისი გამოვლენა და მკურნალობაში წარმატების მაჩვენებელი მაღალია. ქალის ძირითადი რეპროდუქციული ორგანოს, საშვილოსნოს, შიდა შრეში (ენდომეტრიუმში), უჯრედების გარე ფაქტორებზე დამოკიდებულებით ცვლილებებისა და კონტროლის გარეშე ზრდის შედეგად წარმოქმნილი კიბოს სახეობაა. ენდომეტრიუმის შრე საკვერცხეებიდან გამოყოფილ ან გარედან მიღებულ ჰორმონებზე მგრძნობიარე ქსოვილია. ჰორმონულ დარღვევებთან დაკავშირებით დიაგნოსტიკა და მკურნალობა რომ არ ჩატარდეს, დროთა განმავლობაში უჯრედული ცვლილებების შედეგად საშვილოსნოს შიდა შრეში შეიძლება განვითარდეს კიბო.

ვინ არის რისკის ქვეშ?

• 50 წელს გადაცილებული პირები,

• 12 წლამდე მენსტრუაცია დაწყებული და 55 წლის შემდეგ მენოპაუზაში შესული პირები (მენსტრუაცია ადრე იწყება და რაც უფრო გვიან მთავრდება, ენდომეტრიუმი მით მეტად ექსპონირდება ესტროგენზე, ამიტომ საშვილოსნოს კიბოს რისკი მაღალია),

• მენოპაუზაში გვიან შესული პირები (ამ პერიოდში ჩატარებული მენოპაუზის მკურნალობისას მხოლოდ ესტროგენის ჰორმონის მიცემა საშვილოსნოს კიბოს რისკს ზრდის. როდესაც პროგესტერონის ჰორმონიც ეძლევა, ჰორმონული ბალანსი მიიღწევა და კიბოს რისკი ქრება),

• შვილი არ ჰყოლიათ (მკაფიო არ არის, თუმცა არსებობს კვლევები, რომლებიც მიუთითებს, რომ ფეხმძიმობა საშვილოსნოს კიბოს რისკს ამცირებს. ფეხმძიმობის პერიოდში საშვილოსნოს კიბოსთვის რისკის შემქმნელი ესტროგენის ჰორმონი ინტენსიურად გამოიყოფა, თუმცა პროგესტერონის წარმოებას ამ ჰორმონის ცუდი ზემოქმედების შეზღუდვის უნარი აქვს),

• ახალგაზრდობაში მენსტრუალური ციკლის დარღვევების, მენსტრუაციის დაგვიანების მქონე პირები (არარეგულარული მენსტრუაციის მქონე პირებშიც საშვილოსნოს კიბოს რისკი არსებობს, რადგან ესტროგენზე ექსპოზიცია იზრდება. არარეგულარული მენსტრუაციის მიზეზებს შორის ასევე სიმსუქნე და პოლიკისტოზური საკვერცხეების სინდრომიც შედის. ამ დაავადებების მკურნალობით საშვილოსნოს კიბოს რისკიც შესაძლებელია შემცირდეს),

• სიმსუქნის პაციენტები (მაღალი ცხიმოვანი ქსოვილის მქონე სიმსუქნის პაციენტებიც რისკის ქვეშ არიან, რადგან ცხიმოვანი ქსოვილიც ესტროგენს გამოყოფს და ორგანიზმში ესტროგენის დონეს ზრდის. სიმსუქნის მქონე ქალებში ამ დაავადების განვითარების რისკი გამხდარ ქალებთან შედარებით 3-ჯერ მეტია.),

• შაქრიანი დიაბეტის პაციენტები,

• ჰიპერტენზიის პაციენტები,

• საკვერცხის სიმსივნეების მქონე პირები,

• სარძევე ჯირკვლის ან საკვერცხის კიბო გადატანილი პირები რისკის ქვეშ არიან.

რა არის სიმპტომები?

მენოპაუზის შემდგომ პერიოდში ჩნდება, ამიტომ კიბოს ადრეული დიაგნოსტირების შანსი ძალიან მაღალია. ყველაზე ხშირად შემხვედრი სიმპტომებია ვაგინალური სისხლდენები. მენოპაუზის შემდგომ პერიოდში დაფიქსირებული ნებისმიერი სისხლდენა, მენსტრუაციის მქონე ქალებში მენსტრუაციის ხანგრძლივობის გახანგრძლივება ან მენსტრუაციებს შორის სისხლდენა, არასისხლიანი ანომალური გამონადენი, მენჯის ტკივილი, სქესობრივი კავშირის დროს ტკივილი და წონის კლება — ასეთი სიმპტომების მაჩვენებელია. ასეთი ჩივილების მქონე პაციენტმა დროის დაკარგვის გარეშე უნდა მიმართოს სპეციალისტ ექიმს. გაირკვევა პაციენტის ანამნეზი. ტარდება მენჯის გამოკვლევა, ფასდება ენდომეტრიუმის სისქე და სტრუქტურა და კეთდება ბიოფსია. საბოლოო დიაგნოზის შემდეგ პაციენტი მიემართება გინეკოლოგ-ონკოლოგ სპეციალისტთან.

ადრეული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

საშვილოსნოს კიბო, როდესაც ადრეულ ეტაპზე დაისმება დიაგნოზი, შესაძლებელია დაუყოვნებლივ მკურნალობა და თქვენ შეგიძლიათ დაინახოთ შედეგები. ადრეულ სტადიაზე პაციენტების 5-წლიანი სიცოცხლის შანსი 90%-ზე მეტია. ამიტომ საშვილოსნოს კიბოსგან დასაცავად ძალიან მნიშვნელოვანია ყოველწლიურად რეგულარულად გაივლოთ შემოწმება ქალთა დაავადებების სპეციალისტთან. ძირითადი მკურნალობის მეთოდი ქირურგიაა, თუმცა შესაძლებელია ქიმიოთერაპიისა და რადიოთერაპიის ჩატარებაც.

ქირურგიული მკურნალობა: ყველაზე ხშირად გამოყენებადი მკურნალობის მეთოდია. ამოიღება საშვილოსნო, საკვერცხეები და მილები; ასევე ტარდება არეალის გაწმენდა და გარემომცველი ქსოვილებიდან ნიმუშების აღება. ქირურგიული მკურნალობა რომ არ არის საკმარისი, შესაძლებელია დამატებითი მკურნალობის ჩატარება.

ქიმიოთერაპია: ოპერაციის შემდეგ, თუ გამოვლინდება საშვილოსნოს კიბოს მოწინავე სტადია და სხვა ორგანოებში გავრცელება, კიბოიანი უჯრედების მოსაკლავად ტარდება ქიმიოთერაპია. მკურნალობის შემდეგ პაციენტები რეგულარული პერიოდულობით მეთვალყურეობის ქვეშ არიან და გარკვეულ ტესტებს გადიან.

რადიოთერაპია: ქირურგიული ჩარევის შემდეგ, თუ კიბოს განმეორების რისკი არსებობს, საშვილოსნოს ამოღების პროცედურის შემდეგ ტარდება რადიაციული თერაპია.

ჰორმონული თერაპია: თუ კიბოს გავრცელება არსებობს, გავრცელების შესამცირებლად და სიმსივნის ზრდის შესაჩერებლად შესაძლებელია პროგესტერონის ჰორმონის მაღალი დოზების მიცემა.

საკვერცხის კიბო

საკვერცხის კიბო, რომლის დიდი უმრავლესობა მენოპაუზის შემდგომ პერიოდში ვლინდება, ქალურ კიბოებს შორის ყველაზე რთულად სამკურნალოა. ფარულად მიმდინარე, მხოლოდ მოწინავე სტადიებზე სიმპტომების გამომჟღავნებელი ეს კიბოს სახეობა სიცოცხლეს საფრთხეს უქმნის. დაახლოებით 1000 ქალიდან 12-ს რომ უვითარდება ეს კიბო, ადრეულ ეტაპზე გამოვლენის შემთხვევაში გამოჯანმრთელების მაჩვენებელი 90%-ს აღწევს.

საკვერცხეები საშვილოსნოს ორივე მხარეს განლაგებული წყვილი ორგანოა. ზომით ნუშის ტოლი საკვერცხეები ასრულებს კვერცხუჯრედების წარმოქმნისა და ქალური ჰორმონების (ესტროგენისა და პროგესტერონის) გამოყოფის ფუნქციას. საკვერცხის კიბო წარმოიქმნება საკვერცხის ქსოვილში არსებული და საკვერცხის ძირითად სტრუქტურას წარმომქმნელი ეპითელური უჯრედების კონტროლის გარეშე გაყოფისა და გამრავლების შედეგად. ყველაზე ხშირად გვხვდება (90%-ში) საკვერცხის კიბოს სახეობა, რომელიც წარმოიქმნება კვერცხის ზედა ზედაპირის შრეში, ეპითელური საკვერცხის კიბო.

ვინ არის რისკის ქვეშ?

• 40 წელს და მეტი ასაკის პირები (75-79 წლის ასაკი ყველაზე ხშირად დაფიქსირებული პერიოდია),

• მენოპაუზაში შესული პირები,

• გენეტიკური ფაქტორების მქონე პირები (საკვერცხის კიბოების დაახლოებით 5-10% წარმოიქმნება გენეტიკური მიზეზებით. ამიტომ პირველი ხარისხის ნათესავებში სარძევე ჯირკვლის, საკვერცხის და საშვილოსნოს შიდა კიბოს 2 ან მეტი შემთხვევის მქონე ქალები რისკის ქვეშ არიან. თუ ოჯახში ორ ან სამ ადამიანს საკვერცხის კიბო აქვს, რისკი 7%-ია, დედაში ან და-ძმაში საკვერცხის კიბოს არსებობისას — 5%),

• მენოპაუზის პერიოდში ჩატარებული ჰორმონული თერაპია (ესტროგენზე ორიენტირებული მკურნალობა კიბოს რისკს ზრდის),

• არასოდეს დაფეხმძიმებული პირები (მშობიარე ქალებთან შედარებით 2-ჯერ მეტ რისკს ატარებენ),

• ხშირი და ინტენსიური უწყვეტი ოვულაცია რომ აქვთ პირებს,

• უნაყოფობის მკურნალობის მიმღები პირები,

• მძიმე დიეტისა და არასწორი კვების პროგრამის მიმდევრები,

• შრატში სელენის დონე რომ დაბალი აქვთ,

• სასქესო არეში talk-ფხვნილს რომ იყენებენ,

• გარემო ფაქტორების ზემოქმედების ქვეშ მყოფი პირები (განვითარებულ ქვეყნებში ეს კიბო უფრო ხშირად გვხვდება),

• ადრე სარძევე ჯირკვლის კიბო გადატანილი ქალები, არასოდეს გადატანილ ქალებთან შედარებით 2-ჯერ მეტ რისკის ქვეშ არიან.

რა არის სიმპტომები?

საკვერცხის კიბოების 2/3 შეიძლება დაისვას დიაგნოზი მოწინავე სტადიაზე. სიმპტომების არგამოვლენის ყველაზე დიდი მიზეზი ის არის, რომ კიბო მუცლის ღრუში იზრდება და პაციენტს დიდხანს არ აწუხებს. მოწინავე სტადიაზე ვლინდება მუცლის ტკივილი, თეძოს ტკივილი, თეძოების არეში წნევის შეგრძნებით განპირობებული მუდმივი შარდვისა და დეფეკაციის სურვილი, საჭმლის მონელების გაძნელება, მუცლის შეშუპება და სისუსტე. ზოგიერთ პაციენტში შესაძლებელია აირების წარმოქმნა და მონელების დარღვევებიც. ყველაზე მოწინავე სტადიაზე კი ვლინდება გამოკვეთილი წონის დაკლება, მადის დაქვეითება, მუცლის ქვედა ნაწილში დისკომფორტის შეგრძნება, გულისრევა, დაღლილობა, მოკლე სუნთქვა, მენჯში სიმსივნე, ქვევით წნევის შეგრძნება და მასთან დაკავშირებული ხშირი შარდვის სურვილი, ვაგინალური სისხლდენა და სხვა სიმპტომები. საკვერცხის კიბოთი დაავადებული პაციენტის ექიმთან მისვლის გამომწვევი გამოკვეთილი ჩივილი მუცლის უკიდურესი შეშუპებაა. ამ შეშუპების მიზეზი ხშირად მუცლის ღრუში სითხის (ასციტის) დაგროვებაა.

ადრეული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

ადრეული დიაგნოსტიკა ამ კიბოს სახეობაშიც სიცოცხლის გადამრჩენია. საკვერცხის კიბოს დიაგნოზის მქონე ქალების დაახლოებით 50% ხუთი წლის შემდეგაც კი ცოცხალია. შეზღუდული საკვერცხის კიბოს მქონე პაციენტებში ეს მაჩვენებელი 90%-ს აღწევს. განვითარებულ ქვეყნებში უფრო ხშირად გვხვდება ეს დაავადება; ადრეულ ეტაპზე ის არ იძლევა სიმპტომებს და თითოეულ ქალში სხვადასხვა სიმპტომებით შეიძლება გამოვლინდეს. გარდა ამისა, საკვერცხის სიმსივნეების ზომა რომ მცირეა, მათი შემოწმებითაც კი გამოვლენა ძალიან ძნელია და ძალიან იშვიათად იძლევა სიმპტომებს. რაც შეეხება საშვილოსნოს ყელის კიბოს სკრინინგ ტესტს — PAP Smear ტესტს, მას საკვერცხის კიბოს ადრეულ დიაგნოსტიკაში სარგებელი არ აქვს. დღეისათვის ჯერ კიდევ არ არსებობს ტესტი, რომელიც სკრინინგისთვის შეიძლება ჩატარდეს როგორც რისკის ქვეშ მყოფ, ისე არამყოფ ქალებში და მისცემს საბოლოო შედეგს. ამიტომ 18 წლის ასაკს მიღწეულმა და აქტიური სქესობრივი ცხოვრების მქონე ყველა ქალმა წელიწადში ერთხელ უნდა გაიაროს გინეკოლოგიური შემოწმება და ჩაიტაროს საჭირო სკრინინგ-ტესტები. საკვერცხის კიბო, თუ ადრეულ სიმპტომებს იძლევა, დიაგნოსტირებისა და მკურნალობის შანსი იზრდება. ოჯახში საკვერცხის კიბოს მქონე ან კიბოს განვითარების რისკის მატარებელ ქალებში შესაძლებელია შეფასება ტრანსვაგინალური ულტრასონოგრაფიით (ვაგინაში ჩადგმული პატარა აპარატით ჩატარებული ულტრასონოგრაფიის მეთოდი) და სისხლის ტესტებით. ჩატარებულ სისხლის ტესტებში იზომება CA-125 დონე. საკვერცხის კიბოთი დაავადებულ ქალებში CA-125 ცილის დონე სისხლში მატულობს. ეს მატება შეიძლება დაფიქსირდეს სხვა შემთხვევებშიც, რომლებიც კიბოს არ წარმოადგენს (ადრეული ფეხმძიმობა, სიგარეტის დიდი რაოდენობით მოხმარება, საშვილოსნოს დაავადებები და სხვ.). მნიშვნელობის მაღალი აღმოჩენისას გამოსახულების მეთოდებით ამოწმებენ, არის თუ არა სითხე მუცლის ღრუში; თუ სითხის დაგროვება არსებობს, სითხიდან ან პირდაპირ საკვერცხეებიდან იღებენ ნიმუშს და იკვლევენ. პათოლოგიური შეფასებით ისმება საბოლოო დიაგნოზი. თუ კიბოს დიაგნოზი დაისვა, გინეკოლოგ-ონკოლოგის მიერ ჩატარებული ოპერაციის გაგრძელებით, კიბოს გავრცელების არეალის მიხედვით, შეიძლება ამოღებულ იქნას საშვილოსნო, მილები, საკვერცხეები და მუცლის აპკი. ასევე, ორგანიზმის სხვა ორგანოებიდან (მეზობელი ლიმფური ჯირკვლები, მუცლის ღრუში არსებული სითხე და დიაფრაგმა) აღებული ნიმუშებით განისაზღვრება დაავადების სტადია. დაავადების სრული დიაგნოზი მხოლოდ ოპერაციით ამოღებული ქსოვილების პათოლოგიური გამოკვლევით დგინდება. ქირურგიული ჩარევის შემდეგ მკურნალობის ფორმა და პროგრამა განისაზღვრება დაავადების სტადიის, პაციენტის ასაკისა და ზოგადი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გათვალისწინებით. საკვერცხის კიბოს თითქმის ყველა შემთხვევაში ქირურგიული ჩარევის შემდეგ გამოიყენება ქიმიოთერაპია. ქიმიოთერაპია ხშირად ამბულატორიულად ტარდება. გამოყენებული პრეპარატების მიხედვით იცვლება, თუმცა შესაძლებელია გარკვეული გვერდითი მოვლენები: გულისრევა, ღებინება, თმის ცვენა, კუნთების ტკივილი, პირის ღრუს წყლულები, ინფექციებისადმი მიდრეკილება, სისუსტე. ეს მოვლენები მკურნალობის შემდეგ გაივლის. საკვერცხის კიბოს მკურნალობა მოითხოვს რამდენიმე დარგის ექიმების ერთობლივ მუშაობას: გინეკოლოგის, ონკოლოგის, რადიოთერაპევტის, ქიმიოთერაპევტის, პათოლოგის, დიეტოლოგის, ფსიქიატრის და სხვ. პაციენტის მკურნალობის დასრულების შემდეგ პირველი ორი წლის განმავლობაში ყოველ სამ თვეში ტარდება ფიზიკური შემოწმება, CA-125 გაზომვა; საჭიროების შემთხვევაში იკვლევენ ფილტვების სურათს და მუცლის ტომოგრაფიას. შემდგომი სამი წლის განმავლობაში ეს კონტროლი ტარდება ექვს თვეში ერთხელ; მეოთხე წლის შემდეგ კი — წელიწადში ერთხელ.

ფარისებრი ჯირკვლის კიბო

ფარისებრი ჯირკვლის უჯრედების ზედმეტი გამრავლების შედეგად წარმოქმნილი კიბოს სახეობაა. ჩვეულებრივ, გამოვლინდება კისერზე სიმსივნის ან კვანძის სახით. ფარისებრი ჯირკვალი, რომელიც კისერზეა განლაგებული და 20-25 გრამი წონის აქვს, იოდის გამოყენებით წარმოებული ჰორმონით მთელი ორგანიზმის მეტაბოლიზმს არეგულირებს ორგანოთა ერთ-ერთია. მიზეზი ჯერ კიდევ სრულად არ არის ცნობილი, თუმცა სხვა კიბოს სახეობებთან შედარებით იშვიათია და დაავადების მიმდინარეობა საკმაოდ კეთილსაიმედოა. ფარისებრი ჯირკვლის კიბო ერთგვაროვანი კიბო არ არის. გავრცელების სიხშირის მიხედვით ის იყოფა 4 ჯგუფად: პაპილარული კიბო, ფოლიკულური კიბო, მედულარული კიბო და ანაპლასტიკური კიბო.

ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს სახეობები

პაპილარული ფარისებრი ჯირკვლის კიბო: ფარისებრი ჯირკვლის კიბოების 75-80%-ს შეადგენს. ჩვეულებრივ კეთილსაიმედო მიმდინარეობა აქვს. 20-50 წლის ასაკში იწყებს გამოვლენას, 30-40 წლის ასაკში გავრცელების სიხშირე იზრდება. ლიმფური ჯირკვლების მეშვეობით გავრცელებული ეს კიბოს სახეობა შეიძლება გავრცელდეს კისრის ლიმფურ ჯირკვლებსა და ფილტვებში. შეიძლება ხანგრძლივი დროის განმავლობაში არ იძლეოდეს არანაირ სიმპტომს და არ იწვევდეს სიკვდილს. ხანდაზმულებში ახალგაზრდებთან შედარებით უფრო სწრაფად მიმდინარეობს. კისრის ლიმფურ ჯირკვლებში კიბოს გავრცელება ახალგაზრდებში ცუდ რისკს არ წარმოადგენს; თუმცა 40 წელზე მეტი ასაკის პაციენტებში ის მიუთითებს, რომ დაავადება სწრაფად განვითარდება. თურქეთის მოსახლეობის 2%-ში გვხვდება ამ ტიპის კიბო.

ფოლიკულური ფარისებრი ჯირკვლის კიბო: ფარისებრი ჯირკვლის კიბოების 15%-ს შეადგენს. 50 წლის ასაკში და ქალებში უფრო ხშირად გვხვდება. ყველაზე რთულად დასადგენი ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს სახეობაა. ვრცელდება სისხლძარღვებსა და ფარისებრი ჯირკვლის კაფსულაში. ფილტვების, ძვლების, ღვიძლისა და ტვინის სხვა ორგანოებში გავრცელება იშვიათად, მაგრამ მაინც გვხვდება. სისხლძარღვებით გავრცელების მქონე პირებში კიბო უფრო სწრაფად მიმდინარეობს.

მედულარული ფარისებრი ჯირკვლის კიბო: სისხლში კალციუმის დონის მომატების მიდრეკილება აქვს და ფარისებრი ჯირკვლის კიბოების 6-8%-ს შეადგენს. ამ ტიპის კიბოთი დაავადებული პირების ოჯახის წევრებიც უნდა შემოწმდნენ ამ დაავადებაზე. მედულარული კიბოთი დაავადებული პაციენტების 30%-ში შეიძლება გამოვლინდეს სახის გაწითლება, დიარეა და დაღლილობა. ოპერაციით ფარისებრი ჯირკვალი მთლიანად ამოიღება. თუ ლიმფურ ჯირკვლებში გავრცელება გამოვლინდება, ოპერაციისას ისიც ამოიღება. შემდეგ იზომება კალციტონინის (ფარისებრ ჯირკვალში არსებული C უჯრედებიდან გამოყოფილი და ძვლებზე მოქმედი ჰორმონი) დონე. დონის მაღალი მაჩვენებელი ნიშნავს დაავადების რეციდივს. კიბოს არეალის მოსაძებნად ტარდება ისეთი გამოკვლევები, როგორიცაა ულტრასონოგრაფია, ტომოგრაფია, MR, სესტამიბის სცინტიგრაფია, MIBG სცინტიგრაფია, DMSA სცინტიგრაფია და ოქტრეოტიდის სცინტიგრაფია.

ანაპლასტიკური ფარისებრი ჯირკვლის კიბო: ყველაზე იშვიათად გვხვდება ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს ტიპი. ფარისებრ ჯირკვალში სიმსივნე ძალიან სწრაფად ვითარდება და იზრდება. იმ შემთხვევებში, როდესაც სუნთქვას აძნელებს, შესაძლებელია საჭირო გახდეს ტრაქეის ამოღება. ტარდება რადიოთერაპია და ქიმიოთერაპია.

ვინ არის რისკის ქვეშ?

• ქალები (მამაკაცებთან შედარებით უფრო ხშირად გვხვდება),

• ფარისებრ ჯირკვალში კვანძის მქონე პაციენტები,

• ბავშვობის ასაკში თავ-კისრის არეში სხივური თერაპია ჩატარებული პირები,

• მიზეზი სრულად რომ უცნობია, მაგრამ განსაკუთრებით ურანის მსგავს ზოგიერთ რადიოაქტიურ ნივთიერებებთან კონტაქტში მყოფ პირებში უფრო ხშირად ვლინდება, ამიტომ რადიოაქტიურ ნივთიერებებთან შეხების პირები რისკის ქვეშ არიან.

რა არის სიმპტომები?

ფარისებრი ჯირკვლის კიბოების უმრავლესობაში შეიძლება არანაირი ჩივილი არ იყოს. პაციენტების უმრავლესობაში დიაგნოზის დადგენის მომენტში შესაძლებელია სხვა ორგანოებში გავრცელების დადგენაც. დაავადება ძალიან ბევრ სიმპტომს არ იძლევა, თუმცა შეინიშნება ისეთი სიმპტომები, როგორიცაა: კისრის შეშუპება, ყელში შეგრძნება ზეწოლისა, ტკივილი, ყლაპვის გაძნელება, სუნთქვის გაძნელება, ხმის ჩახლეჩა, წონის მატება, გაღიზიანება, თმის სისუსტე და კანის სიმშრალე.

ადრეული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

ადრეული დიაგნოსტიკითა და მკურნალობით დაავადება სრულად შეიძლება აღმოიფხვრას. დიაგნოზის დასმისთვის უპირველეს ყოვლისა ტარდება ტესტები სისხლში ჰორმონების რაოდენობის დასადგენად. ასევე, ულტრასონოგრაფიული გამოკვლევა; თუ გამოკვლევისას სიმსივნე გამოვლინდება, საბოლოო დიაგნოზისთვის საჭიროა ბიოფსიის ჩატარება. დიაგნოზის დასმის შემდეგ პაციენტს ოპერაციით უტარდება ფარისებრი ჯირკვლის ამოღება და შემდეგ იწყება პირადად მისთვის განკუთვნილი მკურნალობის მეთოდის გამოყენება. თანამედროვე ტექნოლოგიების განვითარებასთან ერთად ლაპაროსკოპიული (დახურული) ოპერაციებით შესაძლებელია, პაციენტმა მინიმალური ნაკერის კვალით იმავე დღეს დაბრუნდეს სახლში. პაპილარული და ფოლიკულური კიბოს მქონე პაციენტები, დაცულ საავადმყოფოს პალატებში, კიბოს გავრცელების ხარისხის მიხედვით, მაღალი დოზით რადიოაქტიურ იოდთან კონტაქტში მოჰყავთ, რათა სხეულის სხვა ადგილას დარჩენილი კიბოს უჯრედები მოკლან. მკურნალობის პროცესთან ერთად პაციენტის TSH მაჩვენებელი მუდმივ კონტროლზეა, რაც შეიძლება თავიდან აიცილებს კიბოს განმეორების ალბათობას.

კანის კიბო

სიცოცხლისთვის საშიში კანის კიბო მელანომა არის კანის კიბოებს შორის ყველაზე ცუდი მიმდინარეობის სახეობა. წელიწადში დაახლოებით 1 მილიონ ადამიანში შეიძლება გამოვლინდეს; გაფრთხილების გარეშე შეიძლება წარმოიქმნას ნორმალურ კანზე, აგრეთვე წინასწარ არსებულ ხალზე. ის წარმოიქმნება კანს ფერს მომნიჭებელი და გარუჯვის უზრუნველმყოფელი მელანინის წარმოების უზრუნველყოფი მელანოციტების ზედმეტი და კონტროლის გარეშე გამრავლების შედეგად და აქვს გავრცელების თვისება.

ვინ არის რისკის ქვეშ?

• განსაკუთრებით მზის სხივებს გადაჭარბებულად ექსპონირებული ღია კანის მქონე პირები (ზეთისხილისფერი, მუქი კანი კიბოსგან დამცავ ეფექტს არ ფლობს. ზეთისხილისფერი კანის მქონე პირებში ეს კიბოს სახეობა უფრო ხშირად ფეხის ტერფზე, ხელისგულზე, ფრჩხილების ქვეშ ან ძალიან იშვიათად პირის ღრუში ვლინდება),

• ოჯახში კანის კიბოს არსებობა,

რა არის სიმპტომები?

გაფრთხილების გარეშე შეიძლება წარმოიქმნას ნორმალურ კანზე, ასევე წინასწარ არსებულ ხალზე. ეს გარემოება ადრეული დიაგნოსტიკის შანსს ართულებს; თუმცა როდესაც გამოჩნდება ისეთი სიმპტომები, როგორიცაა აქერცვლა, გამონადენი, სისხლდენა ან სხეულზე ხალების ფერის, ფორმის, ზომის ცვლილება, ხალზე შეშუპება/ამობურცულობა, აუცილებლად უნდა მიმართოთ დერმატოლოგს. დერმოსკოპია, ხალები კანის კიბოა თუ არა, გასარკვევად გამოყენებადი ძალიან მნიშვნელოვანი დამხმარე საშუალებაა. კანის კიბოს საბოლოო დიაგნოზი შეიძლება დაისვას ქირურგიულად ამოღებული ქსოვილის პათოლოგიური გამოკვლევით.

ადრეული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

მელანომის ადრეულ სტადიაზე დიაგნოზისა და ჩასატარებელი მკურნალობით პაციენტის სიცოცხლის შანსი მაღალია. თუმცა თუ ადრეულ სტადიაზე არ იქნა შემჩნეული, არსებობს ლიმფური სისტემიდან დაწყებული მთელ ორგანიზმში გავრცელების რისკი.

დაცვის გზები

დაავადებისგან დასაცავად განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ მზე ყველაზე ძლიერი დროის — 10.00-16.00 საათებს შორის პირდაპირ მზეზე არ იყოთ, უპირატესობა მიანიჭოთ მზის სხივების ამრეკლავ ღია ფერის ტანსაცმელს, გამოიყენოთ მრავალფაქტორიანი დამცავი კრემები, ხოლო ბრინჯაოსფერი კანის მისაღებად ხანგრძლივად არ იწვებოდეთ მზეზე. ასევე საჭიროა თვეში ერთხელ, სახიდან დაწყებული, სხეულის მთლიანი შემოწმება სარკის წინ.

ხორხის კიბო

სიგარეტის „მეგობარი“ კიბოს სახეობებს შორის ერთ-ერთია ხორხის კიბო. ხორხის კიბოთი დაავადებული პაციენტების დაახლოებით 95% სიგარეტის მომხმარებელია. ის წარმოიქმნება, როდესაც ხორხის არეში გარკვეული უჯრედები კონტროლის გარეშე მრავლდება და სიმსივნედ იქცევა.

ვინ არის რისკის ქვეშ?

• სიგარეტის მწეველებში ხორხის კიბოს განვითარების რისკი არამწეველებთან შედარებით 5-30-ჯერ მაღალია.

• განსაკუთრებით სიგარეტთან ერთად ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარების მქონე პირები ჯანმრთელ ადამიანთან შედარებით უფრო მიდრეკილები არიან ხორხის კიბოთი დაავადებისადმი.

• არასწორი და ცუდი კვების წესის არჩევანის მქონე პირებიც რისკის ქვეშ არიან.

• ხე-ტყის დამუშავების, ნავთობისა და საღებავების მრეწველობის მსგავს სექტორებში მომუშავე პირებში ხორხის კიბოთი დაავადების ალბათობა სხვა სექტორში მომუშავეებთან შედარებით უფრო მაღალია.

რა არის სიმპტომები?

ადრეული სტადიის სიმპტომებია: ორ კვირაზე მეტ ხანს გრძელდება ხმის ჩახლეჩა, ხმის ხარისხში ცვლილებები, ყელში ჩარჩენის შეგრძნება, ყელსა და ყურებში ტკივილი; მოწინავე სიმპტომებია: სუნთქვის გაძნელება, ყლაპვის გაძნელება, ყლაპვისას ტკივილი, სისხლიანი ნახველი. თუ კიბო პროგრესირებს და კისრის ლიმფურ ჯირკვლებში გავრცელდება, კისრის გვერდით ზედაპირზე შეიძლება გაიზარდოს შეშუპებები.

ადრეული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

ხმის ჩახლეჩით, ხმის ხარისხის ცვლილებებით თავს მოგვცემს ხორხის კიბოში ადრეული დიაგნოსტიკისთვის: თუ ორ კვირაზე მეტი ხნის ხმის ჩახლეჩა, ყელში ჩარჩენის შეგრძნება, ყელსა და ყურებში ტკივილი და მსგავსი ჩივილები გაქვთ, აუცილებლად მიმართეთ ყურ-ცხვირ-ყელის სპეციალისტს. თუ ხორხის კიბო ეჭვდება, პაციენტი იკვლევს და თუ არანორმალური წარმონაქმნი გამოვლინდა, ეჭვის მქონე არედან აიღება ბიოფსია და დაისმება საბოლოო დიაგნოზი. მკურნალობის ფორმა განისაზღვრება ისეთი ფაქტორების გათვალისწინებით, როგორიცაა სიმსივნის ლოკალიზაცია, ზომა, სტადია, გავრცელების ალბათობა (მეტასტაზი), პირის ჯანმრთელობის მდგომარეობა და ასაკი. სიმსივნის ლოკალიზაციისა და ზომის მიხედვით შესაძლებელია ქირურგიული ჩარევა, რომელიც ყველაზე ხშირად გამოყენებადი და ხორხის კიბოების უმრავლესობაში ყველაზე ეფექტური მკურნალობის მეთოდია, ასევე შესაძლებელია რადიოთერაპიისა და ქიმიოთერაპიის გამოყენებაც.

პანკრეასის კიბო

პანკრეასი მუცლის ყველაზე უკანა ნაწილში, დაახლოებით 15 სმ სიგრძისაა, ორგანო, რომლის წინა ზედაპირი მთლიანად იფარება კუჭით, თორმეტგოჯა ნაწლავითა და მსხვილი ნაწლავით. შინა სეკრეცია ინსულინის წარმოებით არეგულირებს სისხლში შაქრის დონეს; გარე სეკრეცია კი პანკრეასის წვენის წარმოებით აწესრიგებს საკვების მონელებას თორმეტგოჯა ნაწლავში. ის ორგანიზმის ყველაზე დაუცველ ორგანოთაგანია. შედგება ლიმფური და ნერვული ქსელისგან მდიდარი. პანკრეასის კიბო, რომელიც ძალიან სწრაფად ვრცელდება გარემომცველ ორგანოებში, მსოფლიოში მეოთხე ყველაზე სასიკვდილო კიბოა.

ვინ არის რისკის ქვეშ?

• 50 წელს და მეტი ასაკის პირები,

• მამაკაცები,

• ოჯახში პანკრეასის კიბოს შემთხვევების მქონე პირები,

• მწეველები,

• ალკოჰოლის მომხმარებლები,

• ჭარბი წონის მქონე პირები

• ნაღვლის ბუშტის ოპერაცია გადატანილი პირები

• ძირითადად ხორცითა და ცხიმიანი პროდუქტებით კვებით ჯანსაღი კვებისგან შორს მიმავალნი,

• ბენზინის, მწერების საწინააღმდეგო საშუალებების მსგავს ქიმიკატებთან ხანგრძლივ კონტაქტში მყოფი პირები,

• დიაბეტის პაციენტები რისკის ქვეშ არიან.

რა არის სიმპტომები?

პანკრეასი ფარულად მიმდინარე კიბოს სახეობაა; ამიტომ დაავადების ბოლო სტადიებამდე შეიძლება სიმპტომები არ იძლეოდეს. ალკოჰოლი დაავადების ყველაზე მნიშვნელოვან მიზეზად შეიძლება ჩაითვალოს. მადის დაქვეითება, წონის დაკლება, გულისრევა, სიყვითლე, მოულოდნელად გამოვლენილი დიაბეტი, წელის ტკივილი, მუცელში ქამრის სახით გამოვლენილი ტკივილები სიმპტომებს შორისაა.

ადრეული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

პანკრეასის კიბო ზოგიერთ დაავადებასთან მსგავსი მახასიათებლებით ხასიათდება, რის გამოც ადრეული დიაგნოსტიკის შანსსაც ამცირებს. პანკრეასში დაწყებული კიბო, თუ ლიმფურ სისტემაში გადასვლამდე იქნა შემჩნეული, 5 წლის განმავლობაში გადარჩენის შანსი 5%-დან 16%-მდე შეიძლება გაიზარდოს. ჩატარებული გამოკვლევით მოწმდება, რა სტადიაზეა პანკრეასის სიმსივნე და არის თუ არა გავრცელება. თუ სიმსივნე პანკრეასის თავის არეშია, რადგან პანკრეასის მხოლოდ თავის ნაწილის ამოღება შეუძლებელია, ჩარევა არ განიხილება. თუ სიმსივნის ოპერაციით ამოღება შესაძლებელია, ყველაზე კარგი ცხოვრების კომფორტის უზრუნველყოფის გამო არჩევენ „უიპლის ოპერაციას“. მოწინავე სტადიის სიმსივნეებში ქირურგია არ გამოიყენება. ქიმიოთერაპიასთან ერთად შესაძლებელია ისეთი კვლევების ჩატარება, რომლებიც მიზნად ისახავს ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებას, მაგალითად, სიყვითლის გასწორება, კვების მხარდაჭერის უზრუნველყოფა, ტკივილის შემსუბუქება:

• ERCP-ის (ნაღვლის გზებში, პანკრეასის სადინარში, შევიწროებას ან დახშობას გამოწვევი ქვის, სიმსივნის ან ქრონიკული ანთების და სხვა პრობლემების დიაგნოსტიკისთვის გამოყენებადი ენდოსკოპიური მეთოდი) ჩატარებით ნაღვლის გზაში სტენტის დადგმა,

• PTK-ის ჩატარებით ნაღვლის გარეთ გამოყოფა

• ტკივილისთვის კათეტერის ჩადგმით ტკივილის შეგრძნების შემცირების უზრუნველყოფა

• თორმეტგოჯა ნაწლავში გაჭედვის გამომწვევი სიმსივნეების შემთხვევაში ამ მონაკვეთში სტენტის დადგმა,

• ლოკალურად გავრცელებული პანკრეასის კიბოში ერთდროული ქიმიორადიოთერაპია; მეტასტატიკურ შემთხვევებში კი ქიმიოთერაპია გამოიყენება.

კუჭის კიბო

კუჭის კიბო, რომელიც ჩვენს ქვეყანაში ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად გავრცელებული კიბოს სახეობაა, ქალებში გავრცელებულ კიბოს სახეობებს შორის სარძევე ჯირკვლის კიბოს შემდეგ მეორე ადგილს იკავებს. მსოფლიოში ამ კიბოთი დაავადებული პირების რაოდენობა მცირდება, თურქეთში კი იზრდება. კარნის ზედა მარცხენა არეში მდებარე კუჭის, განსაკუთრებით მცირე მრუდის ლორწოვან გარსში განვითარებული სიმსივნეები იწვევს კიბოს. თურქეთში ყველაზე ხშირად შავი ზღვისა და აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონში გვხვდება ეს კიბო; მსოფლიოში კი იაპონიის, ჩინეთის მსგავს შორეული აღმოსავლეთის ქვეყნებში და ჩრდილოეთ ევროპის ქვეყნებში ვლინდება. კუჭის კიბოს წარმოქმნაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს არასწორი კვების ჩვევა (ზედმეტად მარილიანი საკვების მოხმარება, ნედლი ხორცის მოხმარება, დამწვარი ხორცის ჭამა, ბოსტნეულისა და ხილის კვების არასაკმარისობა და სხვ.).

ვინ არის რისკის ქვეშ?

• ქალებთან შედარებით კუჭის კიბო 2-ჯერ მეტად გავრცელებული მამაკაცები,

• 50 წელს გადაცილებული პირები (დღეისათვის კუჭის კიბოთი დაავადების ასაკი 30 წლამდე დაწია),

• აზბესტთან და კაუჩუკთან მომუშავენი,

• ნახშირის მაღაროს მუშები,

• საბურავებისა და ნავთობქიმიური პროდუქციის წარმოებაში მომუშავენი,

• თევზჭერით დაკავებული პირები,

• გადაჭარბებულად შეკვამლული, დამარილებული, დანამატების შემცველი ან შემწვარი საკვებების დიდი რაოდენობით მომხმარებლები,

• სუჯუკის, სალამის, სოსისის მსგავსი ნიტრიტებითა და ნიტრატებით გადამუშავებული ხორცის მომხმარებლები,

• დიდი რაოდენობით წითელი ხორცის მომხმარებლები,

• განსაკუთრებით ახალგაზრდობაში სიგარეტის მოწევა დაწყებულნი (არმწეველებთან შედარებით 2-ჯერ მეტ რისკს ატარებენ),

• ადრე კუჭის ოპერაცია გადატანილი პირები (კუჭის ოპერაციიდან შემდგომი პირველი 20 წელი რისკის ყველაზე მაღალი პერიოდია),

• ჰელიკობაქტერული ინფექცია გადატანილი პირები (კუჭის კიბოს განვითარების რისკი ჯანმრთელ ადამიანთან შედარებით 4-ჯერ მეტია),

• კუჭში პოლიპის მქონე პირები,

• არაჯანსაღი სასმელი წყლის მომხმარებლები,

• B12 ვიტამინის დეფიციტით განპირობებული პერნიციოზული ანემიის მქონე პირები,

• ატროფიული გასტრიტის მქონე პირები,

• ოჯახში კუჭის კიბოს შემთხვევების მქონე პირები,

• ბევრს მწეველი პირები,

• A ჯგუფის სისხლის მატარებელი პირები (მიზეზი სრულად უცნობია, თუმცა სხვა სისხლის ჯგუფების მქონე პირებთან შედარებით უფრო მაღალ რისკს ატარებენ),

• სიმსუქნისა და ობეზის პაციენტები რისკის ქვეშ არიან.

რა არის სიმპტომები?

კუჭის კიბოც ფარულად მიმდინარე დაავადებებს შორისაა. ის, როგორც წესი, სიმპტომებს დაავადების მოწინავე სტადიებზე იძლევა. ამიტომ რისკის ქვეშ მყოფი პირების დაავადება მხოლოდ ენდოსკოპიური გამოკვლევით შეიძლება დადგინდეს. კუჭის კიბოთი დაავადებულ პირებში სიმპტომები შეიძლება გამოვლინდეს მძიმე კვების პრობლემების წარმოქმნის ან სიმსივნის სრულად გავრცელების შედეგად. ეს სიმპტომები, როგორც წესი, მოიცავს: კუჭის არეში ტკივილს, კუჭის გამძიმების შეგრძნებას, მადის დაქვეითებას, მკაფიოდ გამოხატულ წონის დაკლებას, მუცლის ტკივილს, საჭმლის შემდეგ კუჭის გამობერვასა და დისკომფორტის შეგრძნებას, გულისრევას, ღებინებას, დაღლილობას, ხშირად ფარულად მიმდინარე კუჭის ან ნაწლავის სისხლდენას.

ადრეული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

კუჭის კიბო, როგორც წესი, საჭმლის მონელების გაძნელების ჩივილით ვლინდება. თუმცა ამ პერიოდში როგორც პაციენტმა, ისე ექიმმა ეს ჩივილი სერიოზულად უნდა მიიღოს და აუცილებლად ჩატარდეს გასტროსკოპია კუჭის კიბოს ალბათობის შესამოწმებლად. ამ კიბოს დიაგნოსტიკაში ყველაზე მნიშვნელოვანი ეტაპია გასტროსკოპია და ბიოფსიის ჩატარება. კუჭის კიბოს ყველაზე ეფექტური მკურნალობის მეთოდი ოპერაციაა. თუმცა, რომ ეს ოპერაცია ეფექტური იყოს, აუცილებელია დაავადების პირველ ეტაპებზე ამოცნობა და ჩარევა. ოპერაციის შემდეგ კიბოს ფორმის მიხედვით შესაძლებელია ქიმიოთერაპიის ან რადიოთერაპიის ჩატარება.

დაცვის გზები

• კიბოში ადრეული დიაგნოსტიკა ძალიან მნიშვნელოვანია. არ გააცდინოთ რეგულარული კონტროლები.

• მიირთვით ბევრი ახალი ხილი და ბოსტნეული (პომიდორი, სტაფილო, კარტოფილი).

• თუ სიგარეტს და ალკოჰოლს იყენებთ, აუცილებლად თავი დაანებეთ.

• გაერიდეთ ზედმეტად ცხარე საკვებს.

• ცხელმა და ცივმა სასმელებმა, ხელოვნურმა საკვებმა შეიძლება კუჭის კიბო გამოიწვიოს.

• შეამცირეთ ცხოველური ცხიმების გამოყენება.

• დაიწყეთ რეგულარული ვარჯიში.

მსხვილი ნაწლავის კიბო

მსოფლიოში ყოველ წელს დაახლოებით 1 მილიონი ადამიანი რომ ემსხვერპლება, ავადმყოფობათა შორის მსხვილი ნაწლავის კიბო თურქეთში თანდათან იზრდება. დაავადება, რომელშიც არასწორ კვებას მნიშვნელოვანი როლი აქვს; მამაკაცებში ქალებთან შედარებით უფრო ხშირად გვხვდება. ეს არის კიბოს სახეობა, რომელსაც იწვევს მსხვილ ნაწლავში — კოლონში — განვითარებული პოლიპები. განსაკუთრებით დასავლეთის ქვეყნებში უფრო ხშირად გვხვდება მსხვილი ნაწლავის კიბო, რომელიც მსოფლიოში გავრცელების სიხშირით მე-3 ადგილს იკავებს. მსხვილი ნაწლავის კიბოს წარმოქმნაში, რომლის ზუსტი მიზეზი უცნობია, გარემო და გენეტიკური ფაქტორებია მნიშვნელოვანი. მსხვილი ნაწლავის კიბო შეიძლება წარმოიშვას კოლონში განვითარებული პოლიპის საფუძველზე, ასევე შიდა ზედაპირის შემქმნელი ლორწოვანი გარსიდანაც შეიძლება განვითარდეს.

რა არის სიმპტომები?

ფარულად მიმდინარე და წლების განმავლობაში სიმპტომებს არ იძლევა დაავადება; მოწინავე სტადიაზე ვლინდება მუცელში სიმსივნის შეგრძნება, განავალში სისხლის ჩანს, მადის დაქვეითება, სწრაფი დაღლა, დიარეის ან ყაბზობის სახით განავლის ჩვევების ცვლილება, განავლის ფანქრისებრ გათხელება, სრულად განავლის გამოყოფის ვერშეძლების შეგრძნება, ფარული სისხლის დაკარგვით განპირობებული ფერმკრთალობა, განავალში ლორწოს გამოჩენა, წონის დაკლების სიმპტომებით.

ვინ არის რისკის ქვეშ?

• ოჯახში მსხვილი ნაწლავის კიბოს მქონე პირები,

• ნაწლავში პოლიპის მქონე პირები,

• ადრე სარძევე ჯირკვლის, საშვილოსნოსა და საკვერცხის კიბო გადატანილი პირები,

• გარდნერის სინდრომი და ოჯახური პოლიპოზი გადატანილი პირები,

• წყლულოვანი კოლიტითა და კრონის დაავადებით დაავადებული პირები,

• 50 წლისა და მეტი ასაკის პირები,

• დასავლური ტიპის დიეტის მიმდევრები,

• ცხოველური ცხიმებისა და წითელი ხორცის მეტად მომხმარებლები,

• სიგარეტისა და ალკოჰოლის გადაჭარბებული მომხმარებლები,

• ვარჯიშისგან შორს მცხოვრები პირები,

• სიმსუქნის პაციენტები რისკის ქვეშ არიან.

ადრეული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

დაავადება ფარულად მიმდინარეობს, ამიტომ მისი შემჩნევის პროცესი გვიან მიმდინარეობს; თუმცა რეგულარული სკრინინგ-ტესტებით ადრეული დიაგნოსტიკის შემთხვევაში მკურნალობით ამ დაავადებისგან განკურნების ალბათობა იზრდება. განსაკუთრებით ოჯახში მსხვილი ნაწლავის კიბოს მქონე პირებმა უნდა ჩაიტარონ ქვემოთ მოცემული ტესტები რეგულარულად.

• ყოველ წელს განავალში სისხლის შემოწმება; ფარული სისხლის ტესტი დადებითი რომ აღმოჩნდეს, კოლონოსკოპია (მთელი მსხვილი ნაწლავის გამოსახვა),

• ხუთ წელიწადში ერთხელ სწორი ნაწლავისა და მსხვილი ნაწლავის ბოლო 50 სმ-იანი მონაკვეთის ენდოსკოპია (რექტოსიგმოიდოსკოპია),

• ათ წელიწადში ერთხელ კოლონოსკოპია (ოჯახში მსხვილი ნაწლავის კიბოს მქონე პირებმა ეს ტესტი ექიმის კონტროლით ყოველწლიურად უნდა ჩაიტარონ)

ჩვენს ქვეყანაში სიმპტომების გამოვლენისას ექიმთან არ მიმართავენ, ამიტომ მსხვილი ნაწლავის კიბო საწყის სტადიაზე ვერ გამოვლინდება. მსხვილი ნაწლავის კიბოს ყველა სტადიაზე ძირითადი მკურნალობა ქირურგიულია. სიმსივნით დაზიანებული არე ქირურგიული მეთოდებით ამოიღება და ნაწლავის ამოღებული ადგილის ქვედა/ზედა მხარე ერთმანეთს უკავშირდება. თუმცა, სიმსივნის ლოკალიზაციის, ზომის, სტადიისა და პაციენტში გამოწვეული პრობლემების მიხედვით იცვლება ქირურგიული მკურნალობის ფორმა (თუ სიმსივნე ანუსთან ახლოსაა მდებარე, ამ არეს სიმოკლის გამო მთლიანად ამოიღება ანუსი და კოლონი უკავშირდება მუცლის კედელს). ოპერაციის შემდეგ, დაავადების სტადიის მიხედვით, მკურნალობა ქიმიოთერაპიით გრძელდება. ამ დაავადებაში რადიოთერაპია არ გამოიყენება.

დაცვის გზები

მაღალი შემცველობის ბოჭკოვანი საკვებით კვება მსხვილი ნაწლავის კიბოსგან იცავს. ცხიმიან საკვებსა და მსხვილი ნაწლავის კიბოს შორის პირდაპირი კავშირი არსებობს, ამიტომ საჭიროა დაბალცხიმიანი საკვების მოხმარება; წითელი ხორცისა და ცხიმიანი საკვებისგან რაც შეიძლება მეტად შორს ყოფნა; რეგულარული ვარჯიში. მსხვილი ნაწლავის კიბოსგან დაცვის კიდევ ერთი გზაა რეგულარული კონტროლები. ამ კონტროლებით შესაძლებელია დაავადების თავიდან აცილება და ადრეული დიაგნოსტიკა. ბოლო წლებში ჩატარებულ კვლევებში დადგინდა, რომ კალციუმით მდიდარი საკვების მოხმარებას და არასტეროიდულ ანთების საწინააღმდეგო წამლებსაც დაცვითი ეფექტის თვალსაზრისით წვლილი მიუძღვით.

ღვიძლის კიბო

ღვიძლის კიბო არის ღვიძლის უჯრედებში განვითარებული ანომალური ზრდა. ღვიძლს აქვს ძალიან მნიშვნელოვანი ფუნქციები: ორგანიზმიდან მავნე ნივთიერებების გამოყოფა, ცხიმების მონელებისთვის აუცილებელი ნაღვლის წარმოება, შაქრის დაგროვება, ცილის წარმოება. ორგანიზმში მისი მნიშვნელობისა და ღვიძლის უჯრედული აგებულების გამო, ის ყველაზე მაღალი რისკის და ყველაზე ხშირად გავრცელებული კიბოს სახეობებს შორისაა. მის წარმოქმნაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ ციროზი (ალკოჰოლით), ჰეპატიტი B და C ინფექციები. ნებისმიერი მიზეზით ციროზის განვითარების მქონე პაციენტების წლიური HCC-ს განვითარების რისკი 3-5%-ია. ასევე, ობიან საკვებში (განსაკუთრებით მარცვლეულში) არსებული აფლატოქსინიც დაავადების წარმოშობაში მნიშვნელოვანი მიზეზია.

ღვიძლის კიბოს სახეობები

ღვიძლის კიბოს ორი სახეობა არსებობს: პირველადი და მეორადი. თუ კიბო ღვიძლის შიგნით იწყება და იქიდან ვრცელდება, მას პირველადს უწოდებენ; თუ სხვა ორგანოში იწყება და მოგვიანებით ღვიძლში ვრცელდება, მას მეორადს უწოდებენ. მეორადი ღვიძლის კიბოს დასაწყისი ყველაზე გავრცელებული ორგანოებია ფილტვები, მკერდი და მსხვილი ნაწლავი. ყველაზე გავრცელებული პირველადი ღვიძლის კიბოს სახეობები:

ჰეპატოცელულარული კარცინომა: ხშირად ციროზისა და ჰეპატიტი B-ის ან C-ის ინფექციებთან კავშირში ვლინდება. ასევე, ყველა სახის ციროზის გამომწვევი დაავადება ხელს უწყობს HCC კიბოს განვითარებას. პირველადი ღვიძლის კიბოს ყველაზე ხშირად გავრცელებული სახეობაა — 75%. ყველაზე ხშირად 40-60 წლის ასაკში გვხვდება; მამაკაცებში ქალებთან შედარებით 5-ჯერ უფრო ხშირად. ვლინდება ღვიძლის გადიდებით, მუცლის ღრუში სითხის დაგროვებით (ეს სითხე შეიძლება სისხლიანიც იყოს), მუცლის არეში მწვავე ტკივილით, სისუსტით, მადის დაქვეითებით, წონის დაკლებით, მუცელში სიმსივნის შეგრძნებით. თუმცა, ღვიძლის ბიოფსიის ჩატარებით შესაძლებელია საბოლოო დიაგნოზის დადგენა.

ქოლანგიოკარცინომა: ნაღვლის სადინრის უჯრედებში იშვიათად გვხვდება კიბოს სახეობა. მუცლის ტკივილით, სისუსტით, ცხელებითა და წონის დაკლებით გამოვლენილი დაავადება, როგორც წესი, 50-70 წლის ასაკში გვხვდება. ზუსტი დიაგნოზი ისმება ულტრასონოგრაფიით, BT-ით, ALP-ის მატებით და ბიოფსიით.

ვინ არის რისკის ქვეშ?

• ალკოჰოლის მომხმარებლები,

• ჰეპატიტი B-ისა და ჰეპატიტი C-ის პაციენტები

• ქრონიკული ღვიძლის პაციენტები,

• ოჯახში ღვიძლის კიბოს მქონე პირები რისკის ქვეშ არიან.

რა არის სიმპტომები?

ღვიძლის კიბო ფარული დაავადებაა. ამიტომ ადრეულ სტადიაზე სიმპტომებს არ იძლევა. დიაგნოზის დასმისას დაავადება, როგორც წესი, მოწინავე სტადიებს მიაღწევს. სიმსივნის ზომის ზრდასთან ერთად მუცლის მარჯვენა მხრიდან გავრცელებული და გამოხატული ტკივილით ვლინდება თავს. მოწინავე სტადიაზე ამ მძაფრ მუცლის ტკივილს შეიძლება თან ახლდეს მადის დაქვეითება, სისუსტე, წონის მნიშვნელოვანი დაკლება, კანის სიყვითლე, მუცლის ღრუში სითხის დაგროვება, მუცლის გადიდება და სწრაფი დაღლა. ციროზის მსგავსი სიმპტომების ქონის გამო, თუ ყურადღებით არ შემოწმდება, პაციენტს შეიძლება ციროზის დიაგნოზი დაუსვან. ამ ეტაპზე ძალიან მნიშვნელოვანია სპეციალისტ ექიმთან მიმართვა.

ადრეული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

ღვიძლის კიბოში ადრეული დიაგნოსტიკის შანსი ძალიან დაბალია, მაგრამ რეგულარული check-up-ებით შესაძლებელია დაავადების მოწინავე სტადიაზე გადასვლამდე დაფიქსირება. დაავადების დიაგნოზი შესაძლებელია ულტრასონოგრაფიით, კომპიუტერული ტომოგრაფიით და მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახვით. ასევე ტარდება ალფა-ფეტოპროტეინის ტესტი. ამ დაავადების ძირითადი მკურნალობა სიმსივნის ოპერაციული ამოღებაა. იმ პაციენტებში, ვისაც ღვიძლის ფუნქციები საკმარისი აქვს, სიმსივნის მთლიანად ამოღება (თუ სიმსივნე ღვიძლის შიგნით შემოსაზღვრულია) შესაძლებელია ოპერაციით; თუ პაციენტი ოპერაციისთვის არ არის შესაფერისი, ტარდება კემოემბოლიზაცია (მკურნალობა, რომელიც მიზნად ისახავს ღვიძლის არტერიაში წამლის შეყვანით სიმსივნის ზრდის შეზღუდვას). სხვა სახის კიბოებში გამოყენებული ქიმიოთერაპია ღვიძლის კიბოებში ეფექტური მეთოდი არ არის.