რა არის საკვერცხის კისტა? რა არის მისი სიმპტომები?

რა არის საკვერცხის კისტა? რა არის მისი სიმპტომები?

საკვერცხეები არის ორგანოები, რომლებიც რეპროდუქციული ასაკის განმავლობაში ყოველ ქალში უზრუნველყოფენ კვერცხუჯრედების მომწიფებას განაყოფიერებისთვის მომზადებას, ასევე სხვადასხვა ჰორმონების წარმოებას. ყოველ ქალს მარჯვნივ და მარცხნივ ორი-ორი საკვერცხე აქვს, და მათ შიგნით წარმოქმნილ კისტურ სტრუქტურებს საკვერცხის კისტა ეწოდება. განსაკუთრებით რეპროდუქციულ ასაკში მყოფ ქალებში ფართოდ გავრცელებული საკვერცხის კისტები, როგორც წესი, კეთილთვისებიანია და რამდენიმე თვის დაკვირვების შედეგად პატარავდება და ქრება. თუმცა ავთვისებიანად მიჩნეულ, სისხლდენის ან მსგავსი გართულებების გამომწვევ, ან გარკვეული დროის დაკვირვების მიუხედავად გაუმჯობესება რომ არ ხდება, ასეთმა კისტებმა შეიძლება ქირურგიული მკურნალობა საჭირო გახადოს.

რა არის საკვერცხის კისტა?

საკვერცხის ქსოვილში განვითარებულ, ძირითადად სითხით სავსე ტომრებს საკვერცხის კისტა ეწოდება. საკვერცხის მენსტრუალური (მენსტრუაციის) ციკლის განმავლობაში ნორმალური ფუნქციების შესრულებისას ფოლიკულური კისტების მსგავსი ზოგიერთი მცირე კისტის წარმოქმნა ჩვეულებრივი მოვლენაა და ისინი რეპროდუქციული მომზადების პროცესების ნაწილი შეიძლება იყოს. ასეთი კისტები, როგორც წესი, პატარაა და პროცესის განმავლობაში თავისით ქრება. თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში კისტები თავისით არ ქრება და შეიძლება მუდმივი ზრდისკენ იყოს მიდრეკილი. ვინაიდან ეს კისტები შეიძლება როგორც ავთვისებიანი, ისე კეთილთვისებიანი იყოს, მათი შემდგომი გამოკვლევა აუცილებელია. ასევე, კეთილთვისებიან კისტებშიც კი ზრდასთან ერთად შეიძლება განვითარდეს გართულებები, როგორიცაა გასკდომა (რუპტურა) ან საკვერცხის თავად გარშემო ბრუნვა (ტორსია). ამიტომ დაკვირვებით არ პატარავებადი კისტების ტიპი ზუსტად უნდა განისაზღვროს, კიბოს ალბათობასთან დაკავშირებით უნდა ჩატარდეს გამოკვლევები, ხოლო რისკის შემცველი კისტები ქირურგიული ოპერაციით უნდა მოიხსნას.

რა სახეობის საკვერცხის კისტები არსებობს?

საკვერცხის კისტების დიდი ნაწილი ქალის რეპროდუქციულ სისტემაში ნორმალური მენსტრუალური ციკლის ნაწილად რეგულარულად წარმოიქმნება და თავის ფუნქციას რომ ასრულებს, მაშინ ქრება. ფუნქციურ კისტებად წოდებული და ბუნებრივი პროცესების უწყვეტობისთვის აუცილებელი ეს კისტები მხოლოდ რეპროდუქციულ ასაკში ვლინდება, ხოლო მენოპაუზის შემდეგ და ბავშვობაში მათი გამოვლენა შეუძლებელია. ფუნქციური კისტების გარდა დარჩენილ კისტებს პათოლოგიური კისტები ეწოდება და ავთვისებიანი კისტები, როგორც წესი, ამ ჯგუფში შემავალი კისტებისგან შედგება.

ფუნქციური კისტები

საკვერცხეებში ყოველთვიურად კვერცხუჯრედის მომწიფების პროცესში წარმოიქმნება ფოლიკულებად წოდებული პატარა კისტები. ამ პროცესებში ნებისმიერმა შეფერხებამ შეიძლება საკვერცხეში კისტის წარმოქმნა გამოიწვიოს. ფუნქციური კისტები, რომლებიც, როგორც წესი, ტკივილს არ იწვევს და უვნებელია, ორი ან სამი ციკლის განმავლობაში თავისით უნდა გაქრეს. ფუნქციურ კისტებს თავის შიგნით ორი ქვეტიპი აქვს: ფოლიკულური კისტები და კორპუს ლუტეუმის კისტები.

ფოლიკულური კისტები

მენსტრუალური ციკლის შუაში მოსულ დღეებში კვერცხუჯრედი ფოლიკულიდან უნდა გამოვიდეს და ფალოპის მილისკენ დაიწყოს მოძრაობა. თუმცა რაიმე პრობლემის გამო თუ ფოლიკული არ გასკდა, ის მასში არსებულ კვერცხუჯრედს ვერ გამოუშვებს და ფოლიკულური კისტის სახით გააგრძელებს ზრდას. საკვერცხეებში გვხვდება და უმეტესად კეთილთვისებიანი მარტივი კისტები სწორედ ასე წარმოიქმნება.

კორპუს ლუტეუმის კისტები

ფოლიკულის გასკდომისა და კვერცხუჯრედის გამოყოფის შემდეგ დარჩენილი ფოლიკული პატარავდება და იწყებს ესტროგენისა და პროგესტერონის ჰორმონების სინთეზს; ამის შემდეგ ფოლიკული კორპუს ლუტეუმის სახელს იძენს. კორპუს ლუტეუმიდან, თუ კვერცხუჯრედი განაყოფიერდება, ორსულობის დასაწყებად საჭირო ჰორმონების გამოყოფა გრძელდება. კვერცხუჯრედის გამოსვლის ღრუ ზოგიერთ შემთხვევაში თუ დაიხშება, მაშინ მასში სითხის ან სისხლის დაგროვება ხდება და ასე წარმოიქმნება კორპუს ლუტეუმის კისტები.

პათოლოგიური კისტები

საკვერცხეებში წარმოქმნილი და მენსტრუალურ (მენსტრუაციის ციკლთან დაკავშირებულ) პროცესებთან დაუკავშირებელი კისტები პათოლოგიური კისტებია. პათოლოგიური კისტების ტკივილის, სისხლდენისა და რეპროდუქციასთან დაკავშირებული პრობლემების მსგავს გართულებებზე მიდრეკილება ფუნქციურ კისტებთან შედარებით უფრო მაღალია. დერმოიდური კისტები, შოკოლადის კისტები (ენდომეტრიუმის კისტები) და კისტადენომები ამ ჯგუფში შედიან. განსაკუთრებით დერმოიდური კისტები და კისტადენომები ძალიან დიდ ზომებს აღწევს და საკვერცხეში ტორსიას (ბრუნვას) იწვევს, რაც სისხლის ნაკადს აფერხებს და სერიოზულ გართულებებს იწვევს.

დერმოიდური კისტები

საკვერცხეებში კვერცხუჯრედების წარმოებაზე პასუხისმგებელი ჩანასახოვანი უჯრედებიდან წარმოშობილი დერმოიდური კისტები მედიცინაში ტერატომის სახელითაცაა ცნობილი. ტომრის მსგავსი სტრუქტურები, რომლებიც იშვიათად ავთვისებიანობას ავლენს, შიგთავსში შეიძლება შეიცავდეს სხვადასხვა ქსოვილს, როგორიცაა ცხიმი, კანი, თმა, კბილი.

ენდომეტრიუმის (შოკოლადის) კისტები

საშვილოსნოს შიდა ზედაპირს მომფენი ენდომეტრიუმის ფენის უჯრედების საშვილოსნოს გარეთ მდებარე არეში დამკვიდრება და ქსოვილის განვითარება იწვევს დაავადებას, რომელსაც ენდომეტრიოზი ეწოდება. თუ ეს ქსოვილები საკვერცხის ზედაპირზე წარმოიქმნება, მაშინ წარმოიქმნება ენდომეტრიუმის კისტები, ანუ ხალხში გავრცელებული სახელით შოკოლადის კისტები.

კისტადენომები

საკვერცხის ზედაპირულ ნაწილში არსებული უჯრედებისგან შემდგარი კისტადენომები არის კისტები, რომლებსაც სითხის ან ლორწოს მსგავსი შიგთავსი შეიძლება ჰქონდეს. ასეთი ტიპის კისტები ძალიან დიდ ზომებს შეიძლება მიაღწიონ.

რა სიმპტომები აქვს საკვერცხის კისტას?

საკვერცხის კისტების ძალიან დიდი ნაწილი, ტიპის მიხედვით განსხვავებულად, ჩვეულებრივ ადრეულ ეტაპზე რაიმე სიმპტომს არ იძლევა და ულტრაბგერითი გამოკვლევისას შემთხვევით გამოვლინდება. თუმცა შოკოლადის კისტების მსგავსი ზოგიერთი ტიპის კისტა ან დიდ ზომებამდე მიღწეული კისტები სხვადასხვა სიმპტომებით შეიძლება გამოვლინდეს. ასეთ შემთხვევებში გავრცელებული საკვერცხის კისტის სიმპტომები შემდეგია:

მენჯის არეში (ქვედა მუცელი და ლავიწის არე) ტკივილი

მუცლის შეშუპება ან შეგრძნებადი სიმსივნე

მუცელში სიმძიმის ან წნევის შეგრძნება

მოხრისა და ნაყოფის პოზიციის მიღების მსგავსი მოძრაობებისას ძლიერდებული ტკივილი

მენსტრუალური პერიოდების ძლიერი ტკივილით ან სისხლდენის დიდი რაოდენობით მიმდინარეობა

მენსტრუალური სისხლდენის გარდა წარმოქმნილი შუალედური სისხლდენა და ლაქები

სქესობრივი კავშირის დროს ტკივილი

ზემოთ ჩამოთვლილი მსგავსი სიმპტომების მქონე პაციენტებმა უნდა მიმართონ ქალთა დაავადებებისა და მეანობის სპეციალისტს და გაიარონ შემოწმება. საკვერცხის კისტებში გასკდომის ან ტორსიის განვითარების შემთხვევაში კისტის მხარეს მოულოდნელად დაწყებული, დანის ჩაჭრის მსგავსი ტკივილი შეიძლება განვითარდეს. ამიტომ ასეთ მდგომარეობაში აუცილებლად უნდა მიმართოთ სასწრაფო სამსახურს დროის დაკარგვის გარეშე.

როგორ დგინდება საკვერცხის კისტები?

საკვერცხის კისტის სიმპტომებს რომ გრძნობენ ან ზოგადი გინეკოლოგიური შემოწმება აქვთ გავლილი ქალებში ჩასატარებელი მარტივი ულტრაბგერითი გამოკვლევით საკვერცხის კისტა ადვილად დიაგნოსტირდება. მუცლის ან საშოს ულტრაბგერით საკვერცხეები დეტალურად შეისწავლება, რითაც შესაძლებელია დადგინდეს, არის თუ არა რაიმე კისტა, ხოლო თუ არის — კისტების ზომა და ტიპი. ავთვისებიანად მიჩნეულ კისტებზე სისხლის ანალიზის საშუალებით შეიძლება შემოწმდეს სისხლის პარამეტრების ჯგუფი, რომელსაც სიმსივნის მარკერები ეწოდება. ასევე, ექიმმა შეიძლება მოითხოვოს რეპროდუქციული ჰორმონების დონის დადგენისკენ მიმართული ზოგიერთი ტესტი. ულტრაბგერითი შედეგებისა და დამხმარე სისხლის მონაცემების გათვალისწინებით საკვერცხის კისტები შეიძლება დადგინდეს და არსებული კისტების სახეობა გაირკვეს. შემდეგ კისტის ტიპისა და ზომის გათვალისწინებით თქვენი ექიმი შეადგენს დაკვირვებისა და მკურნალობის გეგმას.

როგორ მკურნალობენ საკვერცხის კისტებს?

საკვერცხის კისტების მკურნალობის პროცესი განისაზღვრება პირზე და დაავადებაზე ინდივიდუალურად, გათვალისწინებით ისეთი ფაქტორებისა, როგორიცაა კისტის ტიპი და ზომა, პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ორსულობის მდგომარეობა. ასევე, პაციენტის ასაკი, ადრე მშობიარობის ისტორია, თანმხლები დაავადებები მკურნალობის პროცესში შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს. ამიტომ პაციენტის ანამნეზის დეტალურად შეგროვების შემდეგ კისტის ტიპისა და ზომის მიხედვით უნდა განისაზღვროს პაციენტზე ორიენტირებული მკურნალობის გეგმა. რეპროდუქციული ასაკის ქალებში პატარა ზომის, ფუნქციური კისტის სახით მყოფი კისტებისთვის შემდეგი მენსტრუალური პერიოდებისთვის შეიძლება ახალი დაკვირვების ვიზიტი დაინიშნოს. დიდი ზომის ან თავისით არ გამოსწორებადი კისტებისთვის კი მკურნალობის ვარიანტები უნდა შეფასდეს. მენოპაუზამდელ და მენოპაუზის შემდგომ პერიოდში არსებულ კისტებში ავთვისებიანობის ალბათობა რეპროდუქციულ ასაკთან შედარებით გაცილებით მაღალია. ამიტომ ამ პერიოდებში პატარა ზომის კისტებისთვისაც კი საჭიროა გამოკვლევის მოწინავე მეთოდების გამოყენება.

საკვერცხის კისტებთან დაკავშირებით კიდევ ერთი საინტერესო საკითხია, ხელს უშლიან თუ არა საკვერცხის კისტები ორსულობას. საკვერცხის კისტების უმეტესობა, განსაკუთრებით მარტივი და ფუნქციური კისტები, ორსულობას არ უშლის ხელს. თუმცა დიდი ზომის კისტები, რომლებიც საკვერცხის რეზერვს აზიანებს და საკვერცხეს მთლიანად ფარავს, ორსულობის წინააღმდეგობა შეიძლება გახდეს. ამასთან, შოკოლადის კისტების მსგავსი ზოგიერთი ტიპის კისტები ჰორმონულ ბალანსს არღვევს და კვერცხუჯრედის გამოყოფის რეჟიმზე უარყოფითად შეიძლება იმოქმედოს, ან ორსულობის წარმოქმნის შემთხვევაში მისი გაგრძელების წინააღმდეგობა გახდეს. ასეთ შემთხვევაში ორსულობის დაგეგმვის მქონე პაციენტებისთვის სასარგებლო იქნება ქალთა დაავადებების სპეციალისტის აზრის მოძიება.

მედიკამენტური მკურნალობა

რეპროდუქციულ ასაკში არსებული, თავისით არ გამოსწორებადი ან ზრდისკენ მიდრეკილი კისტებისთვის მედიკამენტური მკურნალობა, როგორც წესი, მკურნალობის ვარიანტებიდან პირველს წარმოადგენს. ასეთ შემთხვევებში, როგორც წესი, რამდენიმე თვის განმავლობაში კონტრაცეპტიული აბის მიღების რეკომენდაცია შეიძლება გაიცეს, რათა კისტის თავისით დაშლა მხარდაჭერილი იყოს. ენდომეტრიომას კისტის, დერმოიდური კისტის მსგავსად ფუნქციური კისტის სახით არ მყოფი კისტებისთვის კი სასარგებლოა მკურნალობის დაგეგმვა სისხლის ანალიზის მსგავსი დამხმარე დიაგნოსტიკური ტესტების შედეგების მიხედვით.

ქირურგიული მკურნალობა

იმ შემთხვევებში, როდესაც კისტა ჯანმრთელობისთვის რისკს წარმოადგენს, გარკვეული დროის განმავლობაში არ ქრება, მედიკამენტურ მკურნალობაზე არ რეაგირებს ან ზომა იზრდება, საჭიროა მისი ქირურგიული მკურნალობით მოცილება. ქირურგიული ოპერაციის გადაწყვეტილების მიღებამდე კისტის მდებარეობისა და ზომის და პაციენტისთვის დამახასიათებელი თავისებურებების გათვალისწინებით დეტალური დაგეგმვა უნდა ჩატარდეს. უმეტეს შემთხვევაში მიზნად ისახება საკვერცხის მაქსიმალურად შენარჩუნება საკვერცხის დამცავი ქირურგიული ზომების შესაბამისად, მხოლოდ კისტის ამოღება. თუმცა ზოგ შემთხვევაში, იშვიათად, კისტის კაფსულური სტრუქტურა შეიძლება საკვერცხესთან ისე იყოს გადაჯაჭვული, რომ მისი მხოლოდ ამოღება შეუძლებელი გახდეს. ასეთ შემთხვევებში შეიძლება საჭირო გახდეს ერთი საკვერცხის ან ორივე საკვერცხის ერთად ამოღება. ასეთი შესაძლებლობებისთვის ოპერაციამდე უნდა შეფასდეს, ჰყავს თუ არა პაციენტს უკვე შვილი, ხოლო ოპერაციის გადაწყვეტილება რისკისა და სარგებლის გათვალისწინებით უნდა იქნას მიღებული.

საკვერცხის კისტის ოპერაცია, როგორც წესი, დახურული მეთოდით (ლაპაროსკოპია) ტარდება. თუმცა თუ კისტა ძალიან დიდია ან უფრო ფართო ხედვისა და ჩარევის არეა საჭირო, შეიძლება ღია ოპერაციაც იქნას გამოყენებული. დახურულ ოპერაციაში მუცლის კედელზე 0,5-1 სმ ზომის რამდენიმე ჭრილობიდან კამერა და ლაპაროსკოპიის ინსტრუმენტები მუცლის ღრუში შეჰყავთ და ოპერაცია კამერის მეშვეობით დახურულ გარემოში ტარდება. პაციენტს დაახლოებით ხუთი დღის განმავლობაში შეუძლია ყოველდღიურ აქტივობებს დაუბრუნდეს, დაახლოებით სამი კვირის განმავლობაში კი სამუშაო ცხოვრებას. ღია ქირურგიული მეთოდით (ლაპაროტომია) ჩატარებული კისტის ოპერაციების შემთხვევაში კი გამოჯანმრთელების პროცესი 6 კვირას შეიძლება მიაღწიოს.

თუ თქვენც გაქვთ საკვერცხის კისტის სიმპტომები ან გსურთ ზოგადი გინეკოლოგიური შემოწმების გავლა, შეგიძლიათ მიმართოთ ქალთა დაავადებებისა და მეანობის სპეციალისტს და ჩაიტაროთ შემოწმება და გამოკვლევები.