მამაკაცთა უნაყოფობის დიაგნოსტიკის მეთოდები

1- სემენის ანალიზი (სპერმიოგრამა)

მამაკაცთა უნაყოფობისას ჩასატარებელ ტესტებს შორის ის პირველ ადგილზეა. სპერმის წარმოქმნაზე მრავალი ფაქტორი მოქმედებს, როგორიცაა მოწევა, ალკოჰოლი, სითბო, მედიკამენტები და ინფექციები, ამიტომ არანორმალური ნიმუშების ანალიზი ერთი თვის ინტერვალით მინიმუმ ორჯერ უნდა გამეორდეს. სპერმის ანალიზში ნაყოფიერების პრობლემის დადგენის შემთხვევაში მამაკაცის ფიზიკური და ჰორმონული თვალსაზრისით შემდგომი გამოკვლევა ტარდება. სპერმის წარმოქმნის ციკლი 2-3 თვეში მეორდება. ანუ წარმოქმნილი სპერმატოზოიდი 2-3 თვის შემდეგ სემენში გამოიყოფა. ანალოგიურად, პირის მიერ შეხვედრილი მავნე ფაქტორები (მძიმე ცხელებიანი დაავადებები, სტრესი, დაღლილობა, გარემო ფაქტორები) ან მკურნალობისთვის გამოყენებული სასარგებლო მედიკამენტები ასევე 3 თვის შემდეგ სპერმის თვისებებზე შეიძლება იმოქმედოს. სემენის ანალიზის შედეგების შეფასებისას ეს პროცესი გათვალისწინებული უნდა იყოს. თუ მედიკამენტები არ იყო გამოყენებული და ცხელებიანი დაავადება არ იყო გადატანილი, საჭიროა 3-4 კვირის ინტერვალით სპერმის მინიმუმ ორი ნიმუშის შეფასება და გადაწყვეტილების მიღება ამ ნიმუშების საშუალო მაჩვენებლის მიხედვით. სასურველია, გასაანალიზებელი ნიმუში ლაბორატორიის მიმდებარე ადგილას იყოს მიცემული.

სემენის ანალიზი როდის ტარდება?

ეს ტესტი უნდა ჩატარდეს 3-5-დღიანი სექსუალური თავშეკავების, ანუ უსექსო პერიოდის შემდეგ. 2 დღეზე ნაკლებ დროში აღებულ ნიმუშებში სპერმის კონცენტრაცია დაბალი გამოდის; ხოლო 7-დღიანი სექსუალური თავშეკავების შემდეგ მიცემული ნიმუშები სპერმის მოძრაობის (მოტილობის) დაქვეითების გამო არ არის სასურველი. გასაანალიზებელი სემენის ნიმუშები არ უნდა დაექვემდებაროს 20 °C-ზე დაბალ და 40°C-ზე მაღალ გარემო ტემპერატურას. ცივი და ცხელი შოკი სპერმის მოძრაობაში მნიშვნელოვან ცვლილებებს იწვევს.

ნიმუშის აღება როგორ ხდება?

ნიმუშის აღება მასტურბაციის მეთოდით უნდა მოხდეს; კონდომის, საპნისა და კრემის გამოყენება არ შეიძლება, სასურველია სტერილური ჭურჭელი. სემენის ნიმუშის პირველი ნაწილი მეტ სპერმატოზოიდს შეიცავს; ამიტომ, თუ ნიმუშის პირველი ნაწილი სპერმის მიცემისას გარეთ გადმოიღვრება ან იკარგება, ეს აუცილებლად უნდა ეცნობოს ლაბორატორიის თანამშრომლებს.

სპერმიოგრამა; გვაწვდის ინფორმაციას სემენის მოცულობის (ჰაერის), ფერის, PH-ის, ლიკვეფაქციის დროის (გახსნის დროის), სიბლანტის, სპერმატოზოიდების რაოდენობის, მოძრაობის მაჩვენებლისა და მორფოლოგიის (ფორმის) შესახებ.

მოცულობა: სემენი >1,5 ml უნდა იყოს.

ფერი: ნორმალურად სემენი გაუმჭვირვალე და ნაცრისფერია. ხანგრძლივი სექსუალური თავშეკავებისას შეიძლება იყოს ყვითელი; სემენში ერითროციტების (სისხლის წითელი უჯრედების) არსებობისას — წითელ-ყავისფერი; ანტიბიოტიკების ხანგრძლივი გამოყენების შემდეგ კი უფერო შეიძლება იყოს.

PH: სემენის ნორმალური pH 7,2-8 ფარგლებშია. pH-ის 8-ზე მეტი მწვავე ინფექციას ან გაზომვის გვიან ჩატარებას მიუთითებს. pH-ის 6,5-ზე დაბალი აზოოსპერმიის შემთხვევებში უნდა ვიფიქროთ გამომტყორცნელი გზების დახშობაზე, აქსესუარული ჯირკვლების განუვითარებლობაზე, ქრონიკულ ინფექციებზე და შარდის სემენში მოხვედრის შესაძლებლობაზე.

ლიკვეფაქცია (სემენის გახსნადობა): ლიკვეფაქციის (გათხევადების) დროის გახანგრძლივება, როგორც დარღვევა, სემენის სიბლანტის (კონსისტენციის) მომატებაზე მიუთითებს, რაც არასასურველი მდგომარეობაა; შეიძლება გამოწვეული იყოს პროსტატის ჯირკვლის ფუნქციების ცვლილებით ან ინფექციით.

სიბლანტე: ნორმალურად სემენი ოდნავ ბლანტია, ანუ კონსისტენციის მქონეა. ქრონიკული ინფექციების, როგორიცაა პროსტატიტი და ვეზიკულიტი, დროს სიბლანტე (კონსისტენცია) შეიძლება მომატებული იყოს.

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) კრიტერიუმების მიხედვით სპერმიოგრამაში ნორმალური მაჩვენებლებია;

მოცულობა: >1,5 ml

სპერმის კონცენტრაცია: 15 მილიონი/ml და მეტი

სპერმის ანალიზის შემდეგ ზემოთ მოცემული მაჩვენებლების არსებობა ორსულობის უეჭველ დადგომაზე არ მიუთითებს. მაგალითად: სპერმის კონცენტრაცია 10 მილიონი/ml მქონე მამაკაცების მეუღლეებში ორსულობა შეიძლება დადგეს, ხოლო სპერმის კონცენტრაცია 80 მილიონი/ml მქონე მამაკაცების მეუღლეები ორსულად ვერ დადგნენ.

სპერმის მოძრაობა (მოტილობა): 32% და მეტი (A+B ხარისხი)

მოძრაობის ტიპების მიხედვით ხდება კლასიფიკაცია:

A ხარისხი (+4) = წინ სწრაფი მოძრაობა (ნორმალური მოძრაობის ფორმაა)

B ხარისხი (+3) = ნელი, არაწრფივი მოძრაობა

C ხარისხი (+2) = ადგილზე მოძრაობა

D ხარისხი (+1) = უმოძრაო

სპერმის მოძრაობა დაკავშირებულია შუა ნაწილისა და კუდის ანატომიურად და ფუნქციურად სრულფასოვნებასთან. ინფექციები, კუდთან დაკავშირებული ანომალიები, ვარიკოცელე, ალკოჰოლი, ანტისპერმული ანტისხეულები, იმოტილური ცილიების სინდრომი და მსგავსი დაავადებები სპერმის მოძრაობის დარღვევას შეიძლება გამოიწვიოს.

სპერმის სტრუქტურა (მორფოლოგია): ნორმალური სტრუქტურის (კრიუგერის კრიტერიუმების მიხედვით) უნდა იყოს 4% და მეტი. სპერმის შეფასებაში რამდენიმე განსხვავებული კრიტერიუმი არსებობს. „კრიუგერის კრიტერიუმები“ განსაკუთრებით სპერმის ფორმის დარღვევებს ითვალისწინებს და წარმოადგენს მიკროსკოპული შეფასების მეთოდს. სპეციალური შეღებვის შემდეგ სპერმის ფორმის (მორფოლოგიის) მახასიათებლების შესწავლით განისაზღვრება სპერმის ნიმუშის განაყოფიერების უნარი.

სიგრძით 0.05 mm მქონე სპერმის უჯრედი სამი ნაწილისგან შედგება: თავი, ყელი და კუდი. თავი გენეტიკურ მასალას შეიცავს, ყელი სპერმის მოძრაობისთვის საჭირო ენერგიას უზრუნველყოფს, ხოლო კუდი სპერმის მოძრაობას უზრუნველყოფს.

აზოოსპერმია: სემენში სპერმის სრული არარსებობა

ოლიგოსპერმია: სპერმის რაოდენობის სიმცირე

ასთენოსპერმია: მოძრაობის მაჩვენებლის შემცირება

ტერატოსპერმია: ფორმის (სტრუქტურის, მორფოლოგიის) დარღვევა