ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაცია

ჩვენს ცენტრში, სადაც მკურნალობა მულტიდისციპლინური გუნდის მიერ ხორციელდება, ავთვისებიანი და კეთილთვისებიანი დაავადებების მქონე პაციენტებს ყველაზე ყურადღებიან მოვლასა და მკურნალობის საუკეთესო ვარიანტებს ვთავაზობთ. ჩვენი სპეციალისტი ფსიქოლოგი პაციენტებს ტრანსპლანტაციამდე და მის შემდეგ აუცილებელ ფსიქოლოგიურ მხარდაჭერას უწევს. ქიმიოთერაპიისა და სხვა მედიკამენტების სწორად შენახვისა და მომზადებისთვის ჩვენს ცენტრში ფარმაცევტი მუშაობს.

სისხლის ისეთი დაავადებების მქონე პაციენტებს, როგორიცაა მრავლობითი მიელომა (პლაზმური უჯრედებით გამოწვეული ძვლის ტვინის ავთვისებიანი დაავადება), ლიმფომა (ლიმფური კვანძების ჰემატოლოგიური კიბო), მწვავე ლეიკემია (სისხლის კიბო), ქრონიკული ლეიკემია და აპლასტიური ანემია, შეუძლიათ მიმართონ ჩვენს ცენტრს აუტოლოგიური და ალოგენური ტრანსპლანტაციისთვის. Hisar Hospital Intercontinental, რომელიც ყოველწლიურად მსოფლიოს 30 სხვადასხვა ქვეყნის 1 000-ზე მეტ პაციენტს ემსახურება, ძვლის ტვინისა და ღეროვანი უჯრედების ტრანსპლანტაციის ცენტრით მიზნად ისახავს დააკმაყოფილოს ძვლის ტვინის გადანერგვის საჭიროება არა მხოლოდ თურქეთიდან, არამედ მსოფლიოს მრავალი ქვეყნიდან ჩამოსული პაციენტებისთვის.

რა არის ძვლის ტვინი და ჰემოპოეზური ღეროვანი უჯრედები?

ძვლის ტვინი არის ძვლის შიგნით მდებარე ქსოვილი, სადაც სისხლის უჯრედები და ღეროვანი უჯრედები იმყოფება. ღეროვანი უჯრედები წარმოქმნიან „ერითროციტებს, ლეიკოციტებსა და თრომბოციტებს“.

რა არის ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაცია?

სისხლის, ლიმფური კვანძებისა და ძვლის ტვინის ზოგიერთი ავთვისებიანი ან კეთილთვისებიანი დაავადების დროს ის საშუალებას გვაძლევს პაციენტებს საკმარისი და განმკურნავი დოზით მედიკამენტები მივცეთ. მაღალი დოზით მედიკამენტების მიღებისას პაციენტის ორგანიზმი დიდი ხნის განმავლობაში ვერ წარმოქმნის სისხლის უჯრედებს. ამ პერიოდში პაციენტები შეიძლება დაიღუპონ სისხლდენისა და ინფექციის გამო. ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაცია ამ პერიოდს ამოკლებს და პაციენტების გამოჯანმრთელებას უზრუნველყოფს.

საიდან მიიღება ღეროვანი უჯრედები ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაციისთვის?

• ძვლის ტვინიდან,

• სისხლიდან,

• ჭიპლარიდან.

ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაციის სამი სახე არსებობს:

ალოგენური ტრანსპლანტაცია: ტრანსპლანტაცია, რომელიც ტარდება პაციენტთან ქსოვილოვნად თავსებადი და-ძმების, ოჯახის წევრების ან არანათესავი თავსებადი დონორებისგან აღებული ღეროვანი უჯრედებით.
აუტოლოგიური ტრანსპლანტაცია: ტრანსპლანტაცია, რომლის დროსაც პაციენტის საკუთარ ღეროვან უჯრედებს იღებენ და შემდეგ მასვე უბრუნებენ.
სინგენური ტრანსპლანტაცია: ტრანსპლანტაცია, რომელიც ტარდება პაციენტის ერთკვერცხუჯრედიანი ტყუპისცალისგან აღებული ღეროვანი უჯრედებით.

როგორ ტარდება ძვლის ტვინის აუტოლოგიური ტრანსპლანტაცია?

პირველ რიგში პაციენტს დაავადების აღმოსაფხვრელად შესაბამისი მკურნალობა უტარდება. შემდეგ ეტაპზე დაავადების განმეორების თავიდან ასაცილებლად გარკვეულ მედიკამენტებს აძლევენ, ღეროვან უჯრედებს აგროვებენ და ყინავენ. შემდეგ პაციენტს დაავადების დარჩენილი უჯრედების გასანადგურებლად მაღალდოზიანი მედიკამენტური თერაპია უტარდება. მაღალდოზიანი თერაპიის შემდეგ შენახული ჯანმრთელი ღეროვანი უჯრედები პაციენტს უბრუნდება.

არსებობს თუ არა აუტოლოგიური ტრანსპლანტაციის რისკები?

პაციენტები, როგორც წესი, მკურნალობას კარგად იტანენ. ვინაიდან ღეროვანი უჯრედები თავად პაციენტისგან აიღება, ამ ჯგუფში სერიოზული პრობლემები ძალიან იშვიათია. მაღალი დოზით მიღებული მედიკამენტების გამო შეიძლება აღინიშნოს გულისრევა, ღებინება, დიარეა და თმის ცვენა, რომლებიც ჩვეულებრივ მკურნალობის შემდეგ გადის.

როგორ ტარდება ძვლის ტვინის ალოგენური ტრანსპლანტაცია?

პირველ რიგში პაციენტს დაავადების აღმოსაფხვრელად შესაბამისი მკურნალობა უტარდება. ღეროვან უჯრედებს აგროვებენ პაციენტთან ქსოვილოვნად თავსებადი და-ძმისგან ან არანათესავი დონორისგან. ამ დროს პაციენტს დაავადების დარჩენილი უჯრედების გასანადგურებლად მაღალდოზიანი მედიკამენტური თერაპია უტარდება. შემდეგ დონორისგან შეგროვებულ უჯრედებს პაციენტს გადაუნერგავენ. ღეროვანი უჯრედების დონორი და-ძმისთვის ან არანათესავი დონორისთვის არანაირი რისკი არ არსებობს. ეს სისხლის ბანკში სისხლის ჩაბარების მსგავსია. ვინაიდან გაცემული ღეროვანი უჯრედები ორგანიზმში მოკლე დროში აღდგება, არანაირი დაავადება ან დარღვევა არ ვლინდება.

არსებობს თუ არა ალოგენური ტრანსპლანტაციის რისკები?

ვინაიდან სრულიად ჯანმრთელი ღეროვანი უჯრედები გადაინერგება, დაავადების განმეორების რისკი ძალიან დაბალია. და-ძმის სრული ქსოვილოვანი თავსებადობის შემთხვევაშიც კი, იმუნური სისტემები შეიძლება ერთმანეთს არ შეეგუოს. დონორის იმუნურმა უჯრედებმა შეიძლება რეაქცია გამოიწვიონ რეციპიენტის ორგანოების მიმართ. შეიძლება განვითარდეს „ტრანსპლანტატი მასპინძლის წინააღმდეგ“ (Graft Versus Host) დაავადება, რომელიც ღვიძლს, კანსა და ნაწლავებს აზიანებს. ეს მდგომარეობა მკურნალობას საჭიროებს.

როგორ გროვდება ღეროვანი უჯრედები?

მიუხედავად იმისა, რომ მათი აღება ძვლის ტვინიდანაც შეიძლება, დღეს ეს იშვიათად გამოიყენება. ამჟამად ღეროვან უჯრედებს „აფერეზის“ აპარატებით აგროვებენ მკლავის ვენებიდან ან კისრის არეში ვენაში ჩადგმული კათეტერის მეშვეობით. ღეროვანი უჯრედები გროვდება პაციენტის ან დონორის დაძინების გარეშე.

რატომ ყინავენ ღეროვან უჯრედებს ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაციისას?

აღებული ძვლის ტვინის ღეროვანი უჯრედები შეიძლება მაშინვე იქნას გადანერგილი ან გაიყინოს და შეინახოს საჭიროების შემთხვევაში გამოსაყენებლად. გაყინვა ტარდება მინიმუმ -80 °C-ზე. ამ ტემპერატურაზე შენახული უჯრედი შეჩერებულ მდგომარეობაში ინარჩუნებს თავის უნარებს ისე, რომ მისი ყველა ფუნქცია ჯანსაღი რჩება. ღეროვანი უჯრედის გალღობისას მისი სისტემა მუშაობას იქიდან აგრძელებს, სადაც შეჩერდა. ჩვეულებრივ, ისინი -196 °C-ზე ინახება. ამ მეთოდს კრიოკონსერვაცია ეწოდება. მისი დახმარებით ღეროვანი უჯრედების შენახვა მრავალი წლის განმავლობაში შეიძლება.

როგორ მიიღება პერიფერიული სისხლის ღეროვანი უჯრედები ტრანსპლანტაციისთვის?

ეს ამჟამად მსოფლიოში ღეროვანი უჯრედების შეგროვების ყველაზე ხშირად გამოყენებადი მეთოდია. დონორის მოცირკულირე სისხლში არსებულ ღეროვან უჯრედებს აფერეზად წოდებული მეთოდით აგროვებენ. ეს მეთოდი სისხლის ბანკში სისხლის ჩაბარების მსგავსია. დონორის ან პაციენტის ღეროვან უჯრედებს აფერეზის განყოფილებაში აგროვებენ. ადამიანის მიხედვით, პროცედურა 2-4 საათი გრძელდება. შეგროვებულ ღეროვან უჯრედებს დათვლის შემდეგ ყინავენ, სანამ რეციპიენტს გადაუნერგავენ. აფერეზმა იშვიათად შეიძლება გამოიწვიოს ისეთი გვერდითი მოვლენები, როგორიცაა დროებითი გულის წასვლა, შემცივნება, ტუჩების დაბუჟება და ხელების კრუნჩხვა.

რა ხდება ღეროვანი უჯრედების პაციენტისთვის გადანერგვის შემდეგ?

სისხლის მიმოქცევაში მოხვედრის შემდეგ ღეროვანი უჯრედები ძვლის ტვინში სახლდება, რათა ლეიკოციტები, ერითროციტები და თრომბოციტები წარმოქმნან. სისხლის წარმოქმნა ტრანსპლანტაციიდან 2-4 კვირის განმავლობაში იწყება. იმუნური სისტემის სრული აღდგენა ტრანსპლანტაციის სახეზეა დამოკიდებული. აუტოლოგიური ტრანსპლანტაციის რეციპიენტებში აღდგენის პროცესი რამდენიმე თვეში, ხოლო ალოგენური ტრანსპლანტაციის პაციენტებში 1-2 წლის განმავლობაში სრულდება.

რომელ პაციენტებს უტარდებათ ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაცია?

• მწვავე მიელობლასტური ლეიკემია

• მწვავე ლიმფობლასტური ლეიკემია

• არაჰოჯკინის ლიმფომა

• ჰოჯკინის ლიმფომა

• მრავლობითი მიელომა

• მიელოდისპლაზიური სინდრომი

• ქრონიკული მიელოციტური ლეიკემია

• აპლასტიური ანემია

• პაროქსიზმული ღამის ჰემოგლობინურია

• პირველადი ამილოიდოზი

• მემკვიდრეობითი დაავადებები: თალასემიები

როგორია ცხოვრება ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაციის შემდეგ?

საავადმყოფოდან გაწერის შემდეგ აღდგენა ალოგენური ტრანსპლანტაციის პაციენტებში 1 წელი, ხოლო აუტოლოგიური ტრანსპლანტაციის შემთხვევაში 2-4 თვე გრძელდება. ტრანსპლანტაციის შემდეგ პაციენტს 6 თვის განმავლობაში არ შეუძლია სრულ განაკვეთზე სამსახურში დაბრუნება. პირველ რამდენიმე კვირაში პაციენტმა შეიძლება თავი ძალიან სუსტად იგრძნოს; ამ პერიოდში მან უნდა ადგეს და სახლში იაროს. გაწერისას პაციენტს დეტალურად უხსნიან, რას უნდა მიაქციოს ყურადღება საკვებსა და სასმელთან დაკავშირებით, როდის უნდა მოვიდეს, საკონტროლო გასინჯვებსა და რა უნდა გააკეთოს.

რა გამოკვლევები უტარდებათ პაციენტებსა და ღეროვანი უჯრედების დონორებს ტრანსპლანტაციამდე?

პაციენტებსა და დონორებს უტარდებათ სისხლის, შარდის, ფილტვების, გულის, ღვიძლის, ჰეპატიტისა და ინფექციების გამოკვლევები. გადაწყვეტილება მათი შედეგების მიხედვით მიიღება. თუ პაციენტს სტომატოლოგიური გასინჯვისას ისეთი პრობლემები აღმოაჩნდა, როგორიცაა კარიესი, ისინი მკურნალობენ. განსაკუთრებით ფილტვებისა და გულის დაავადებები გამოიკვლევა. ღვიძლთან დაკავშირებული პრობლემები გვარდება. ფასდება, არის თუ არა პაციენტი ფსიქოლოგიურად მზად. ტარდება საჭირო დამხმარე მკურნალობა. პაციენტს აწვდიან ინფორმაციას ღეროვანი უჯრედების ტრანსპლანტაციის შესახებ. პაციენტის თანხმობის შემდეგ მკურნალობა მისი დაავადებისა და მდგომარეობის მიხედვით იწყება.

როგორ გროვდება ღეროვანი უჯრედები?

პაციენტს ან დონორს კათეტერს უდგამენ. აძლევენ ქიმიოთერაპიას, რომელიც ღეროვან უჯრედებს ძვლის ტვინიდან სისხლის მიმოქცევაში გამოიყვანს, ან მედიკამენტებს, რომლებიც მათ სწრაფ გამრავლებას უზრუნველყოფს. შესაფერის დროს ღეროვან უჯრედებს პაციენტისგან ან დონორისგან აგროვებენ აფერეზის აპარატებით, რომლებიც მათ ცნობენ და გამოყოფენ.