რა არის სურფაქტანტის დეფიციტი? რა მკურნალობის მეთოდები არსებობს?

რა არის სურფაქტანტის დეფიციტი? რა მკურნალობის მეთოდები არსებობს?

ახალშობილთა სასუნთქ სისტემაში წარმოქმნილი რიგი დაავადებების საფუძველში სურფაქტანტის დეფიციტი დგას. განსაკუთრებით ნაადრევად დაბადებულ ბავშვებში, დაბადებიდან პირველი რამდენიმე საათის განმავლობაში, სურფაქტანტის შემცველი სითხის დეფიციტი გარკვეული სიმპტომებით ვლინდება. ამ ბავშვებისთვის საჭიროა ინდივიდუალური მეთვალყურეობა და დაუყოვნებლივ ინტენსიური თერაპიის მხარდაჭერა. ნაადრევად დაბადებული ბავშვების სასუნთქ სისტემაში სურფაქტანტის არარსებობით გამოწვეულ დაავადებას „სასუნთქი სისტემის დისტრეს სინდრომი“ ეწოდება. სხვა სახელწოდებით ეს დაავადება „ჰიალინური მემბრანის დაავადებადაც“ არის ცნობილი. გამოცდილი პედიატრების თანხლებით მიმდინარე ნაადრევ მშობიარობებში, ბავშვში პირველი რამდენიმე წუთის ან საათის განმავლობაში არსებული ნიშნების მონიტორინგით, ადრეული დიაგნოზის დასმა შესაძლებელია. ამიტომ ახალშობილთა პედიატრისა და ახალშობილთა რეანიმაციის განყოფილების მქონე კლინიკები როგორც ადრეული დიაგნოსტიკისთვის, ისე ნაადრევი მშობიარობისას სწორი მკურნალობისთვის ძალზე ეფექტურია. ახალშობილთა ინტენსიური თერაპიის დარგში გამოცდილი გუნდით, მწვავე სასუნთქი სისტემის დისტრეს სინდრომი სწორი მეთვალყურეობითა და მკურნალობით შეიძლება მოგვარდეს.

ახალშობილებში სურფაქტანტის დეფიციტი რატომ წარმოიქმნება?

სურფაქტანტი არის ნივთიერება, რომელიც სასუნთქი სისტემის გამართულად ფუნქციონირებისთვის ბავშვის განვითარების დასრულებამდე, ემბრიონული პერიოდიდან იწყებს გამოყოფას. სურფაქტანტი ორსულობის 20-ე კვირაშივე იწყებს სინთეზს. მიუხედავად იმისა, რომ ორსულობის 20-ე კვირაში წარმოებას იწყებს, ალვეოლებს შორის ჩასვლა, სრულად ფუნქციის შეძენა და დაგროვება 24-ე კვირას ემთხვევა. ეს ნივთიერება ალვეოლებს შორის ზედაპირული დაჭიმულობის მინიმუმამდე დასაყვანად ორგანიზმის მიერ წარმოებული ლიპოპროტეინია. მისი შემადგენლობაში 90% ლიპიდი (ცხიმი), 10% კი ცილაა.

ფილტვების შიდა სტრუქტურაში ალვეოლებად წოდებული პატარა ბუშტუკები სასუნთქი სისტემის საფუძველს წარმოადგენს. ალვეოლები ფილტვში ტოტებად გაგრძელებული პატარა ბუშტუკების სახისაა. მრავალ სტრუქტურასა და ერთმანეთზე მიმდებარე ყურძნის მარცვლების მსგავსი ფორმის გამო, ყოველი სუნთქვის ციკლში ისინი იბერებიან და იცლებიან. ეს კი ფილტვის მოძრაობას უზრუნველყოფს. თუმცა ამ პროცესის დროს ალვეოლების შეხება ერთგვარ ხახუნს იწვევს. ეს მდგომარეობა ფილტვში ზედაპირულ დაჭიმულობას ქმნის. ბუნებრივად წარმოქმნილი ეს მოვლენა სუნთქვისთვის უარყოფით ზეგავლენას ახდენს და ალვეოლების გაბერვას აფერხებს. სურფაქტანტი კი თავისი მოლიპული სტრუქტურით ზედაპირულ დაჭიმულობას მინიმუმამდე ამცირებს და ალვეოლების ჰაერით შევსებასა და სუნთქვის ჯანსაღად განხორციელებას უზრუნველყოფს.

ემბრიონული განვითარების პროცესში ფილტვები სასუნთქი ორგანოები არ არის. ბავშვი ჭიპლარიდან გაზების გაცვლით სუნთქავს. ფილტვები დაბადებისას რომ აქტიურდება და იბერება, იმ მომენტში ხორციელდება ბავშვის პირველი ჩასუნთქვა. ემბრიონულ პერიოდში ფილტვების შიგნით სითხეა. განვითარების ამ პროცესში სასუნთქ სისტემაში პირველად სურფაქტანტი იწყებს სინთეზს. 35-ე კვირაში საკმარისი სურფაქტანტის გამოყოფის დაწყებით ბავშვი დაბადებისას ნორმალურად სუნთქავს. სურფაქტანტი ალვეოლებს შორის სივრცეში განლაგებული ალვეოლური ტიპი 2 უჯრედების მიერ სინთეზირდება. დაბადებისას ბავშვის პირველი ჩასუნთქვა სურფაქტანტის წყალობით ნორმალურად უნდა მოხდეს.

რაც უფრო ნაკლებია დედის მუცელში გატარებული დრო, მით იზრდება ახალშობილთა ნეონატალური დაავადებების გაჩენის ალბათობა. სურფაქტანტის არასაკმარისი სინთეზით გამოწვეული დაავადებები და სუნთქვის სირთულეები ბავშვის დედის მუცელში არასაკმარისი დროით ყოფნასთან არის პროპორციული. თუმცა ამის გარდა, ნაადრევად დაბადებულ ბავშვებში სურფაქტანტის დეფიციტს მრავალი სხვა მიზეზიც შეიძლება ხსნიდეს. სურფაქტანტის დეფიციტით გამოწვეული სუნთქვის პრობლემის წყაროში ყველაზე ხშირად შემდეგი მიზეზებია:

დედის წარსულში ერთზე მეტი ორსულობის ისტორია

დედაში დიაბეტის ანამნეზი

ჭიპლარის გვიან ან ადრე გადაკვეთა

საკეისრო კვეთით მშობიარობა

მრავლობითი მშობიარობა

წინა ორსულობებში რესპირატორული დისტრესის ანამნეზი

ბავშვში პულსის გაზომვის შეუძლებლობა (ასფიქსია)

დაბალი დაბადების წონა (1250 გრამზე ნაკლები შემთხვევები ხშირია)

სეფსისი

ბავშვის მეკონიუმის ასპირაცია

სურფაქტანტის სინთეზის უზრუნველმყოფი გენის მუტაცია

სურფაქტანტის დეფიციტის გამოვლენისას ყველაზე მთავარი მიზეზი ნაადრევი ბავშვის ანამნეზია, თუმცა მათ გარდა, მშობიარობისას და ორსულობისას წარმოქმნილი მდგომარეობებიც სურფაქტანტის დეფიციტს შეიძლება იწვევდეს. ასევე, სურფაქტანტის დეფიციტით გამოწვეული სასუნთქი სისტემის პრობლემა ნაადრევ მამრობითი სქესის ბავშვებში უფრო ხშირად გვხვდება.

მშობიარობისას წარმოქმნილ სურფაქტანტის დეფიციტით გამოწვეულ სასუნთქი სისტემის დაავადებას მწვავე სასუნთქი სისტემის დისტრეს სინდრომი ეწოდება. ეს მწვავედ მიმდინარე დაავადებაა, რადგან ახალშობილში რამდენიმე საათში გამოვლენილი ნიშნები სპეციალისტი ექიმის მიერ უნდა იქნეს შემჩნეული და დაუყოვნებლივ უნდა დაიწყოს მკურნალობა. ის აღინიშნება როგორც ARDS, და სურფაქტანტის დეფიციტის გამო წარმოქმნილ დაავადებადაც შეიძლება ჩაითვალოს. ნაადრევ ბავშვებში ისეთი დაავადებებისთვის, როგორიცაა ARDS, სადაც დიაგნოზისა და მკურნალობის დრო ერთმანეთს ეჯიბრება, გამოცდილი ექიმის ყოფნა, რომელიც მდგომარეობას აკონტროლებს, ძალიან მნიშვნელოვანია. განსაკუთრებით ნაადრევი მშობიარობის შემთხვევებში, თუ მშობიარობას ბავშვის ჯანმრთელობისა და დაავადებების სპეციალისტი ან ქირურგი ახლავს, ეს კლინიკის კომპეტენტურობის მაჩვენებელი ფაქტორია. ვინაიდან ისეთი მწვავე დაავადებები, როგორიცაა ARDS, სპეციალისტს მაშინვე შეუძლია ადვილად შეამჩნიოს და ბავშვი სწორი მკურნალობით მუდმივი ჯანმრთელობის პრობლემის გარეშე განიკურნოს.

რომელ მკურნალობის მეთოდებში გამოიყენება სურფაქტანტი?

სურფაქტანტის დეფიციტი დაბადებიდან პირველი რამდენიმე საათიდან პირველ 2 დღემდე შეიძლება შეინიშნოს. ვინაიდან ეს პრობლემა ახალშობილებში უფრო ხშირად გვხვდება, ახალშობილ ბავშვებს ნორმალურ პირობებში ინტენსიური თერაპიის მეთვალყურეობა უნდა ჰქონდეთ. ახალშობილთა ინტენსიური თერაპიის განყოფილებითა და ექიმთა საკმარისი მხარდაჭერით აღჭურვილი კლინიკების მიერ გაწეულ მომსახურებაში მყოფი ბავშვი ყოველ წუთს მონიტორინგის ქვეშაა. ბავშვში კრიტიკული პროცესის დაკვირვებით, სურფაქტანტის დეფიციტით გამოწვეული სასუნთქი სისტემის დისტრეს სინდრომი ადრეულ ეტაპზევე შეიძლება შეინიშნოს. მონიტორინგის ქვეშ მყოფ ბავშვებში ეს დაავადება შემდეგი ნიშნებიდან ერთით ან რამდენიმეთი შეიძლება გამოვლინდეს და განგაშის სიგნალი მისცეს:

მშობიარობის შემდგომი ტაქიპნოე (სწრაფი, ხშირი და არასაკმარისი სუნთქვა)

ციანოზი (ცისფერი შეფერვა)

მშრალი ხველა

სუნთქვის მცდელობისას გაძლიერებული მოძრაობა

ჰიპოქსემია (სისხლში ჟანგბადის უკმარისობა)

ფილტვების რენტგენოგრაფიაზე „მატე“ მინის სურათი

ეს ნიშნები მშობიარობის პირველ წუთებში შეიძლება გამოვლინდეს. ზოგადად, პირველი 4 საათის განმავლობაში ნიშნები სრულად ვლინდება. თუ ნიშნები 24 საათზე მეტ ხანს გრძელდება, მამის და დედის მიერ მოყოლილი ანამნეზით, ბავშვის ფილტვების რენტგენოგრაფიით და ლაბორატორიული კვლევებით ARDS-ის დიაგნოზი საბოლოოდ დასტურდება. დიაგნოზის დასმასთან ერთად მკურნალობის დაწყება როგორც გადარჩენის შანსს ზრდის, ისე მუდმივი დაზიანების ალბათობას ამცირებს. ამიტომ მკურნალობის მომწოდებელი საავადმყოფოს პირობები, საკმარისი გამოკვლევებისა და ანალიზების ჩატარება და სპეციალისტის თვალსაზრისით შედეგების დადასტურება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.

სურფაქტანტით მკურნალობას ნაადრევი მშობიარობის RDS პრობლემაში გადარჩენის მაჩვენებლის 90%-მდე და მეტად ასვლა შეუძლია. თუმცა, ბავშვის სურფაქტანტის დეფიციტით დაბადებამდე, დედაში მშობიარობამდელი მკურნალობებიც შეიძლება გამოადგეს. როგორც პროფილაქტიკური მკურნალობა (ბავშვში დაავადების რისკის არსებობისას, დაავადების წარმოქმნამდე მისი თავიდან აცილება), დედას შეიძლება სტეროიდი დაენიშნოს. ნაადრევი მშობიარობის რისკის არსებობისას სტეროიდული მკურნალობა ეფექტური შეიძლება იყოს.

მშობიარობის შემდეგ ახალშობილთა ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში ბავშვს სასუნთქი მხარდაჭერა უნდა მიეწოდოს. CPAP ან IPPV სასუნთქი მხარდაჭერის აპარატებით, ბავშვს ყოველგვარი ინვაზიური ქირურგიული ჩარევის გარეშე უწყვეტი ჟანგბადის მხარდაჭერა ეძლევა. ჟანგბადის სატურაცია 90–95%-ს შორის უნდა შენარჩუნდეს. ეს მდგომარეობა ბავშვში მორბიდობას მნიშვნელოვნად ამცირებს. მკურნალობაში უმთავრესი ეტაპი სურფაქტანტის მიცემაა. ჩატარებული კვლევების მიხედვით, ARDS-ისთვის ბუნებრივი სურფაქტანტის პრეპარატების ტოლი ეფექტურობის სხვა სამედიცინო მკურნალობა არ არსებობს. ნაადრევი მშობიარობის ყოველ ოპერაციაში სურფაქტანტის პრეპარატები გარემოში უნდა იყოს და ექიმის მიერ საჭიროებისამებრ უნდა იქნეს გამოყენებული. განსაკუთრებით მშობიარობის შემდეგ რაც შეიძლება მალე უნდა მოხდეს გამოყენება. სუნთქვის მხარდაჭერას მიმღებ ბავშვში სტაბილური სუნთქვის არსებობისას მეორე დოზა შეიძლება არ გაკეთდეს. თუმცა, როცა მოსალოდნელი მაჩვენებლები ჯერ არ არის მიღწეული, სუნთქვის მხარდაჭერის გაგრძელებით, მინიმუმ 2 საათის შემდეგ მეორე დოზა კვლავ შეიძლება გაკეთდეს.

სურფაქტანტის მკურნალობასთან ერთად ახალშობილს საჭირო კვება უნდა მიეწოდოს. შეიძლება რეკომენდებული იყოს ნორმალურ რაოდენობაზე მეტი სითხის მიღება. ამ პერიოდში ბავშვი დედის რძეს ნაზოგასტრალური ან ტრაქეალური ზონდით შეიძლება მიიღებდეს. ასევე, ელექტროლიტური მხარდაჭერისა და სხვა სამედიცინო მხარდამჭერი მკურნალობისთვის სისხლძარღვოვანი მისადგომი შეიძლება გაიხსნას. ბავშვის ინკუბატორის ტემპერატურა 36,5–37,5 გრადუსზე უნდა იყოს შენარჩუნებული. სუნთქვის სტრესი მკურნალდება გამოცდილი გუნდის თანხლებით, ჟანგბადის მონიტორინგით, კვებისა და სითხის მხარდაჭერით.

ხშირად დასმული კითხვები

სურფაქტანტის დეფიციტი და მასთან დაკავშირებული სასუნთქი სტრესის პრობლემა ნეონატალური (ახალშობილთა) დაავადებების ჯგუფს მიეკუთვნება და მკურნალობის გარეშე სერიოზულ შედეგებს იწვევს. ARDS დაავადების დიაგნოსტიკაში დაგვიანება და არასაკმარისი მკურნალობა, უპირველეს ყოვლისა, სიკვდილამდე მიმყვან სურათს წარმოქმნის. ნაადრევი მშობიარობის შემთხვევებში სიკვდილისა და სასუნთქი სტრესის ყველაზე მნიშვნელოვანი მიზეზი სურფაქტანტის დეფიციტია. ამიტომ მუდმივი დაავადებების გამომწვევი ამ მდგომარეობის მკურნალობის უმთავრესი მიზეზი ბავშვის სიკვდილის თავიდან აცილებაა. სურფაქტანტის დეფიციტი ნაადრევ ბავშვებში უფრო ხშირად ვლინდება, თუმცა ნორმალური მშობიარობის ვადაში დაბადებულ ბავშვებშიც შეიძლება გვხვდებოდეს. 28 კვირამდე ბავშვებში ARDS-ის გავრცელების სიხშირე 93%-ია, რაც მძიმე მაჩვენებელია. ნორმალური მშობიარობის ვადაში მყოფ ბავშვებში ეს მაჩვენებელი საკმაოდ დაბალია, მაგრამ მაინც შეიძლება გვხვდებოდეს. სურფაქტანტის დეფიციტით გამოწვეული სასუნთქი სტრესის პრობლემა მკურნალობადი პრობლემაა. ნაადრევი მშობიარობისას სიკვდილის ყველაზე ხშირი მიზეზის — სურფაქტანტის დეფიციტისა და მისგან გამოწვეული მწვავე სასუნთქი სისტემის დისტრეს სინდრომის — მშობიარობის მომენტში დიაგნოზირება და რისკის არსებობისას დაავადების თავიდან აცილება ექიმ-სპეციალისტის მონიტორინგს მოითხოვს. გამოცდილი, დარგში გამოცდილება მოპოვებული, პაციენტისთვის ნდობის შთამგონებელი ექიმებითა და მკურნალობის პროცესში პაციენტის ეფექტური ჩართულობით ARDS-ის მსგავსი დაავადებები მოგვარდება. ასევე, საკმარისი მედიკამენტური, ტექნიკური და ქირურგიული მხარდაჭერის მომწოდებელი კლინიკური სერვისი ამ მკურნალობაში მნიშვნელობას იძენს. ARDS-ის მსგავსი, ადრეულად დიაგნოსტირებული და სრულად წარმატებული მკურნალობის შესაძლებლობის მქონე დაავადებებისთვის კონსულტაციის მისაღებად და დაავადების წარმოქმნამდე მის თავიდან asაცილებლად, შეგიძლიათ ჩვენი კლინიკიდან დაუყოვნებლივ დაჯავშნოთ ვიზიტი.