ჰემოლიზი არის ტერმინი, რომელიც გამოიყენება ერითროციტების, ანუ წითელი სისხლძაკვების დაშლის აღსაწერად. ნორმალურ პირობებში, დაბერებული ან რაიმე მიზეზით დაზიანებული წითელი სისხლძაკვები იშლება და მათ ადგილს ახლები იკავებს. ზოგ შემთხვევაში ერითროციტების დაშლის პროცესი მოსალოდნელზე უფრო მოკლე დროში ხდება. შედეგად, ახალი უჯრედების წარმოსაქმნელად საკმარისი დრო არ რჩება. ეს მდგომარეობა იწვევს ჯანმრთელობის პრობლემას, რომელსაც ჰემოლიზური ანემია ეწოდება.
რა არის ჰემოლიზი?
ჰემოლიზი ნიშნავს ერითროციტების, რომლებსაც ასევე წითელ სისხლძაკვებსა და სისხლის წითელ უჯრედებს უწოდებენ, დაშლას, რის შედეგადაც მათში არსებული ჰემოგლობინი თავისუფლდება. სისხლის წითელი უჯრედების ნორმალური სასიცოცხლო ციკლი 110-დან 120 დღემდე მერყეობს. ამ პერიოდის შემდეგ წითელი სისხლძაკვები ბუნებრივად იშლება და, როგორც წესი, ელენთის მეშვეობით გამოიყოფა სისხლის მიმოქცევის სისტემიდან. სისხლის წითელი უჯრედების მთავარი ფუნქციაა ორგანიზმის ქსოვილებისა და ორგანოებისთვის ჟანგბადითა და საკვები ნივთიერებებით მდიდარი სისხლის მიწოდება. გარდა ამისა, ისინი მონაწილეობენ ქსოვილებიდან ნახშირორჟანგის ფილტვებში უკან ტრანსპორტირებაში, ანუ ორგანიზმიდან მის გამოყოფაში. ამიტომ, თუ სისხლის წითელი უჯრედების დაშლისა და აღდგენის პროცესში დისბალანსია, შესაძლებელია მრავალი ჯანმრთელობის პრობლემა წარმოიშვას.
ერითროციტების დაშლა ორი სხვადასხვა გზით ხდება. შესაბამისად, ჰემოლიზის ტიპებია:
ექსტრავასკულარული ჰემოლიზი: ჰემოლიზის ეს ტიპი სისხლძარღვების გარეთ, ჩვეულებრივ, ელენთაში ხდება. ექსტრავასკულარული ჰემოლიზის ყველაზე გავრცელებული მიზეზია ელენთაში არსებული წითელი სისხლძაკვების განადგურება იმუნური სისტემის მთავარი უჯრედების, თეთრი სისხლძაკვების ნაირსახეობით, რომელსაც მაკროფაგები ეწოდება.
ინტრავასკულარული ჰემოლიზი: ჰემოლიზის ის ტიპი, რომლის დროსაც სისხლის წითელი უჯრედები სისხლძარღვების შიგნით იშლება. ჰემოლიზის ამ ტიპის დროს სისხლის წითელი უჯრედებიდან გამოთავისუფლებული ფრაგმენტები სისხლძარღვებში ცირკულირებს.
ჰემოლიზი შეიძლება გამოწვეული იყოს როგორც უჯრედის სტრუქტურის დარღვევებით, ასევე გარე ფაქტორებით, როგორიცაა ელენთის გადიდება, ინფექციური ჰეპატიტი ან ლეიკემია. გარდა ამისა, ზოგიერთმა აუტოიმუნურმა დაავადებამაც შეიძლება გამოიწვიოს სისხლის საერთო ანალიზში ერითროციტების რაოდენობის შემცირება.
რა უნდა იყოს ჰემოლიზის ნორმალური მაჩვენებელი?
ჰემოლიზის ნორმალური მაჩვენებელი ჩატარებული კვლევების შედეგად გამოიხატება როგორც უარყოფითი ჰემოლიზი. როდესაც საუბარია უარყოფით ჰემოლიზზე, იგულისხმება, რომ წითელი სისხლძაკვების 5%-ზე ნაკლებია დაშლილი. ხოლო დადებითი ჰემოლიზი ნიშნავს, რომ მაჩვენებელი ცდება ჰემოლიზის საცნობარო ზონას. წითელი სისხლძაკვების 10%-ზე მეტის დაშლა ფასდება როგორც დადებითი ჰემოლიზი. თუ სისხლში ჰემოლიზის დონის შემფასებელი ჰემოლიზის ინდექსი განსაზღვრულ მნიშვნელობაზე მაღალია, სპეციალისტებმა შესაძლოა მიმართონ დამატებით კვლევებს ჰემოლიზის მიზეზის დასადგენად. გარდა ამისა, ვინაიდან ჰემოლიზური ინტერფერენცია იწვევს სისხლის ანალიზის სათანადოდ შეფასების შეუძლებლობას, შესაძლოა საჭირო გახდეს სისხლის ახალი ტესტის ჩატარება.
რა არის ჰემოლიზის მიზეზები?
ჰემოლიზი შეიძლება გამოწვეული იყოს მრავალი სხვადასხვა მიზეზით, დაწყებული სისხლის წითელი უჯრედების სტრუქტურული დარღვევებით და დამთავრებული იმუნური სისტემის პრობლემებით. ჰემოლიზის ძირითადი მიზეზებია:
მემკვიდრეობითი ფაქტორები: სისხლის ისეთი დაავადებები, როგორიცაა ნამგლებრisებრუროვანი ანემია და ხმელთაშუა ზღვის ანემია (თალასემია), რომლებიც გამოწვეულია ჰემოგლობინის (ერითროციტებში არსებული ცილის ტიპი) სტრუქტურისა და წარმოქმნის დარღვევით, იწვევს წითელი სისხლძაკვების ნაადრევ განადგურებას. გარდა ამისა, ჰემოლიზის მიზეზი შეიძლება გახდეს G6PD (გლუკოზა-6-ფოსფატდეჰიდროგენაზას) ფერმენტის დეფიციტი, რომელიც პასუხისმგებელია სისხლის წითელი უჯრედების დაცვაზე, ან პიროვტკინაზას ფერმენტის დეფიციტი, რომელიც არის ნივთიერება, რომელიც წითელ სისხლძაკვებს ენერგიის გამომუშავებისთვის სჭირდება. ჰემოლიზის კიდევ ერთი მიზეზია მემბრანოპათიები, როგორიცაა მემკვიდრეობითი სფეროციტოზი და მემკვიდრეობითი ელიპტოციტოზი, რომლებიც იწვევს სისხლის წითელი უჯრედების მემბრანის სტრუქტურული მთლიანობის დარღვევას.
იმუნურ სისტემასთან დაკავშირებული დარღვევები: ჰემოლიზის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მიზეზია დაავადებები, რომელთა დროსაც იმუნური სისტემა ნორმალურად არ ფუნქციონირებს და პათოლოგიურ რეაქციას ავითარებს. აუტოიმუნურმა ჰემოლიტურმა ანემიამ, რომელიც იშვიათი, მაგრამ სერიოზული დაავადებაა და რომლის დროსაც იმუნური სისტემა ერითროციტებს უცხო სხეულად აღიქვამს და მათ განადგურებას ცდილობს, შეიძლება ჰემოლიზი გამოიწვიოს. გარდა ამისა, სხვა აუტოიმუნურმა დაავადებებმა, როგორიცაა ლუპუსი და რევმატოიდული ართრიტი, ასევე შეიძლება გამოიწვიოს იმუნური სისტემის თავდასხმა სისხლის წითელ უჯრედებზე.
ინფექციური დაავადებები: ზოგიერთმა ინფექციურმა დაავადებამ, რომლებსაც შეუძლიათ პირდაპირ დაუმიზნონ სისხლის წითელ უჯრედებს, ასევე შეიძლება გამოიწვიოს ჰემოლიზი. ერითროციტების დამზიანებელი ინფექციური დაავადებებიდან პირველ ადგილზეა მალარია. მალარიის პარაზიტები უტევენ ერითროციტებს და იწვევენ მათ დაშლას. ანალოგიურად, ზოგიერთმა ვირუსულმა ინფექციურმა დაავადებამ, როგორიცაა HIV, ასევე შეიძლება გამოიწვიოს წითელი სისხლძაკვების დაშლა, ანუ ჰემოლიზი. გარდა ამისა, ზოგიერთმა ბაქტერიამ, როგორიცაა Streptococcus pyogenes, შეიძლება გამოიწვიოს ისეთი მდგომარეობა, რომელიც ცნობილია როგორც ბეტა-ჰემოლიზი, რა დროსაც სისხლის წითელი უჯრედები სრულად იშლება.
ზოგიერთი გამოყენებული მედიკამენტი: მიუხედავად იმისა, რომ იშვიათია, ზოგიერთმა მედიკამენტმა შეიძლება გამოიწვიოს იმუნური სისტემის თავდასხმა სისხლის წითელ უჯრედებზე და მათი განადგურება.
ორსულობის გართულებები: ორსულობის პერიოდში წარმოქმნილმა გართულებებმა, როგორიცაა ეკლამფსია და პრეკლამფსია (ორსულთა ტოქსიკოზი), შეიძლება გამოიწვიოს მომავალი დედის იმუნური სისტემის თავდასხმა სისხლის წითელ უჯრედებზე. ამასთანავე, იშვიათად, მაგრამ ზოგიერთ ახალშობილში შეიძლება განვითარდეს ახალშობილთა ჰემოლიზური დაავადება. ორსულობის პროცესში ბავშვის ერითროციტები შესაძლოა შეერიოს მომავალი დედის სისხლს. თუ დედის იმუნური სისტემა ბავშვის ერითროციტებს უცხოდ აღიქვამს და მათ წინააღმდეგ შეტევას დაიწყებს, ბავშვის სისხლის წითელი უჯრედები შესაძლოა სწრაფად დაიშალოს.
ტოქსინების ზემოქმედება: ისეთ ნივთიერებებთან კონტაქტმა, როგორიცაა ტყვია, დარიშხანი, სპილენძი, ან ისეთ ტოქსიკურ ფაქტორებთან შეხვედრამ, როგორიცაა გველის შხამი, შეიძლება გამოიწვიოს სისხლის წითელი უჯრედების ნაადრევი განადგურება.
დამატებით, ზოგ შემთხვევაში ჰემოლიზი შეიძლება განვითარდეს იმ პროცესში, როდესაც ადამიანის ორგანიზმი ცდილობს შეეგუოს ახალ მკურნალობას ან სამედიცინო მოწყობილობას, როგორიცაა ხელოვნური გულის სარქველები, ჰემოდიალიზის აპარატები ან გულ-ფილტვის შემקვრელი აპარატები.
რა არის ჰემოლიზის სიმპტომები?
ჰემოლიზის სიმპტომები შეიძლება შეიცვალოს იმის მიხედვით, თუ რამდენად დაბალია სისხლის წითელი უჯრედების რაოდენობა. მძიმე ჰემოლიზის შემთხვევაში შეიძლება გამოვლინდეს მდგომარეობა, რომელიც სხვა ტიპის ანემიების, მათ შორის ჰემოლიზური ანემიის მსგავსი სიმპტომებით ვლინდება. ჰემოლიზი შეიძლება დაიწყოს მოულოდნელად, მწვავედ, ან სიმპტომები შეიძლება თანდათანობით განვითარდეს. ორგანიზმში ქსოვილებისა და უჯრედებისთვის ჟანგბადის მიწოდებაზე პასუხისმგებელი სისხლის წითელი უჯრედების ნაადრევი განადგურებისას გამოსავლენი ჰემოლიზის ძირითადი სიმპტომებია:
კანის ფერის სიმკრთალე,
სისუსტე,
მაღალი სიცხე,
ცნობიერების დაბინდვა,
გულისცემის აჩქარება,
სუნთქვის უკმარისობა,
კანისა და თვალების სიყვითლე,
სპლენომეგალია, ანუ ელენთის გადიდება,
ღვიძლის გადიდება,
შარდის ფერის გამუქება,
შარდში სისხლის გამოჩენა (ჰემატურია).
ჩამოთვლილთა გარდა, ჰემოლიზის გამომწვევმა ფაქტორებმა შეიძლება გამოიწვიოს სიმპტომების ცვალებადობა პაციენტიდან პაციენტამდე. მაგალითად, ცივი აგლუტინინების დაავადების დროს, რომელიც აუტოიმუნური ჰემოლიზური ანემიის ერთ-ერთი სახეობაა, შეიძლება წარმოიშვას ჯანმრთელობის ისეთი პრობლემები, როგორიცაა რეინოს ფენომენი, რომელიც ვითარდება ხელისა და ფეხის თითებში სისხლის მიმოქცევის შემცირების შედეგად.
როგორ ხდება ჰემოლიზის დიაგნოსტიკა?
სპეციალისტები კანის ფერის სიმკრთალის, სუნთქვის უკმარისობის, სიყვითლის მსგავსი ჩივილებით მიმართულ პაციენტებს უპირველეს ყოვლისა დეტალურად სინჯავენ და სწავლობენ მათ სამედიცინო წარსულს. ამ ეტაპზე იკვლევენ, აღენიშნება თუ არა პაციენტის ოჯახში ან თავად პაციენტს მემკვიდრეობითი სისხლის დაავადებები, როგორიცაა ნამგლებრებრუროვანი ანემია, თალასემია. გარდა ამისა, პაციენტში ისეთი აუტოიმუნური დაავადებების არსებობამ, როგორიცაა რევმატოიდული ართრიტი, ლუპუსი, ასევე შეიძლება გამოიწვიოს სპეციალისტების ეჭვი ჰემოლიზზე. ჰემოლიზის დიაგნოსტიკისთვის შეიძლება გამოყენებულ იქნას სხვადასხვა ლაბორატორიული კვლევა. ზოგიერთი მათგანია:
სისხლის საერთო ანალიზი (ჰემოგრამა): სისხლის საერთო ანალიზი გვეხმარება სისხლის წითელი უჯრედების რაოდენობისა და სისხლის მოცულობასთან მათი შეფარდების (ჰემატოკრიტი) შეფასებაში.
პერიფერიული სისხლის ნაცხი: სისხლის საერთო ანალიზში სისხლის წითელი უჯრედების რაოდენობაში ანომალიების აღმოჩენის შემთხვევაში, დიაგნოზში შეიძლება დაეხმაროს პერიფერიული სისხლის ნაცხი, რომელიც უზრუნველყოფს უჯრედების ზომისა და ფორმის უფრო დეტალურ შეფასებას.
რტიკულოციტების რაოდენობის განსაზღვრა: რტიკულოციტების რაოდენობის განსაზღვრა ხელს უწყობს ძვლის ტვინის მიერ წარმოქმნილი ახალგაზრდა სისხლის უჯრედების რაოდენობის გაზომვას.
LDH ტესტი: ლაქტატდეჰიდროგენაზას, რომელიც არის ერითროციტებში არსებული ფერმენტის ტიპი, ნორმაზე მეტი რაოდენობით არსებობა სისხლში შეიძლება მიუთითებდეს ერითროციტების ნაადრევ დაშლაზე.
ბილირუბინის ტესტი: ბილირუბინი არის ნარჩენი პროდუქტი, რომელიც გამოიყოფა სისხლის წითელი უჯრედების დაშლისას. სისხლის შრატში ბილირუბინის დონის მატება შეიძლება მიუთითებდეს ჰემოლიზზე.
ჰაპტოგლობინის ტესტი: როდესაც სისხლის წითელი უჯრედები იშლება, ჰემოგლობინთან დაკავშირებული ცილის, ჰაპტოგლობინის დონე სისხლის ჰემოლიზის შემთხვევაში შეიძლება შემცირდეს.
პირდაპირი კუმბსის ტესტი: კუმბსის ტესტი, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სისხლის შეთავსების ტესტი, შეიძლება გამოყენებულ იქნას დედასა და შვილს შორის სისხლის შეუთავსებლობასთან დაკავშირებული ახალშობილთა ჰემოლიზური ანემიის დიაგნოსტიკისთვის.
დამატებით, გენეტიკური დარღვევების, როგორიცაა ნამგლებრებრუროვანი ანემია, თალასემია, არსებობის გამოსაკვლევად ასევე შეიძლება მიმართონ გენეტიკურ ტესტებს.
როგორ ტარდება ჰემოლიზის მკურნალობა?
ჰემოლიზის მკურნალობა იცვლება იმ ფაქტორის მიხედვით, რომელიც იწვევს სისხლის წითელი უჯრედების ნაადრევ დაშლას. ჰემოლიზის მკურნალობის ძირითადი მეთოდებია:
სისხლის წითელი უჯრედების რაოდენობის გაზრდის მიზნით პაციენტისთვის თავსებადი დონორისგან მიღებული სისხლის გადასხმა,
იმ სიტუაციებში, როდესაც იმუნური სისტემა უტევს სისხლის წითელ უჯრედებს, იმუნოსუპრესორული მედიკამენტები, რომლებიც ხელს უწყობენ იმუნური სისტემის აქტივობის შემცირებას,
მედიკამენტები ან ინექციები, რომლებიც ხელს უწყობენ ძვლის ტვინის მიერ სისხლის წითელი უჯრედების წარმოქმნას.
ორგანოებიდან, სადაც სისხლის წითელი უჯრედები იშლება, მთავარია ელენთა. ამიტომ, მძიმე ჰემოლიზის შემთხვევებში სპეციალისტებმა შეიძლება მიიღონ გადაწყვეტილება ელენთის ქირურგიული ამოკვეთის შესახებ, რათა შემცირდეს ერითროციტების დაშლა.
ხშირად დასმული კითხვები
ჰემოლიზირებული სისხლი ნიშნავს სისხლის წითელი უჯრედების დაშლას და მათი შიგთავსის გამოთავისუფლებას სხვადასხვა მიზეზის გამო. სისხლის წითელი უჯრედების დაშლისას წარმოქმნილმა გვერდითმა პროდუქტებმა შეიძლება გამოიწვიოს ისეთი სერიოზული გართულებები, როგორიცაა ღვიძლის დაავადება, თირკმლის დაავადება, ინსულტი. სისხლის ანალიზში ისეთი შედეგების მიღებამ, როგორიცაა ჰემოგლობინის მაღალი დონე, შეიძლება მიუთითებდეს სისხლის ჰემოლიზზე. ჰემოლიზის სიმაღლის მიზეზებს შատ შეიძლება დასახელდეს ინფექციები, რევმატოიდული ართრიტი, ისეთი აუტოიმუნური დაავადებები, როგორიცაა ლუპუსი, ტოქსინების ზემოქმედება, ზოგიერთი მედიკამენტი, სამედიცინო მოწყობილობები, როგორიცაა ხელოვნური გულის სარქველები, მემკვიდრეობითი დაავადებები, როგორიცაა თალასემია, ნამგლებრებრუროვანი ანემია. ჰემოლიზის ნიშნები კლინიკურად ვლინდება ისეთი სიმპტომებით, როგორიცაა სიყვითლე, სისუსტე, მუქი ფერის შარდი და სუნთქვის უკმარისობა. გარდა ამისა, სისხლის ანალიზში ბილირუბინისა და LDH-ის მატებასთან ერთად მცირდება ჰაპტოგლობინის მაჩვენებელი. ჰემოლიზი, როგორც წესი, ხდება ორი სხვადასხვა სახით: ექსტრავასკულარული ჰემოლიზი და ინტრავასკულარული ჰემოლიზი. ექსტრავასკულარული ჰემოლიზი ჩვეულებრივ წარმოიქმნება ელენთაში იმუნური სისტემის უჯრედების, მაკროფაგების მიერ ერითროციტების დაშლის შედეგად. ხოლო ინტრავასკულარული ჰემოლიზი ხდება სისხლძარღვში ერითროციტების დაშლითა და სისხლის მიმოქცევაში შერევით. ნორმალურ პირობებში მთელი ჰემოგლობინი სისხლის წითელ უჯრედშია. თუმცა ჰემოლიზის შემთხვევაში ჰემოგლობინი შეიძლება თავისუფლდება. ამან შეიძლება გამოიწვიოს შრატის ჰემოგლობინის მატება სისხლის შრატის ჰემოგლობინის ტესტში. იმ შემთხვევებში, როდესაც ერითროციტების დაშლა 10%-ზე მეტია, ითვლება, რომ სისხლი ჰემოლიზირებულია. რთულია ითქვას, რომ რაიმე ვიტამინის დეფიციტი იწვევს ჰემოლიზურ ანემიას. მიუხედავად ამისა, ჰემოლიზურმა ანემიამ შეიძლება გამოიწვიოს ფოლატის დეფიციტი. ჰემოლიზის შემთხვევაში თავისუფალი ჰემოგლობინი გვხვდება პლაზმისა და სისხლის წითელი უჯრედების გარეთ არსებულ სითხეში. თუმცა ჰემოლიზი არ მოქმედებს პლაზმის მთლიან ჰემოგლობინზე.
ჰემოლიზი და ჰემოლიზური ანემია შეიძლება იყოს სერიოზული ჯანმრთელობის პრობლემების მაცნე. ადრეული დიაგნოსტიკისა და სწორი მკურნალობისთვის დიდ მნიშვნელობას იძენს სპეციალისტის შეფასება. Hisar Hospital Intercontinental-ში, დარგში გამოცდილი ჰემატოლოგიისა და შინაგანი სენების სპეციალისტებთან ერთად, დეტალური კვლევებისა და მოწინავე დიაგნოსტიკური მეთოდების თანხლებით შეგიძლიათ უსაფრთხოდ შეაფასოთ თქვენი ჯანმრთელობა. დაგვიკავშირდით ვიზიტის დასაჯავშნად.
დაიწყეთ სწორი შეფასებით: რა არის ჰემოლიzi? რა იწვევს ჰემოლიტურ ანემიას და რა არის მისი სიმპტომები?
გაგვიზიარეთ სიმპტომები ჩვენს ექიმ-სპეციალისტებს; ერთად განვსაზღვროთ თქვენთვის შესაფერისი დიაგნოსტიკა და მკურნალობის გეგმა.
გაფრთხილება
თუ სიმპტომები მოულოდნელად დაიწყო, სწრაფად პროგრესირებს ან მნიშვნელოვნად ზღუდავს თქვენს ყოველდღიურ ცხოვრებას, დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს.
დაგეგმეთ რა არის ჰემოლიzi? რა იწვევს ჰემოლიტურ ანემიას და რა არის მისი სიმპტომები?-ის მკურნალობა ჩვენს სპეციალისტებთან ერთად.
შეავსეთ ფორმა ან დაჯავშნეთ ვიზიტი, რათა გაიგოთ მკურნალობის ვარიანტების, პროცესისა და მომზადების შესახებ.
