რა არის თვალის ზარმაცობა?

თვალის ზარმაცობა, სამედიცინო სახელწოდებით ამბლიოპია, არის მდგომარეობა, როდესაც ერთი თვალი მეორესთან შედარებით ნაკლებად ვითარდება და ცუდად ხედავს. იშვიათად შეიძლება ორივე თვალი დაზარალდეს. ეს დარღვევა, რომელიც ჩვეულებრივ ბავშვობაში ვლინდება, ვითარდება ტვინსა და თვალს შორის შეთანხმების საკმარისად განუვითარებლობის შედეგად. თვალის ზარმაცობის მკურნალობის გარეშე, სუსტ თვალს შეიძლება მუდმივად დაბალი მხედველობა ჰქონდეს. ადრეული დიაგნოსტირება და მკურნალობა, სათვალეებით, დაფარვის მკურნალობით ან სპეციალური თვალის ვარჯიშებით, შეიძლება დაეხმაროს ამ მდგომარეობის გასწორებას.

რა იწვევს თვალის ზარმაცობას?

თვალის ზარმაცობა ჩნდება, როდესაც თვალებით დანახულ საგნებზე ფოკუსირების წესსა და მათი დანახვის გზას შორის სხვაობა წარმოიქმნება. მისი ყველაზე გავრცელებული მიზეზებია სხვა მხედველობითი პრობლემები ან თვალებში არსებული სტრუქტურული პრობლემები. თვალის ზარმაცობის წარმოქმნაში ზემოქმედი შეიძლება იყოს შემდეგი ფაქტორები:

ჭყეტა (სტრაბიზმი): ჭყეტა არის მდგომარეობა, როდესაც თვალები ერთმანეთის პარალელურად ვერ განლაგდებიან და თვალის ზარმაცობის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მიზეზია. ერთი თვალი სწორ სამიზნეზე ფოკუსირებისას, მეორე შეიძლება სხვა მიმართულებით გადაიხაროს. ტვინი ორმაგი ხედვის თავიდან ასაცილებლად უგულებელყოფს გადახრილი თვალიდან მომავალ გამოსახულებას და დროთა განმავლობაში ამ თვალში ზარმაცობა ვითარდება.

ანიზომეტროპია: ანიზომეტროპია არის მდგომარეობა, როდესაც ორ თვალს სხვადასხვა რეფრაქციული დეფექტი აქვს. მაგალითად, ერთ თვალში მაღალი ხარისხის მიოპია (შორს ვერ ხედვა) ან ჰიპერმეტროპია (ახლოს ვერ ხედვა) შეიძლება იყოს, ხოლო მეორე თვალში ნორმალური მხედველობა. ეს სხვაობა იწვევს იმას, რომ ტვინი ერთ თვალს მეორეზე მეტად იყენებს და ნაკლებად გამოყენებულ თვალში შეიძლება ზარმაცობა განვითარდეს.

კატარაქტა: თანდაყოლილი ან ადრეულ ბავშვობაში განვითარებული კატარაქტა, თვალის ლინზაში წარმოქმნილი სიმღვრივის გამო, ხელს უშლის სინათლის ბადურაზე სწორად ფოკუსირებას. ეს მდგომარეობა შეიძლება მხედველობის დაქვეითებასა და თვალის ზარმაცობას გამოიწვიოს.

ქუთუთოს დაშვება (პტოზი): ქუთუთოს დაშვება თვალის წინ ფარავს და მხედველობას შეიძლება ხელი შეუშალოს. ეს მდგომარეობა, განსაკუთრებით ბავშვობაში რომ ხდება, უარყოფითად მოქმედებს მხედველობის განვითარებაზე და შეიძლება თვალის ზარმაცობა გამოიწვიოს. პტოზი, როგორც წესი, ქირურგიულ ჩარევას მოითხოვს.

ნაადრევი მშობიარობა: ნაადრევი მშობიარობა ან დაბალი დაბადების წონა შეიძლება თვალისა და მხედველობითი სისტემის განვითარებაში პრობლემებს გამოიწვევდეს. ამ ახალშობილებში ბადურა და სხვა მხედველობითი გზები შეიძლება სრულად არ იყოს განვითარებული, რაც თვალის ზარმაცობის რისკს ზრდის.

გენეტიკური ფაქტორები: თვალის ზარმაცობა უფრო ხშირად შეიძლება გვხვდებოდეს იმ ადამიანებში, რომელთა ოჯახში მსგავსი თვალის პრობლემებია. გენეტიკური ფაქტორები, როგორებიცაა ჭყეტა, მაღალი რეფრაქციული დეფექტები ან სხვა მხედველობითი პრობლემები, შეიძლება რისკის ფაქტორებს გაზრდიდეს.

როგორ ისმება თვალის ზარმაცობის დიაგნოზი?

თვალის ზარმაცობის ადრეულ ეტაპზე დიაგნოსტირება დიდ მნიშვნელობას იძენს მუდმივი მხედველობის დაკარგვის თავიდან ასაცილებლად. გამოკვლევისას თვალის ექიმი აგროვებს ავადმყოფის ანამნეზს, აფასებს თვალების საერთო ჯანმრთელობას და ზომავს მხედველობის სიმახვილეს. თვალის ზარმაცობის დიაგნოზის დასმის პირველი ნაბიჯი, როგორც წესი, ყოვლისმომცველი თვალის გამოკვლევაა. ზუსტი დიაგნოზისთვის ექიმმა შეიძლება შემდეგი ზოგიერთი ტესტი დანიშნოს:

მხედველობის სიმახვილის ტესტები: მხედველობის სიმახვილის ტესტები გამოიყენება იმის დასადგენად, თუ რამდენად კარგად ხედავს თითოეული თვალი. ეს ტესტები, როგორც წესი, ტარდება მხედველობის ტესტირების საშუალებებით, მაგალითად სნელენის ცხრილით ან სურათებიანი მხედველობის ბარათებით. ბავშვები, როგორც წესი, გარკვეული მანძილიდან ცდილობენ ასოების ან ფიგურების ამოცნობას. ერთი თვალის დაფარვით ჩატარებული ეს ტესტები ხელს უწყობს იმის განსაზღვრას, რომელ თვალში არის ზარმაცობა.

რეფრაქციის ტესტები: რეფრაქციის ტესტები გამოიყენება თვალების რეფრაქციული დეფექტების დასადგენად. ეს ტესტები ექიმს ეხმარება შორს და ახლოს ხედვის უნარის გაზომვაში. ტარდება ავტომატური აპარატებით, რომლებსაც ავტორეფრაქტომეტრი ეწოდება, ან ხელით მეთოდებით, როგორიცაა რეტინოსკოპია.

თვალის მოძრაობისა და გასწორების ტესტები: ეს ტესტები გამოიყენება იმის შესაფასებლად, თუ როგორ მუშაობენ თვალები ერთად და როგორ არიან ერთმანეთის მიმართ განლაგებული. ისინი ხელს უწყობს ისეთი თვალის გადახრის პრობლემების გამოვლენას, როგორიცაა ჭყეტა (სტრაბიზმი). ექიმი, ავადმყოფს საგანზე ფოკუსირებას რომ სთხოვს, აკვირდება თვალის მოძრაობებს და აფასებს, თუ როგორ მუშაობენ ორივე თვალი ერთად.

დაფარვის ტესტი: დაფარვის ტესტი თვალის ზარმაცობის დასადგენად ხშირად გამოყენებული ტესტია. ამ ტესტში ექიმი ერთ-ერთ თვალს ფარავს და მეორე თვალის მხედველობას აფასებს. ეს ტესტი ხელს უწყობს იმის დადგენას, რომელ თვალში არის ზარმაცობა და რა ხარისხისაა იგი.

როგორ ტარდება თვალის ზარმაცობის მკურნალობა?

თვალის ზარმაცობის მკურნალობის მიზანია ტვინსა და ორივე თვალს შორის კავშირის აღდგენა და გაძლიერება. თვალის ზარმაცობის მკურნალობა შეიძლება მოიცავდეს:

თვალის დაფარვა (ოკლუზია): დაფარვის მკურნალობა თვალის ზარმაცობის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული და ეფექტური მეთოდია. ამ მკურნალობაში ძლიერი თვალი განსაზღვრული დროის განმავლობაში იხურება, რათა ზარმაცმა თვალმა მეტი იმუშაოს და განვითარდეს. მკურნალობის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია ბავშვის ასაკსა და ზარმაცობის ხარისხზე. ჩვეულებრივ, დაფარვის დრო დღეში რამდენიმე საათიდან მთელ დღემდე მერყეობს.

სათვალეების ტარება: სათვალის ტარებამ შეიძლება გაასწოროს რეფრაქციული დეფექტები, რომლებიც თვალის ზარმაცობას იწვევს. მიოპიის (შორს ვერ ხედვა), ჰიპერმეტროპიის (ახლოს ვერ ხედვა) ან ასტიგმატიზმის მსგავსი რეფრაქციული დეფექტების გასწორებამ შეიძლება ორივე თვალი ნათლად დაინახოს და გაასწოროს ტვინ-თვალის შეთანხმება. მხედველობის გაუმჯობესებისას ტვინმა შეიძლება ორივე თვალის გამოყენება დაიწყოს.

მედიკამენტური თვალის წვეთები: თვალის ექიმს შეუძლია ბავშვის ძლიერ თვალში მედიკამენტური წვეთები ჩაწვეთოს. წამალი დროებით ამღვრევს ჯანმრთელ თვალს, რაც იწვევს იმას, რომ ტვინი მხედველობისთვის ზარმაცი თვალის გამოყენებას იწყებს.

ქირურგიული ჩარევა: თვალის ზარმაცობის მკურნალობაში იშვიათად არის საჭირო ოპერაცია. თუმცა, ზოგიერთ შემთხვევაში, თვალის ზარმაცობის მიზეზად მყოფი ძირითადი პრობლემების გამოსასწორებლად ქირურგიული ჩარევა შეიძლება დასჭირდეს. მაგალითად, ისეთი მდგომარეობები, როგორებიცაა ჭყეტა (თვალის გადახრა) ან პტოზი (ქუთუთოს დაშვება), ქირურგიულად გასწორდეს და ამით თვალის ზარმაცობის მკურნალობა იყოს მხარდაჭერილი. კატარაქტის მსგავსმა ლინზის პრობლემებმაც შეიძლება ქირურგიული ჩარევა მოითხოვოს.

მკურნალობის შემდეგ რა უნდა გავითვალისწინოთ?

თვალის ზარმაცობის მკურნალობის შემდეგ, მკურნალობის პროცესის წარმატებით გაგრძელებისა და შესაძლო რეციდივების თავიდან ასაცილებლად, რეგულარული თვალის კონტროლი დიდი მნიშვნელობისაა. აუცილებელია სათვალის ან დაფარვის მკურნალობის განსაზღვრული ვადით გამოყენება და ექიმის რჩევების სრულად დაცვა. მკურნალობის შემდეგ ექიმის მიერ რეკომენდებულია თვალის ჯანმრთელობის მხარდამჭერი აქტივობებისა და თვალის ვარჯიშების შესრულება. ასევე, მშობლებმა ყურადღებით უნდა დააკვირდნენ შვილების მხედველობით ქცევას და რაიმე ცვლილების შემჩნევისას რაც შეიძლება მალე მიიყვანონ ექიმთან, რადგან ეს ადრეული დიაგნოსტიკისა და მკურნალობისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია.

ხშირად დასმული კითხვები

თვალის ზარმაცობა შეიძლება გავიგოთ, როგორც ერთი თვალის მეორესთან შედარებით ნაკლები ხედვა, და ის, როგორც წესი, რუტინული თვალის გამოკვლევების დროს გამოვლინდება. ბავშვებმა შეიძლება დისკომფორტი იგრძნონ, როდესაც ერთი თვალი იხურება, ან გაუჭირდეთ კონკრეტულ აქტივობებში (კითხვა, სპორტი). ასევე, ჭყეტის მსგავსმა თვალის გადახრის ნიშნებმა შეიძლება თვალის ზარმაცობაზე მიუთითოს. ჩვილებში თვალის ზარმაცობა შეიძლება გამოვლინდეს იმით, რომ თვალები ერთად სწორად არ მოძრაობენ, ან ერთი თვალი მუდმივად გადაიხრება. ის ასევე შეიძლება რუტინულ თვალის გამოკვლევებზე გამოვლინდეს. ჩვილი სათამაშოებზე ან ნათელ საგნებზე ყურებისას შეიძლება ერთ თვალს ნაკლებად იყენებდეს, ან ერთი თვალის დახურვისას უკმაყოფილება გამოხატოს. მშობლებმა შეიძლება შენიშნონ, რომ ჩვილს თვალების ფოკუსირება უჭირს, ან მუდმივად თავს განსაზღვრული მიმართულებით ხრის. თვალის ზარმაცობა, როგორც წესი, ლაზერული მკურნალობით არ სწორდება, რადგან ეს მდგომარეობა უფრო თვალში არსებული რეფრაქციული დეფექტების ნაცვლად ტვინსა და თვალს შორის კავშირის სისუსტით არის განპირობებული. მკურნალობა უფრო ხშირად სათვალეების ტარების, დაფარვის მკურნალობისა და მხედველობითი თერაპიების მეთოდებით ტარდება. თვალის ზარმაცობა გენეტიკურ ფაქტორებზე დამოკიდებულად შეიძლება განვითარდეს და იმ ბავშვებში, რომელთა ოჯახში თვალის ზარმაცობის ანამნეზია, გაჩენის რისკი უფრო მაღალი შეიძლება იყოს. გენეტიკური მიდრეკილება, განსაკუთრებით ჭყეტასთან ან რეფრაქციულ დეფექტებთან ერთად, შეიძლება ეფექტური იყოს თვალის ზარმაცობის გამოწვევაში. თვალის ზარმაცობის მქონე ადამიანები, როგორც წესი, თავიანთი ზარმაცი თვალით ბუნდოვნად და მკაფიოდ არ ხედავენ. სიღრმის აღქმა სუსტი შეიძლება იყოს, რაც სამგანზომილებიანი ხედვისა და მანძილის შეფასებას აძნელებს. თვალის ზარმაცობა, როგორც წესი, ადრეულ ბავშვობაში, 7-8 წლის ასაკამდე ვითარდება და ამ ასაკამდე მკურნალობის გარეშე შეიძლება მუდმივი გახდეს. ამიტომ, ადრეული დიაგნოსტიკა და ჩარევა თვალის ზარმაცობის პროგრესირების შესაჩერებლად და მხედველობის გასაუმჯობესებლად ძალიან მნიშვნელოვანია. თვალის ზარმაცობა, ადრე დიაგნოსტირებისა და შესაბამისი მკურნალობის მეთოდების გამოყენებისას, შეიძლება დროებითი იყოს და მხედველობა სრულად გამოჯანმრთელდეს. მკურნალობის გარეშე დატოვების შემთხვევაში კი მუდმივი გახდომის რისკი არსებობს. თვალის ზარმაცობამ, მკურნალობის გარეშე დარჩენისას, მძიმე მხედველობის დაკარგვა შეიძლება გამოიწვიოს და დაზარალებულ თვალში, ბრმობის ჩათვლით, მუდმივი მხედველობითი პრობლემები შეიძლება გამოვლინდეს. ამიტომ მონიტორინგსა და მკურნალობას მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს. თვალის ზარმაცობა პირდაპირ მიოპიას არ იწვევს, მაგრამ თვალის ზარმაცობის მქონე ბავშვებში მიოპიის მსგავსი რეფრაქციული დეფექტები შეიძლება არსებობდეს. თვალის ზარმაცობა, როგორც წესი, ერთ თვალში რეფრაქციული დეფექტის ან ჭყეტის მსგავსი პრობლემებით არის განპირობებული. თვალის ზარმაცობის ხარისხი, როგორც წესი, მხედველობის სიმახვილის სკალით კი არ განისაზღვრება, არამედ თვალებს შორის მხედველობის სხვაობით. ეს სხვაობა აღიწერება იმით, თუ რამდენად ნაკლებად ხედავს ერთი თვალი მეორესთან შედარებით, და ხარისხად არ იზომება. თვალის ზარმაცობის სიმძიმე, როგორც წესი, მხედველობის სიმახვილის ტესტის გამოყენებით კლასიფიცირდება. "მსუბუქი" ამბლიოპია, როგორც წესი, მხედველობის სიმახვილით 6/9-დან 6/12-მდე არის, "საშუალო" ამბლიოპია 6/12-ზე უარესია, ხოლო "მძიმე" ამბლიოპია 6/36-ზე უარესად კლასიფიცირდება. ზომისას, როგორც წესი, ვითვლით, რომ ჯანმრთელ თვალს ნორმალური მხედველობა აქვს (6/6 ან უკეთესი). თვალის ზარმაცობის მკურნალობაში გამოყენებული სათვალეები ავადმყოფის კონკრეტულ მდგომარეობაზე არის დამოკიდებული. ყველაზე ხშირად გამოყენებულ სათვალის ტიპებს შორისაა რეცეპტით გაცემული სათვალეები, პრიზმული სათვალეები და ოკლუზორული სათვალეები, რომლებიც ჯანმრთელი თვალის დაფარვით ზარმაცი თვალის მეტ მუშაობას უზრუნველყოფს. თვალის ზარმაცობის სავარჯიშოები, როგორც წესი, თვალის ექიმის ან მხედველობის სპეციალისტის მიერ რეკომენდებულ სპეციალურ ტექნიკებსა და აქტივობებს მოიცავს. ამ აქტივობებში შედის თვალის დახურვა, ფანქრით თვალის დევნება, ხაზების გავლება და წერტილების შეერთება. ზრდასრულებში თვალის ზარმაცობა, თუ ბავშვობაში დიაგნოსტირება და მკურნალობა არ ჩატარდა, შეიძლება პროგრესირებდეს. ბავშვობაში მკურნალობის გარეშე დარჩენილი თვალის ზარმაცობის შემთხვევაში, ზრდასრულ ასაკში მხედველობის პრობლემები შეიძლება გაგრძელდეს და ეს მდგომარეობა მუდმივი გახდეს. თვალის ზარმაცობა თავის ტკივილს შეიძლება იწვევდეს. თვალის ზარმაცობა იწვევს იმას, რომ ტვინში ორივე თვალიდან მიღებული გამოსახულებები განსხვავებული იქნება. როდესაც ტვინი ამ განსხვავებულ გამოსახულებებს ერთმანეთთან აერთიანებს, შესაძლოა გაუჭირდეს, რაც თავის ტკივილს შეიძლება გამოიწვიოს. თვალის ზარმაცობის დროს მხედველობის სიმახვილი, როგორც წესი, პროცენტებში არ გამოიხატება. თვალის ზარმაცობის მქონე ადამიანები, როგორც წესი, მიუთითებენ, თუ რამდენად ნაკლებად ხედავს დაზარალებული თვალი მეორესთან შედარებით. მაგალითად, შეიძლება ითქვას, რომ ერთი თვალი 20%-ით ნაკლებად ხედავს. ამიტომ, მხედველობის უნარის პროცენტულად აღნიშვნის ნაცვლად, თვალებს შორის განსხვავებებითა და სიმპტომებით ხდება დიაგნოსტირება და მკურნალობა.

თვალის ზარმაცობა სერიოზული ჯანმრთელობის პრობლემაა და ადრეული დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის დაგეგმვის გარეშე მუდმივი მხედველობის დაკარგვა შეიძლება გამოიწვიოს. რეგულარული თვალის გამოკვლევებით შესაძლებელია ადრეული დიაგნოსტირება. ამიტომ, მშობლებისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია რეგულარული თვალის კონტროლის ჩატარება და შვილებში თვალის ზარმაცობის ნიშნების შემჩნევისას საავადმყოფოს თვალის პოლიკლინიკაში ჩაწერა და მკურნალობის დაწყება.