რა არის ვაგინიზმის დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის მეთოდები?

რა არის ვაგინიზმის დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის მეთოდები?

ვაგინიზმი დიდი ხანია ქალებში ფართოდ გავრცელებული სექსუალური წარმოშობის დაავადებაა. მიუხედავად ამისა, მისი აღწერა 1800-იან წლებს უკავშირდება. გინეკოლოგიის მამად მოხსენიებული ქირურგი ჯეიმს მარიონ სიმსი როგორც ვაგინიზმი აღწერა, ასევე დაავადებას მიანიჭა ახლანდელი, ცნობილი სახელი. ვაგინიზმი არის მდგომარეობა, როდესაც სქესობრივი კავშირის დროს წარმოქმნილი კუნთების შეკუმშვის გამო ვაგინა თითქოს იკეტება და არ უშვებს კავშირს.

ვაგინიზმი წარმოქმნის ფორმისა და დროის მიხედვით 2 ტიპად იყოფა. პირველადი ვაგინიზმი არის მდგომარეობა, რომელიც პირველი სქესობრივი კავშირის გამოცდილებისთანავე ვლინდება და მის შემდეგაც მუდმივად გრძელდება. სამედიცინო ლიტერატურაში პირველადი ვაგინიზმი დაუსრულებელი ქორწინებების ყველაზე გავრცელებულ მიზეზად მიიჩნევა. მეორადი ვაგინიზმი კი არის მდგომარეობა, რომელიც ხასიათდება ტკივილით, კუნთების შეკუმშვით, შიშით და შეიძლება გამოვლინდეს უმტკივნეულო და წარმატებული პირველი სქესობრივი გამოცდილების შემდეგ ნებისმიერ დროს. ჩვენს ქვეყანაში ვაგინიზმის სახეობებს შორის ყველაზე ხშირად პირველადი ვაგინიზმი გვხვდება.

რა არის ვაგინიზმი?

ვაგინიზმი არის ფსიქოლოგიური, ფიზიოლოგიური ან ანატომიური წარმოშობის, ქალებში გავრცელებული ფსიქოფიზიოლოგიური სინდრომი, რომელიც მნიშვნელოვნად ან სრულად ზღუდავს სქესობრივ ფუნქციას და იწვევს ქალის შიშს სექსის მიმართ. ვაგინაში შეღწევისას ვაგინის დაახლოებით მესამედს გარემომცველი მენჯის კუნთოვანი სტრუქტურები მუდმივად და თანმიმდევრულად იკუმშება, რაც სპაზმს იწვევს. ორგაზმის დროს რიტმული რეაქციების მიცემა ამ კუნთების ნორმალური ფუნქციაა, ხოლო ვაგინიზმით დაავადებულ ადამიანებში ეს კუნთები საპირისპირო მიზნით მუშაობს. სპაზმის მდგომარეობა ვაგინიზმის სიმძიმისა და ხარისხის მიხედვით წარმოიქმნება ან პირველი დაახლოების დროს, ან მხოლოდ ვაგინაში შეღწევის მომენტში, რეფლექსური მექანიზმებით. კუნთების სპაზმი მხოლოდ სქესობრივი კავშირის დროს პენისის შეხებით არ წარმოიქმნება. ისეთ შემთხვევებშიც, როგორიცაა ვაგინალური გასინჯვა, ტამპონის გამოყენება ან ვაგინაში უცხო სხეულის შეყვანა, კუნთები ანომალურად ძლიერ იკუმშება. ვაგინიზმით დაავადებული ქალების პარტნიორებზე ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ მამაკაცები ამ მდგომარეობას შემდეგნაირად აღწერენ: „სქესობრივი კავშირის დროს პენისის მოძრაობა თითქოს კედელს ეჯახება და შეზღუდულია.“

ვაგინიზმისთვის არსებობს სხვადასხვა სახელწოდებაც. მათგან ყველაზე ფართოდ გამოყენებულია დაუსრულებელი ქორწინება. დაუსრულებელი ქორწინება არის ვითარება, როდესაც წყვილის ყველა ვაგინალური კავშირის მცდელობა, მიუხედავად იმისა, არიან თუ არა ისინი დაქორწინებულნი, მინიმუმ 3 თვის განმავლობაში უშედეგოდ მთავრდება.

ვაგინიზმი სიმძიმის, პაციენტის ანამნეზისა და გინეკოლოგიური გასინჯვისას მის მიერ გამოხატული რეაქციების მიხედვით რამდენიმე ჯგუფად იყოფა. 1-დან 4-მდე ამ კლასიფიკაციაში პირველი დონის ვაგინიზმი ყველაზე მსუბუქი სიმძიმისაა და ცხოვრებას გადამეტებულად არ ზღუდავს. მე-4 დონის ვაგინიზმი კი ყველაზე მძიმე დონის ვაგინიზმია და სქესობრივი კავშირი თითქმის არანაირად არ ხორციელდება. მწვავე ტკივილითა და სიმწვავით თანხლებული მე-4 დონის ვაგინიზმი დაუსრულებელ ქორწინებას იწვევს.

რა არის ვაგინიზმის სიმპტომები?

ვაგინიზმის სიმპტომები დაავადების სიმძიმისა და გამოვლენის ფორმის მიხედვით განსხვავდება. ყველაზე ხშირად გვხვდება შემდეგი სიმპტომები:

კავშირის დროს გამოვლენილი ინტენსიური კუნთების სპაზმი: ვაგინიზმით დაავადებულ ადამიანებში სქესობრივი კავშირის დროს კუნთები მაღალ დაჭიმულობასა და დაბალ კუნთოვან ძალას ავლენს, რაც სპაზმებს და სპაზმის შედეგად ტკივილს იწვევს. ამ სპაზმების გამო კავშირი არ ხორციელდება.

ტკივილისა და სისხლდენის შიში: ვაგინიზმის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მიზეზია ტკივილის განცდა ან ტკივილის განცდის შიში. მეტიც, დაავადების ეტიოლოგიაში ტკივილთან დაკავშირებული შიში სპაზმებზე უფრო მეტად განმსაზღვრელია. ვაგინიზმით დაავადებულ ადამიანებზე ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ პაციენტების დაახლოებით ნახევარს სქესობრივი კავშირის დროს ტკივილი არ აწუხებს, თუმცა ფსიქოლოგიურმა ფაქტორებმა შეიძლება ადამიანი ამ რეალობისგან დააშოროს. ვაგინიზმის დროს წარმოქმნილი ტკივილი ვაგინის ქვედა ნაწილში მდებარე პუბოკოქსიგეალური ზონისა და მის გარშემო არსებული კუნთების უნებლიე, ინტენსიური შეკუმშვის შედეგად ჩნდება. ამ მდგომარეობაში ადამიანი თავს არიდებს სქესობრივ კავშირს და ამ მდგომარეობას ფობიად შეიძლება აქციოს. ვაგინიზმი სისხლდენის შიშის გამოც შეიძლება განვითარდეს. ეს წარმოდგენა, როგორც წესი, სქესობრივ საკითხებზე არასწორ ცოდნაზე დაყრდნობით წარმოიქმნება.

შიში და შფოთვა: ვაგინიზმით დაავადებულ პაციენტებს სქესობრივი კავშირისა და სექსუალობის შემხებლობაში მყოფი ნებისმიერი სიტუაციის გამო შფოთვა და შიში აქვთ. ეს შიში დროთა განმავლობაში თავის არიდებამდე და პარტნიორის უარყოფამდე მიდის.

სქესობრივი კავშირისადმი ზიზღი: ვაგინიზმით დაავადებულ ადამიანებში, მიუხედავად იმისა, რომ აღიარება ძნელია, სქესობრივი კავშირის მიმართ ზიზღისა და სიძაგლის მდგომარეობაა. ეს გრძნობები ადამიანებს თანაცხოვრების საშუალებას არ აძლევს.

როგორ ისმება ვაგინიზმის დიაგნოზი?

ვაგინიზმის დიაგნოსტიკისას გამოიყენება DSM-IV-TR დიაგნოსტიკური კრიტერიუმები. DSM-IV-TR კრიტერიუმების მიხედვით ვაგინიზმი მოიაზრება „სქესობრივი დარღვევებისა და სქესობრივი იდენტობის დარღვევების“ განყოფილებაში, ქვეკლასში „სექსუალური ტკივილის დარღვევები“. ეს დიაგნოსტიკური კრიტერიუმებია შემდეგი:

ვაგინის მესამედ ნაწილში განმეორებადი ან მუდმივი ხასიათის არანებაყოფლობითი სპაზმების წარმოქმნა, რაც სქესობრივ კავშირს ართულებს,

ვაგინიზმი თვალსაჩინო დისკომფორტს ან პირთაშორის ურთიერთობებში დარღვევებს რომ იწვევს,

ვაგინიზმი ვერ აიხსნება სხვა დაავადებით, მაგალითად სომატიზაციის დარღვევით, და იგი მხოლოდ სამედიცინო მდგომარეობის პირდაპირი ფიზიოლოგიური ზემოქმედებით არ არის განპირობებული.

ვაგინიზმს სხვა მსგავსი სექსუალური დაავადებებისგან განმასხვავებელი კლინიკური თავისებურება წარმოქმნილი კუნთების სპაზმებია, და ეს დიაგნოზში დიდ მნიშვნელობას ატარებს.

როგორ მკურნალობენ ვაგინიზმს?

იმის გამო, რომ ვაგინიზმის წარმოქმნაზე გავლენის მქონე ფაქტორები ძალიან მრავალფეროვანია, მკურნალობაშიც საკმაოდ განსხვავებული და მრავალმხრივი მეთოდები გამოიყენება. ვაგინიზმში როგორც ფსიქოლოგიური თერაპიის მეთოდებით, ისე სამედიცინო მკურნალობის მეთოდებით სარგებლობენ, ზოგჯერ კი ეს მეთოდები ერთდროულად გამოიყენება. ვაგინიზმის მკურნალობაში გამოყენებული მეთოდები შორის შემდეგია:

ფსიქოთერაპია: ფსიქოთერაპია არის საკმაოდ ფართო სფერო, რომელიც მოიცავს სექსუალურ თერაპიას, განათლებას და კოგნიტურ-ბიჰევიორულ თერაპიას. ვაგინიზმი ფსიქოთერაპიის გამოყენებით საკმაოდ წარმატებით შეიძლება განიკურნოს. ფსიქოთერაპიის მეთოდებს შორის ყველაზე მეტად არჩეულია კოგნიტურ-ბიჰევიორული თერაპია. კოგნიტურ-ბიჰევიორულ თერაპიაში ადამიანის უარყოფითი განწყობების შეცვლას თერაპიის მეშვეობით ცდილობენ.

სამედიცინო ჩარევა: ვაგინის შესასვლელ ნაწილში ბოტულინუმის ტოქსინის ინექციით ჩატარებული, გარკვეულწილად ბოტოქსის პროცედურა ვაგინას ხანგრძლივი დროით მოადუნებას უზრუნველყოფს და კუნთების სპაზმებს ხელს უშლის.

ფარმაკოლოგიური მკურნალობა: ვაგინიზმის მკურნალობაში ფარმაკოლოგიური მკურნალობა ხშირად არ არჩევენ, თუმცა ზოგჯერ შეიძლება სხვა მკურნალობის მეთოდების დამხმარედ იქნას გამოყენებული. მკურნალობის მიზნით არჩეულია ლოკალური ანესთეზიული ნივთიერების შემცველი მალამოები, ჟელები, კრემები და სპრეები. ასევე ლოკალური ან პერორალური კუნთის მომდუნებლის გამოყენებას სიმპტომების შემსუბუქება შეუძლია.

სექსუალური განათლება: ვაგინიზმის წარმოქმნის ერთ-ერთი ძირითადი მიზეზია სექსუალობასთან დაკავშირებული არასაკმარისი ან არასწორი ცოდნა. ამიტომ წყვილებისთვის მიწოდებულ სექსუალურ განათლებას ვაგინიზმის პრევენციაში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია.

როგორია მკურნალობის შემდგომი პროცესი ვაგინიზმის დროს?

ვაგინიზმის მკურნალობას გამოვლილი ადამიანები წარმატებით ჩატარებული მკურნალობის შემდეგ ჯანსაღ სექსუალურ ცხოვრებას იწყებენ. თუმცა, მკურნალობის შემდეგ პირველი რამდენიმე კავშირის დროს წყვილები, როგორც წესი, ღელავენ, იქნება თუ არა მკურნალობამდე არსებული სიმპტომები კვლავ. განსაკუთრებით ქალები საჭიროებენ პარტნიორისგან დადასტურებას იმისა, რომ კავშირი შედგა. მოგვიანებით შემცირებული შფოთვა და ღელვა დროთა განმავლობაში სიამოვნებასა და სურვილში გარდაიქმნება. ეს პროცესია და ეტაპობრივად მიმდინარეობს. ამ პროცესში მამაკაცი პარტნიორი რაც შეიძლება გამგები და მხარდამჭერი უნდა იყოს. ის არ უნდა იჩქაროს.

ვაგინიზმის მკურნალობის შემდეგ წყვილებს რეკომენდებულია, რომ მაშინვე შვილი არ გააჩინონ. ვაგინიზმისა და ორსულობის პერიოდის ერთმანეთის მიყოლებით არსებობა ქალში ამცირებს მკურნალობის წარმატების მაჩვენებელს. რეკომენდებულია, რომ ქალისთვის შეიქმნას სწორი პირობები, რათა მკურნალობის შემდეგ ახალ ცხოვრებას შეეგუოს.

ვაგინიზმის შესახებ ხშირად დასმული კითხვები

ვაგინიზმის მკურნალობის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია გამოყენებულ მეთოდზე, პაციენტის ფსიქოლოგიურ და ფიზიოლოგიურ ფაქტორებსა და მკურნალობის რეჟიმის დაცვაზე. განსაკუთრებით სექსუალური თერაპიები მიმდინარეობს დავალებათა სისტემის მეშვეობით, ამიტომ გამოჯანმრთელების დრო განსხვავდება იმის მიხედვით, თუ რამდენად ადრე და სწორად ასრულებს პაციენტი ამ დავალებებს. ამასთან, ბოტულინუმის ტოქსინით მკურნალობის ჩატარებისას ქალებში პროცედურა დაახლოებით 15-20 წუთს გრძელდება, ხოლო მკურნალობის შემდეგ სიმპტომების განმეორება 6 თვემდე შეიძლება გაგრძელდეს. სექსუალური თერაპიები კი სეანსების სახით ტარდება და ჩვეულებრივ რეკომენდებულია სამი ან მეტი სეანსი. ვაგინიზმით დაავადებულ ქალებს, ჯანმრთელ ქალებთან შედარებით, სქესობრივ კავშირთან დაკავშირებულ სტიმულებზე მომატებული შფოთვა და შემცირებული დადებითი შეგრძნებები აქვთ. ამიტომ ისინი სქესობრივი კავშირისგან რაც შეიძლება მეტად თავს იკავებენ. მძიმე ვაგინიზმის მქონე პაციენტებში კავშირი თითქმის შეუძლებელია და ქალში ძალიან ძლიერი ტკივილი და შეკუმშვა ვითარდება. შეკუმშვის მომენტში იკუმშება არა მხოლოდ ვაგინალური კუნთები, არამედ მთელი სხეულის კუნთები, მათ შორის ფეხებიც შიშისა და თავის არიდების სურვილით იკეტება. ვაგინიზმის წარმოქმნაში ერთზე მეტი ფაქტორი მონაწილეობს. ამ ფაქტორების პროგრესირებამდე მკურნალობა ან კონტროლში მოქცევა ხელს უწყობს ვაგინიზმის განვითარების პრევენციას. ეს ფაქტორებია:

შარდსადენი გზების ინფექცია და სოკოვანი ინფექციები,

შფოთვითი აშლილობები,

ვაგინალური დაზიანებები და ჭრილობები,

ვაგინალური ოპერაციის გავლა,

ვაგინალური ატროფია და ატროფიასთან დაკავშირებული სიმპტომები,

საშვილოსნოს დაშვება,

ვულვური ვესტიბულიტის სინდრომი (VVS)

შოკოლადის ცისტების არსებობა,

ვაგინალური სიმსივნეების ან სქესობრივად გადამდები დაავადებების არსებობა,

სქესობრივ კავშირთან დაკავშირებით არასწორი შეხედულებების ქონა.

იმის განსაზღვრაში, თუ როგორ უმკლავდებიან პარტნიორები ვაგინიზმს, მნიშვნელოვანი ფაქტორია ურთიერთობაზე მისი გავლენის დადგენისას. სქესობრივ კავშირზე იძულება და დაჟინება, კომუნიკაციის არქონა, პარტნიორის დასჯა, გაღიზიანება და ძალადობის გამოყენება შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს ურთიერთობის დინამიკაზე. ვაგინიზმის სიმპტომები უფრო მეტად იზრდება. მდგომარეობამ შეიძლება ისეთ დონემდე მიაღწიოს, რომ მეუღლეები ერთმანეთს უარყოფდნენ. ამიტომ ვაგინიზმით დაავადებული ქალები არ უნდა იძულებით იქნან ჩართულნი სქესობრივ კავშირში, და პარტნიორებმა ორივემ ერთად უნდა მიიღონ პროფესიონალური დახმარება. ვაგინიზმი ექიმის კონტროლის ქვეშ ჩასატარებელი მკურნალობის დახმარებით მარტივად განიკურნება და წყვილებს შორის როგორც სულიერი, ისე ფიზიკური სიძნელეები დაძლევადია. ვაგინიზმით დაავადებულ ქალებს, სიმპტომების სიმძიმისა და ძირითადი მიზეზების მიხედვით, შეუძლიათ დახმარება სთხოვონ გინეკოლოგს, სექსუალურ თერაპევტს და ფიზიოთერაპევტებს. წყვილებს ასევე შეუძლიათ მიმართონ ისეთ ადგილებს, როგორიცაა ვაგინიზმის თერაპიის ცენტრი, და მოითხოვონ მხარდაჭერა. კუნთების მომდუნებელი კრემის, მალამოს, სპრეისა და ჟელების კავშირის წინ ვაგინაზე წასმა შეიძლება ხელს უშლიდეს კუნთების სპაზმს და ხელს უწყობდეს წარმოქმნილი ტკივილის შემსუბუქებას. თუმცა, ეს მეთოდი საბოლოო გადაწყვეტა არ არის და, ვაგინიზმის ფსიქოლოგიური მხარის დაფარვის გამო, ზოგჯერ შეიძლება ძირითადი მკურნალობა დააგვიანოს. იმისთვის, რომ თავიდან იქნას აცილებული ის დაბრკოლებები, რაც ვაგინიზმმა შეიძლება სქესობრივ კავშირში გამოიწვიოს, და რომ პარტნიორებს შორის ბალანსი და ჯანსაღი ურთიერთობა დამყარდეს, შეიძლება დაგჭირდეთ ექსპერტი ფსიქოლოგის, ფსიქიატრის ან ფიზიოთერაპევტის დახმარება.