ქალთა უროლოგია

ქალთა უროლოგია ეხება ქალებში შარდის შეუკავებლობის (ინკონტინენციის), საშოს ორგანოების დაცემის (ცისტოცელე, რექტოცელე და სხვ.), მენჯისა და შარდის ბუშტის ტკივილის სინდრომების, სასქესო ფუნქციის დარღვევებისა და შარდვის სხვა პრობლემების დიაგნოსტიკასა და მკურნალობას. ამ დაავადებების უროდინამიკური და ფიზიოპათოლოგიური შეფასების გარდა, მათი მკურნალობა ხორციელდება ფიზიკური, მედიკამენტური და ქირურგიული მეთოდებით. ქალებში საკმაოდ ხშირად გვხვდება დაძაბვის ტიპის შარდის შეუკავებლობა და ზედმეტად აქტიური შარდის ბუშტის სინდრომი, რომლებიც განსაკუთრებით ინტენსიურად მკურნალდება.

შარდის შეუკავებლობა (ინკონტინენცია)

ქვედა შარდგამომყოფი სისტემის ორი მნიშვნელოვანი ფუნქცია აქვს. ესენია: შარდის დაგროვება და დროის მოსვლისას მისი გამოყოფა. თირკმლებიდან მომავალი შარდი ბუშტში (შარდის ტომარაში) გროვდება და გარკვეულ მოცულობას რომ მიაღწევს, წარმოიქმნება შარდვის სურვილი; შარდვისას შარდის შეკავებას უზრუნველმყოფი სფინქტერი სუსტდება და ბუშტი იკუმშება, რის შედეგადაც შარდი გამოიყოფა. შარდის შეკავება (კონტინენცია) გრძელდება როგორც მოსვენების მდგომარეობაში, ისე დატვირთვისას, სანამ შარდის გარე გზის (შარდსადინარის) წნევა ბუშტის შიდა წნევაზე მაღალია. ეს წონასწორობა დაკავშირებულია ბუშტსა და შარდსადინარს შორის ფუნქციურ მდგომარეობასთან. პაციენტის ნებისგან დამოუკიდებლად შარდის გამოყოფას ინკონტინენცია (შარდის შეუკავებლობა) ეწოდება. შარდის შეუკავებლობა სიცოცხლისთვის საშიში მოვლენა არ არის, თუმცა უფრო მეტად სოციალური პრობლემაა. შარდის შეუკავებლობა ნებისმიერ ასაკში შეიძლება გამოვლინდეს. ის ძირითადად ბავშვებში, მოხუცებულ პაციენტებსა და ზოგიერთ ქალში ჩნდება, თუმცა ნებისმიერ ასაკში და ორივე სქესში შეიძლება გვხვდებოდეს. შარდის შეუკავებლობის მრავალი კლასიფიკაცია არსებობს. ყველაზე ხშირად გამოიყენება საერთაშორისო კონტინენციის საზოგადოების კლასიფიკაცია:

• სტრესული ინკონტინენცია; ფიზიკური აქტივობისას მუცლის ღრუს წნევის მატებით გამოწვეული შარდის გამოყოფაა. ეს რეალურ შარდის ინკონტინენციად განისაზღვრება, სადაც ბუშტის შეკუმშვის გარეშე, წნევის მატების გამო, ადგილი აქვს შარდის შეკავების უუნარობას. ეს არის მენჯის ფსკერისა და შარდის ტომრის ანატომიური დახმარების სისუსტით გამოწვეული დაძაბვის ტიპის შარდის შეუკავებლობა. დაძაბვის ტიპის შარდის შეუკავებლობისას პაციენტი, როცა ახველებს, ცემინებს ან იძაბება, ნებისგან დამოუკიდებლად შარდს გამოყოფს. ეს მდგომარეობა, როგორც წესი, დაკავშირებულია მრავალჯერად მშობიარობასთან, მსხვილი ბავშვის შობასთან, სახლში მშობიარობასთან, რთულ მშობიარობასთან, ჩარევით მშობიარობასთან ან არაკვალიფიცირებული პირების მიერ მშობიარობასთან. ასევე ხშირად გვხვდება ასაკის, მენოპაუზის, ხანგრძლივი ყაბზობის, სიმსუქნის, ასთმისა და ბრონქიტის მსგავსი ფილტვის დაავადებების შედეგად.
• აჩქარების (urge) ინკონტინენცია: ნებისგან დამოუკიდებელი ბუშტის კუნთის შეკუმშვებით გამოწვეული შარდის გამოყოფაა. თან ახლავს ხშირი შარდვა და მოულოდნელი შარდვის სურვილი. urge ინკონტინენცია შეიძლება თან ახლდეს ნებისმიერ ნევროლოგიურ დაავადებას, ან წარმოიშვას ყოველგვარი მიზეზის გარეშეც; ამ მდგომარეობას ბუშტის კუნთის არასტაბილურობა ეწოდება. ზოგიერთი ნევროლოგიური დაავადება ნებისგან დამოუკიდებელ ბუშტის შეკუმშვებს იწვევს, მაგალითად, პარკინსონის დაავადება, გაფანტული სკლეროზი, ზურგის ტვინის დაზიანებები და სხვ.
• სრული ინკონტინენცია: პაციენტი არ გრძნობს, რომ შარდს გამოყოფს; მუდმივად აღნიშნავს, რომ საცვლები სველი აქვს.
• გადმოსვლის (ჭარბი შევსების) ინკონტინენცია: მას ასევე შეიძლება ეწოდოს ოვერფლოუ ინკონტინენცია. აქ ადგილი აქვს ბუშტის კუნთის სუსტ შეკუმშვასა და სფინქტერის პათოლოგიურ, გადაჭარბებულ შეკუმშვას. ეს მდგომარეობა შეიძლება გამოვლინდეს ზურგის ტვინის დაზიანებების, შაქრიანი დიაბეტის, ტვინის სიმსივნეებისა და წელის დისკის თიაქრის დროს.
• შერეული ტიპის ინკონტინენცია: ერთდროულად არსებობს როგორც რეალური, ისე urge ინკონტინენცია.
• ნოქტურნული ენურეზი: ძილის დროს შარდის გამოყოფის ჩივილია.

რა არის შარდის შეუკავებლობის მიზეზები და რისკის ფაქტორები?

• ასაკი: ასაკის მატება და მენოპაუზის დადგომა იწვევს ესტროგენის ჰორმონის შემცირებას, რაც თავის მხრივ შარდის ტომრისა და საშვილოსნოს დამჭერი იოგების მოდუნებას და დამხმარე ქსოვილების დასუსტებას იწვევს. ეს კი შარდის შეუკავებლობის მიზეზი ხდება.
• გენეტიკა: ზოგიერთ კვლევაში ნაჩვენებია სტრესული და urge ინკონტინენციისადმი გენეტიკური მიდრეკილება.
• მშობიარობა: მრავალჯერადი მშობიარობა, მსხვილი ბავშვი და რთული მშობიარობა შარდის შეუკავებლობის რისკს ზრდის.
• ქრონიკული დაავადებები: ასთმა, ქრონიკული ბრონქიტი, შაქრიანი დიაბეტი, ტრავმა, გადატანილი ზურგის ტვინის ოპერაციები, ტვინის დაავადებები ზრდის შარდის შეუკავებლობას. ქრონიკული ყაბზობა, სიმსუქნე, განმეორებადი შარდსადენი გზების ინფექციები, საშვილოსნოსა და საშოს ოპერაციები, მოწევა შარდის შეუკავებლობის ხელშემწყობი ფაქტორებია.

როგორ ისმება შარდის შეუკავებლობის დიაგნოზი?

პაციენტების დიაგნოსტიკაში აუცილებელია უფრო სერიოზული დაავადებების დიფერენციალური დიაგნოსტიკა და სავარაუდოდ, ძირითადი ფუნქციური ანომალიის გამოვლენა. დიაგნოზის დასმაში საუკეთესო დამხმარეა კარგი ანამნეზის აღება. თუ თან სხვა ჩივილებიც არსებობს, ისინიც უნდა შემოწმდეს; უნდა დაზუსტდეს ტკივილისა და სისხლდენის არსებობა. უნდა გაირკვეს პაციენტის ასაკი, ჩივილის დაწყება, მიღებული მედიკამენტები, გადატანილი დაავადებები და ოპერაციები, ჩატარებული მშობიარობები.

გასინჯვა

დეტალურ მენჯისა და ზოგად გასინჯვას უროლოგი ატარებს. გასინჯვისას პაციენტს შარდის ბუშტი უნდა ჰქონდეს სავსე და გასინჯვა უნდა ჩატარდეს ლითოტომიურ პოზიციაში. აკვირდებიან, გამოიყოფა თუ არა შარდი პაციენტის ახველებისა და დაძაბვის დროს; თუ ზურგზე წოლისას არ გამოიყოფა, პაციენტს აყენებენ, ახველებინებენ და აძაბვინებენ. გასათვალისწინებელია ასევე Boney ტესტი, Ped ტესტი და Q-tip ტესტი. ნევროლოგიური გასინჯვა იწყება პაციენტის ოთახში შესვლისთანავე, მისი სიარულის მანერისა და ქცევის დაკვირვებით. აუცილებლად უნდა ჩატარდეს რექტალური გასინჯვა, შემოწმდეს ანუსის ტონუსი, შეფასდეს გენიტალური მგრძნობელობა და რეფლექსები.

რა უნდა ჩატარდეს გამოკვლევის სახით?

• აუცილებლად უნდა ჩატარდეს შარდის ანალიზი და შარდის კულტურა. თუ შარდსადენი გზების ინფექცია არსებობს, იგი უნდა მოიკურნოს; შარდის ანალიზში უნდა გამოირიცხოს სისხლდენის არსებობა.
• უნდა ჩატარდეს შარდსადენი სისტემის ულტრაბგერითი კვლევა და უნდა შემოწმდეს ნაშთური შარდი.
• Ped ტესტი: დროის გარკვეულ მონაკვეთში გამოჟონილი შარდის რაოდენობის ნახევრად ობიექტური გაზომვაა.
• უროფლოუმეტრია: შარდის ნაკადის გაზომვაა.
• უროდინამიკური შეფასება და საჭიროების შემთხვევაში ვიდეოუროდინამიკა
• საჭიროების შემთხვევაში უნდა ჩატარდეს სისტოსკოპია.

მკურნალობა

მედიკამენტური მკურნალობა
შარდის ბუშტის კუნთის ჭარბი აქტივობით გამოწვეულ შარდის შეუკავებლობაში საჭიროა ძირითადი მიზეზის დადგენა. შარდსადენი გზების ინფექციები ყველაზე ხშირად ბუშტის კუნთის ჭარბ აქტივობას იწვევს; მათი მკურნალობა მედიკამენტების მიღების შემდეგ გამოსწორდება. შეიძლება გამოყენებულ იქნას ანტიქოლინერგული, ანტიმუსკარინული და ტრიციკლური ანტიდეპრესანტები.

ესტროგენის ჰორმონის გამოყენება: შარდის ბუშტის ლორწოვანისა და ლორწოვანქვეშა ქსოვილის სტიმულაციით სისხლის მიმოქცევის გაძლიერებისა და ამგვარად გლუვი კუნთის პასუხის გაზრდის, აგრეთვე შარდსადინარის გამოსასვლელში გაუმჯობესების მიზნით, ზოგიერთ პაციენტს შეიძლება ადგილობრივი ესტროგენი დაენიშნოს. განსაკუთრებით მენოპაუზის პერიოდის პაციენტებს შეიძლება სარგებლობა მოუტანოს ადგილობრივმა ესტროგენულმა მკურნალობამ სანთლების, კრემის ან გელის სახით.

შეიძლება გამოყენებულ იქნას მენჯის ფსკერის ვარჯიშები, ელექტროსტიმულაცია, ბიოფიდბექის მეთოდები.

ქირურგია: ბოლო საუკუნის განმავლობაში სტრესული შარდის შეუკავებლობის (SÜİ) ქირურგიული მკურნალობისთვის 100-ზე მეტი სხვადასხვა ტექნიკა იქნა შემოთავაზებული. ამ ოპერაციების მოკლევადიანი წარმატების მაჩვენებლები გამოყენებული ტექნიკის მიხედვით 65-95%-ს შორის მერყეობს. როგორც წესი, პირველი ქირურგიული ჩარევის წარმატების შანსი ყველაზე მაღალია. მომდევნო სეანსებზე ჩატარებული ოპერაციების წარმატების შანსი უფრო დაბალია. თუ თან ახლავს სხვა პათოლოგიები, როგორიცაა შარდის ბუშტის დაცემა (ცისტოცელე) და ნაწლავის დაცემა (რექტოცელე, ენტეროცელე), ქირურგიული ჩარევა ამის მიხედვით განისაზღვრება და ვაგინალური მიდგომით (ქვემოდან) სრულდება დაცემების (პროლაფსუსის) გასწორება და შარდის შეუკავებლობის აღმოფხვრა. ოპერაციის ტიპის შერჩევისას ითვალისწინებენ პაციენტის ზოგად მდგომარეობას, შარდსადინარის მობილურობის მდგომარეობას ტესტებში, ოპერაციამდელ უროდინამიკურ პარამეტრებს, ქირურგიულ გამოცდილებასა და გამოსაყენებელი ტექნიკის შესაძლო გართულებებს.

დაძაბვის ტიპის შარდის შეუკავებლობაში გამოყენებული ოპერაციები

ანტერიორული კოლპორაფია და კელის პლიკაცია: შარდის ტომრის დაცემისა და შარდის შეუკავებლობის დროს ჩატარებული ერთ-ერთი უძველესი ოპერაციაა.. წარმატების მაჩვენებელი 30-70%-ს შორის მერყეობს.

1-მუცლის ღრუდან ჭრილობით შარდის ბუშტის კისრის აწევის ოპერაციები: ახალგაზრდა, არასიმსუქნე და მობილური (მოძრავი) შარდსადინარის მქონე პირებში შეიძლება გამოყენებულ იქნას მუცლის ღრუდან ჭრილობით ჩატარებული ქირურგიული ოპერაციები.

ესენია:

• მარშალ-მარკეტი-კრანცის (MMK) ოპერაცია: შარდის ბუშტის კისრისა და შარდსადინარის კისრის გავლით გატარებული ნაკერები მენჯის ძვალზე (pubis) მიმაგრდება. ამით შარდის ბუშტის კისერი და შარდსადინარი მაღალ პოზიციაზე ინაცვლებს.
• ბერჩის ოპერაცია: ავტოლოგური ფასციალური გრაფტის გამოყენებით შესრულებული ოპერაცია, რომლის დროსაც შარდის ბუშტის კისრისა და შარდსადინარის კისრის გავლით გატარებული ნაკერები ილიოპექტინალური ლიგამენტის (კუპერის ლიგამენტი) გავლით მიმაგრდება.
• ლაპაროსკოპიული კოლპოსუსპენსია: MMK ან ბერჩის ოპერაციის ლაპაროსკოპიის თანხლებით (დახურულად) ჩატარებაა.

2. ვაგინის შიგნიდან ნემსით დამაგრების ოპერაციები: ამ ტიპის ოპერაციებში წინა ვაგინალურ კედელზე მოთავსებული ნაკერის ძაფები ნემსის დახმარებით სუპრაპუბიკურ არეში გადააქვთ და იკრავენ, რითაც მიზნად ისახება შარდის ბუშტის კისრისა და შარდსადინარის გამოსასვლელის აწევა. ეს ოპერაციები უფრო ხშირად გამოიყენება დაცემის (პროლაფსუსის) მქონე, ხანდაზმული, მოკლე ხანგრძლივობის ოპერაციას საჭიროებს და შარდსადინარი ზედმეტად მობილური (ჰიპერმობილური) აქვთ პაციენტების შემთხვევებში. მათგან ყველაზე ხშირად გამოყენებულია:

• მოდიფიცირებული პერეირას ოპერაცია
• შტამეის ნემსით შარდის ბუშტის კისრის ოპერაცია
• Raz ვაგინალური კედლის სლინგი
• გიტესის ოპერაცია.

3. სლინგის პროცედურები (საკიდი): საკიდი ოპერაციების საერთო მახასიათებელია ის, რომ გამოიყენება ლენტის სახის მასალა, რომელიც შარდსადინარის ან შარდის ბუშტის კისრის სრულად ქვემოდან გავლით მუცლის კედელზე მიმაგრდება. სლინგის პროცედურები ყველაზე ხშირად გამოიყენება ჭეშმარიტი სტრესული ინკონტინენციისა და შერეული შარდის ინკონტინენციის დროს.

• TVT ოპერაცია: 1995 წლიდან გამოყენებულ ამ ოპერაციებს ეწოდა „tension-free vaginal tape" (TVT). TVT ოპერაციები შესაძლებელია ჩატარდეს ადგილობრივი, რეგიონული ან ზოგადი ანესთეზიის თანხლებით. ოპერაციის მიზანია შარდსადინარის ირგვლივ მოთავსებული „პოლიპროპილენის ზოლისგან“ შემდგარი საკიდი მასალის საშუალებით შარდსადინარის აწევა. დროთა განმავლობაში ეს ზოლი ქსოვილის რეაქციით ნაწიბურდება და შარდსადინარს მხარდაჭერას უწევს. სხვა ოპერაციებთან შედარებით ეს ნაკლებად ტრავმული ოპერაციაა.
• TOT ოპერაცია: შედარებით ახალი ოპერაციის მეთოდია, რომელიც პირველად 2001 წელს აღიწერა. ამ ოპერაციაში ვაგინალური გზით გაკეთებული ვიწრო ჭრილობით, სპეციალური ნემსის დახმარებით, მოთავსებული „პოლიპროპილენის მესჰ“-ის სახელწოდების ზოლით შარდსადინარის არხი იზრდება. TOT ოპერაციის დროს პაციენტის ჭრილობის შეხორცება საკმაოდ სწრაფია, საავადმყოფოში ყოფნის ხანგრძლივობა ძალიან მცირეა (საშუალოდ ერთი დღე), ხოლო ოპერაციის შემდგომი ჩივილები საკმაოდ ცოტაა.

ოპერაციიდან 24 საათის განმავლობაში შარდის ბუშტში მოთავსებული კათეტერით უზრუნველყოფენ ბუშტის დასვენებას. შემდეგ კათეტერს იღებენ და აკვირდებიან, შარდავს თუ არა პაციენტი.

• საკიდი ტექნიკის სხვა მეთოდები:

4- პერიურეთრული ინექცია: ეს მეთოდი უფრო ხშირად გამოიყენება იმ პაციენტებში, რომლებიც ზოგადი ანესთეზიის რისკს ვერ გაივლიან; ის ადგილობრივი ანესთეზიის ქვეშ, სისტოსკოპიად წოდებული აპარატის კონტროლით, შარდის ბუშტის კისრისა და შარდსადინარის ირგვლივ გარკვეული ნივთიერებების ინექციას მოიცავს. შესაყვანი ნივთიერებებია: კოლაგენი, ავტოლოგური ცხიმი, სილიკონი და ტეფლონი. განმეორებითი ინექციები, როგორც წესი, საჭიროა. ყველაზე ხშირად შესაყვანი მასალებია ტეფლონი, კოლაგენი, ცხიმი და სისხლის უჯრედები. მიზანია, თუნდაც მცირე დროით, შარდსადინარზე წნევის მოხდენით წინააღმდეგობის გაზრდა და ამგვარად შარდის გამოჟონვის თავიდან აცილება.

5- ხელოვნური (არტიფიციალური) შარდის სფინქტერი: გამოიყენება იმ პაციენტებში, რომლებიც არაერთხელ გაიარეს შარდის შეუკავებლობის ოპერაციები (საკიდი და პერიურეთრული ინექცია ჩათვლით) და უშედეგო შედეგი მიიღეს, ან აქვთ შარდის ბუშტის კისრის შემკუმშველი კუნთის (სფინქტერის) სრული უკმარისობა.