ლეიკემია არის სისხლის კიბო, რომელიც იწყება ძვლის ტვინში. ლეიკემია ბავშვებში ყველაზე გავრცელებული კიბოს ტიპია. ბავშვებსა და მოზარდებში კიბოს შემთხვევების დაახლოებით მესამედი დაკავშირებულია ლეიკემიასთან. ამ დაავადების დროს ძვლის ტვინში გროვდება უკონტროლოდ გამრავლებული პათოლოგიური სისხლის უჯრედები, რაც ამცირებს ჯანსაღი სისხლის უჯრედების რაოდენობას. ბავშვთა ასაკში გამოვლენილი ლეიკემიების დიდი უმრავლესობა სწრაფად პროგრესირებადი (მწვავე) ხასიათისაა, ხოლო ქრონიკული ფორმები ძალზე იშვიათია.
რა არის ლეიკემია ბავშვებში?
ძვლის ტვინი არის რბილი, ღრუბლისებრი ქსოვილი, სადაც წარმოიქმნება სისხლის უჯრედები (თეთრი სისხლის უჯრედები, წითელი სისხლის უჯრედები, თრომბოციტები). ლეიკემიის დროს, როგორც წესი, თეთრი სისხლის უჯრედების მოუმწიფებელი ფორმები (ბლასტები) პათოლოგიურად მრავლდება და გროვდება ძვლის ტვინში. ეს მდგომარეობა იწვევს ჯანსაღი სისხლის უჯრედების (მათ შორის ჟანგბადის გადამტანი ერითროციტების და სისხლდენის შემჩერებელი თრომბოციტების) შემცირებას. ბავშვებში ლეიკემიის უმეტესობას მწვავე მიმდინარეობა აქვს. ყველაზე გავრცელებული ტიპია მწვავე ლიმფობლასტური ლეიკემია (ALL), რომელიც ბავშვთა ლეიკემიების დაახლოებით 75%-ს შეადგენს. დანარჩენი შემთხვევების უმრავლესობა არის მწვავე მიელოციტური ლეიკემია (AML), ხოლო ქრონიკული მიელოიდური (CML) და ქრონიკული ლიმფოციტური (CLL) ლეიკემია ბავშვებში ძალიან იშვიათად გვხვდება.
როგორია ლეიკემიის სიმპტომები ბავშვებში?
სისხლის უჯრედების წარმოქმნის დარღვევის გამო, ძვლის ტვინში ლეიკემია სხვადასხვა სიმპტომით ვლინდება. ბავშვებში ლეიკემიის სიმპტომებია:
სისუსტე და ფმრთალობა: ვითარდება ანემია წითელი სისხლის უჯრედების (ერითროციტების) რაოდენობის შემცირების გამო.
მაღალი სიცხე და ღამის ოფლიანობა: დაავადების დროს შესაძლებელია ხშირად აღინიშნოს ტემპერატურის მატება.
იოლად სისხლჩაჟღენთები და სისხლდენა: თრომბოციტების (შემადედებელი უჯრედების) რაოდენობის შემცირების გამო, მცირე დარტყმის შედეგადაც კი შეიძლება გაჩნდეს სისხლჩაჟღენთები, შეინიშნებოდეს ცხვირიდან და ღრძილებიდან სისხლდენა.
განმეორებითი ინფექციები: მიუხედავად იმისა, რომ ლეიკემიის დროს თეთრი სისხლის უჯრედები ჭარბადაა, ისინი უფუნქციოა, რაც ართულებს ორგანიზმის ბრძოლას ინფექციებთან. ბავშვს შეიძლება ხშირად უმეორდებოდეს სიცხე, გაციება ან ყურის/ყელის ინფექციები.
ძვლებისა და სახსრების ტკივილი: ძვლის ტვინში პათოლოგიური უჯრედების დაგროვებამ შეიძლება გამოიწვიოს ტკივილი ძვლებში.
მუცლის შებერილობა, მადის დაკარგვა და წონის კლება: ლეიკემიის უჯრედებმა შეიძლება გამოიწვიოს ღვიძლის, ელენთისა და ლიმფური კვანძების გადიდება, რაც იწვევს მუცელში სიმძიმის შეგრძნებასა და მადის დაკარგვას.
ეს სიმპტომები შეიძლება მიუთითებდეს ლეიკემიაზე. დაავადების პროგრესირებასთან ერთად სიმპტომები ძლიერდება; ადრეულ პერიოდში მსუბუქად ჩათვლილი სისუსტეც კი შეიძლება მომავალში სწრაფად გაუარესდეს. ბავშვებში თავის ტკივილი შესაძლოა იყოს ლეიკემიის სიმპტომი, განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს იმ შემთხვევებს, როდესაც მას თან ახლავს ღებინება და მხედველობის დარღვევები.
რა ტიპის ლეიკემია არსებობს ბავშვებში?
ბავშვებში არსებული ლეიკემია ძირითადად მწვავე ტიპებს მიეკუთვნება. მწვავე ლიმფობლასტური ლეიკემია (ALL) არის ბავშვებში ლეიკემიის ყველაზე გავრცელებული ტიპი და ბავშვთა კიბოს ყველაზე ხშირი სახეობა. ALL-ის დროს ძვლის ტვინში წარმოიქმნება დიდი რაოდენობით მოუმწიფებელი ლიმფოციტური ტიპის თეთრი სისხლის უჯრედები. მწვავე მიელოციტური ლეიკემია (AML) არის კიდევ ერთი მწვავე ტიპი, რომელიც წარმოიქმნება ძვლის ტვინის ღეროვანი უჯრედებიდან, რომლებიც წარმოქმნიან თეთრ, წითელ სისხლის უჯრედებს ან თრომბოციტებს. ქრონიკული ლეიკემიები (CML, CLL) ბავშვებში ძალიან იშვიათია; ეს ფორმები ძირითადად ზრდასრულ ასაკში გვხვდება. ამის გარდა, არსებობს ძალიან იშვიათი ქვეტაიპებიც, როგორიცაა იუვენილური მიელომონოციტური ლეიკემია (JMML). მოკლედ, ბავშვთა ასაკის ლეიკემიების უმრავლესობას მწვავე (სწრაფად პროგრესირებადი) ტიპები შეადგენს.
როგორ ხდება ლეიკემიის დიაგნოსტიკა ბავშვებში?
ლეიკემიის დიაგნოზი იწყება ექიმის მიერ ფიზიკური გასინჯვითა და დეტალური ანამნეზის საფუძველზე ეჭვის მიტანით. ტარდება სისხლის ანალიზი (სრული სისხლის ანალიზი); ამ ტესტებში თეთრი სისხლის უჯრედების რაოდენობის ზრდა, ერითროციტების/თრომბოციტების რაოდენობის შემცირება ან პათოლოგიური უჯრედების (ბლასტების) გამოჩენა აჩენს ლეიკემიის ეჭვს. ზუსტი დიაგნოზისთვის, როგორც წესი, იღებენ ძვლის ტვინის ასპირაციას და ბიოფსიას მენჯის ძვლიდან; ამ პროცედურის დროს მიღებული ქსოვილის ნიმუშები ლაბორატორიაში ექვემდებარება უჯრედულ შესწავლას. გარდა ამისა, გენეტიკური და ქრომოსომული ანალიზებით დგინდება ლეიკემიის უჯრედების ქვეტაიპები და მკურნალობის გეგმაც შესაბამისად ყალიბდება. საჭიროების შემთხვევაში, დამატებითი ტესტებით, როგორიცაა თავზურგტვინის სითხის გამოკვლევა (ლუმბალური პუნქცია), შეისწავლება, გავრცელდა თუ არა დაავადება ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე. ამ მეთოდებით დიაგნოზის დასმის შემდეგ ფასდება მკურნალობის ვარიანტები.
რა არის ლეიკემიის მკურნალობის მეთოდები ბავშვებში?
ბავშვებში ლეიკემიის მკურნალობის პროცესი შეიძლება მოიცავდეს ქიმიოთერაპიას, დამხმარე მკურნალობას და საჭიროებისამებრ ძვლის ტვინის გადანერგვას. ლეიკემიის მკურნალობის მეთოდი იგეგმება ლეიკემიის ტიპის, ქვეტაიპის, ბავშვის ასაკისა და ზოგადი მდგომარეობის მიხედვით. მკურნალობის საფუძველია ქიმიოთერაპია. ბავშვების უმრავლესობაში ინიშნება მრავალფაზიანი ქიმიოთერაპიული პროტოკოლები, სადაც სხვადასხვა წამალი გამოიყენება სხვადასხვა დოზითა და კომბინაციით. პირველ ეტაპზე (ინდუქციის ფაზა) მიზანია სწრაფად მიიღწეს რემისია; ამ პერიოდში ბავშვები, როგორც წესი, იმყოფებიან საავადმყოფოში დაკვირვების ქვეშ. ინდუქციაში წარმატების მიღწევის შემდეგ, კონსოლიდაციისა და შემანარჩუნებელი ფაზებით ცდილობენ მიკროსკოპულ დონეზე დარჩენილი ლეიკემიის უჯრედების განადგურებას.
ჰემატოპოეზური ღეროვანი უჯრედების გადანერგვა (ძვლის ტვინის გადანერგვა) შეიძლება იყოს მკურნალობის ვარიანტი, განსაკუთრებით მაღალი რისკის ან რეციდივის მქონე შემთხვევებში; ძვლის ტვინის გადანერგვისას ხდება ჯანსაღი დონორისგან ღეროვანი უჯრედების გადატანა. სხივური თერაპია, როგორც წესი, არ შედის ლეიკემიის რუტინულ მკურნალობაში, თუმცა მისი გამოყენება შესაძლებელია, თუ არსებობს გავრცელება თავზურგტვინის სითხის გზით ან ტრანსპლანტაციამდე გარკვეული მდგომარეობების არსებობისას.
დღესდღეობით ზოგიერთ სპეციალურ ქვეტაიპში ასევე შესაძლებელია მიზნობრივი პრეპარატების (მაგალითად, იმატინიბი ფილადელფიის ქრომოსომა-პოზიტიური ALL-ის დროს) ან ექსპერიმენტული იმუნოთერაპიის მეთოდების (CAR-T უჯრედული თერაპია და ა.შ.) გამოყენება. მკურნალობის პროცესში და მის შემდეგ ასევე გამოიყენება ისეთი მიდგომები, როგორიცაა სისხლის გადასხმა და ინფექციებთან საბრძოლველად დამხმარე მკურნალობა. ზოგადად, ბავშვთა ასაკის ლეიკემია მაღალი პროცენტით იკურნება მოწინავე ცენტრებში გამოყენებული სტანდარტული მკურნალობის პროტოკოლების წყალობით; მკურნალობას, როგორც წესი, წარმატებული შედეგი მოჰყვება. მიუხედავად ამისა, რადგან მკურნალობის პროცესი შეიძლება იყოს ხანგრძლივი და ინტენსიური, ბავშვებს ესაჭიროებათ გრძელვადიანი დაკვირვება და მოვლა.
ხშირად დასმული კითხვები
ლეიკემია, როგორც წესი, დაბადების შემდეგ, დროთა განმავლობაში განვითარებული გენეტიკური ცვლილებებით ყალიბდება. ეს დაავადება ორგანიზმში პირდაპირ არ გადადის გარემოსდაცვითი ან თანდაყოლილი ინფექციის მსგავსად. ის არ არის გამოწვეული გარემო ფაქტორებით ან ახალშობილთა პერიოდში არსებული მდგომარეობით; ძირითადად წარმოიქმნება გენეტიკური წინასწარგანწყობის ან სპონტანურად წარმოქმნილი დნმ-ის ცვლილებების შედეგად. ეს არ არის დაავადება, რომელიც პირდაპირ გადაეცემა მშობლიდან შვილს. ლეიკემიის განვითარება ძირითადად შემთხვევითია, თუმცა ზოგიერთმა მდგომარეობამ შეიძლება გაზარდოს რისკი. მაგალითად, ისეთი გენეტიკური სინდრომები, როგორიცაა დაუნის სინდრომი, ატაქსია-ტელანგიექტაზია, ზრდის ლეიკემიის რისკს. წარსულში ინტენსიური სხივური თერაპიის ან ქიმიოთერაპიის მიღება ასევე ზრდის რისკს. ლეიკემიის დიაგნოზის მქონე ძმის ან დის არსებობამ, თუმცა ძალიან იშვიათად, შესაძლოა ოდნავ გაზარდოს რისკი. გარდა ამისა, არ არსებობს გარემოებებთან ან ცხოვრების წესთან დაკავშირებული რაიმე ცნობილი ზუსტი მიზეზი; ბავშვების უმრავლესობაში რისკ-ფაქტორები არ ვლინდება. ლეიკემია, როგორც წესი, ზემოთ ჩამოთვლილი სიმპტომებით ვლინდება. ბავშვის მუდმივი სისუსტე, ფმრთალი გარეგნობა, აუხსნელი ტემპერატურის მატება ან სისხლდენის ისტორია აჩენს ექიმის ეჭვს. ექიმი გამოკვლევისა და სისხლის ანალიზების მეშვეობით იკვლევს ლეიკემიის ეჭვს. თუ სისხლის სრულ ანალიზში არის პათოლოგიური მონაცემები, ტარდება ძვლის ტვინის გამოკვლევა. ამის წყალობით მტკიცდება ლეიკემიის უჯრედების არსებობა და ირკვევა დაავადება. ადრეული დიაგნოზი ნიშნავს ლეიკემიის დაფიქსირებას მის პროგრესირებამდე. ბავშვებში ლეიკემიის სიმპტომები შეიძლება გაირკვეს სისხლის მაჩვენებლების შესწავლით; განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ჰემოგლობინის, თრომბოციტების დაბალი და ლეიკოციტების მაღალი დონე. მკურნალობის დაწყება მაშინ, როდესაც დაავადება ნაკლებადაა გავრცელებული, აადვილებს დაავადების კონტროლს და ზრდის მკურნალობის წარმატებას. ბავშვებში ლეიკემიის ადრეულ პერიოდში გამოვლენისა და შესაბამისი მკურნალობის მიღების შემთხვევაში წარმატების შანსი, როგორც წესი, მაღალია. გარდა ამისა, მკურნალობის ადრე დაწყებისას შეიძლება შემცირდეს მძიმე გართულებების რისკები და შენარჩუნდეს პაციენტის ცხოვრების ხარისხი. ბავშვთა ასაკის ლეიკემიის მკურნალობაში, განსაკუთრებით ინდუქციის ფაზას, თავდაპირველად ძირითადად საავადმყოფოში დაწვენა ესაჭიროება. პირველი კვირის განმავლობაში ან უფრო ხანგრძლივი პერიოდის მანძილზე ბავშვი იმყოფება საავადმყოფოში დაკვირვების ქვეშ, ინტენსიური ქიმიოთერაპია ტარდება ამ პერიოდში. კონსოლიდაციისა და შემანარჩუნებელი ფაზების დროს მკურნალობა ძირითადად ამბულატორიულად ან ხანმოკლე ჰოსპიტალიზაციით გრძელდება, თუმცა სიცხის, ინფექციის ან სხვა გვერდითი მოვლენების განვითარების შემთხვევაში შეიძლება კვლავ გახდეს საჭირო საავადმყოფოში მიმართვა. მკურნალობის პროცესში ჰოსპიტალიზაცია შეიძლება დროდადრო განმეორდეს, მაგრამ მთელი მკურნალობის პროცესი არ მიმდინარეობს საავადმყოფოში. ბავშვთა ლეიკემიების დროს ქიმიოთერაპია ძირითადი მკურნალობის მეთოდია; ქიმიოთერაპია გამოიყენება პრაქტიკულად ყველა შემთხვევაში. ხოლო სხივური თერაპია, როგორც წესი, გამოიყენება მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში, მაგალითად, თუ სახეზეა ცენტრალური ნერვული სისტემის დაზიანება ან მკურნალობის გარკვეულ გეგმებში დამატებითი სახით. თანამედროვე მკურნალობის პროტოკოლებში ცდილობენ მაქსიმალურად თავიდან აიცილონ სხივური თერაპია; ბავშვების უმრავლესობა იკურნება მხოლოდ ქიმიოთერაპიით. ლეიკემია არ არის გადამდები ან მემკვიდრული დაავადება, ანუ ის არ გადადის ადამიანიდან ადამიანზე კონტაქტით და გენეტიკური გზით პირდაპირ არ გადაეცემა მშობლიდან შვილს. ეს დაავადება ვითარდება არა ბავშვის იმუნური სისტემის ან ცხოვრების წესის გამო, არამედ ძირითადად სისხლის უჯრედების განვითარებაში წარმოქმნილი პათოლოგიური ცვლილებების შედეგად. ბავშვთა ასაკის ლეიკემიის შემთხვევების დიდ უმრავლესობაში ოჯახურ ანამნეზში არ ფიქსირდება რაიმე კიბოს ან, კერძოდ, ლეიკემიის დიაგნოზი. ეს მიუთითებს იმაზე, რომ დაავადება ძირითადად ვითარდება სპონტანურად ან გარემო ფაქტორების ზემოქმედებით. შედეგად, ბავშვებში ლეიკემია არის სერიოზული დაავადება, რომლის კონტროლიც ადრეული დიაგნოზითა და მკურნალობით მაღალი პროცენტით არის შესაძლებელი. სიმპტომები თითოეულ ბავშვში შეიძლება სხვადასხვაგვარად გამოვლინდეს; ამიტომ, ხანგრძლივი სისუსტე, სისხლჩაჟღენთები, განმეორებითი ინფექციები ან აუხსნელი თავის ტკივილი აუცილებლად სერიოზულად უნდა იქნას აღქმული. სისხლის მაჩვენებლებში არსებული ცვლილებები მნიშვნელოვან მინიშნებებს იძლევა დიაგნოსტიკის პროცესში.
ბავშვებში ლეიკემიის განვითარების სიხშირე შეფასებულია როგორც დაახლოებით 4-5 შემთხვევა ყოველ ას ათას მოსახლეზე წელიწადში. ბავშვებში ლეიკემიის დიაგნოზი ისმება სისხლის ანალიზის, ძვლის ტვინის ბიოფსიისა და გენეტიკური ანალიზების მეშვეობით. შედეგად, ბავშვებში ლეიკემია არის სერიოზული დაავადება, რომლის კონტროლიც ადრეული დიაგნოზითა და მკურნალობით მაღალი პროცენტით არის შესაძლებელი. ოჯახების ინფორმირებულობამ და ჯანმრთელობის რეგულარული შემოწმებების უგულებელყოფამ შესაძლებელია გაზარდოს დაავადების ადრეულ პერიოდში შენივნისა და განკურნების შანსი. არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ლეიკემიის მკურნალობის უმთავრესი იარაღი ადრეული დიაგნოზია.
თუ თქვენს შვილს აღენიშნება ლეიკემიის რომელიმე სიმპტომი, დაუყოვნებლივ მიმართეთ ბავშვთა ჰემატოლოგიის ექიმ-სპეციალისტს. Hisar Hospital-ის ბავშვთა ჰემატოლოგიის განყოფილება თქვენთანაა ადრეული დიაგნოსტიკითა და თანამედროვე მკურნალობის მეთოდებით. დაგვიკავშირდით სასწრაფოდ ვიზიტის დასაჯავშნად.
დაიწყეთ სწორი შეფასებით: რა არის ლეიკემია ბავშვებში? სიმპტომები, მიზეზები და მკურნალობის მეთოდები
გაგვიზიარეთ სიმპტომები ჩვენს ექიმ-სპეციალისტებს; ერთად განვსაზღვროთ თქვენთვის შესაფერისი დიაგნოსტიკა და მკურნალობის გეგმა.
გაფრთხილება
თუ სიმპტომები მოულოდნელად დაიწყო, სწრაფად პროგრესირებს ან მნიშვნელოვნად ზღუდავს თქვენს ყოველდღიურ ცხოვრებას, დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს.
დაგეგმეთ რა არის ლეიკემია ბავშვებში? სიმპტომები, მიზეზები და მკურნალობის მეთოდები-ის მკურნალობა ჩვენს სპეციალისტებთან ერთად.
შეავსეთ ფორმა ან დაჯავშნეთ ვიზიტი, რათა გაიგოთ მკურნალობის ვარიანტების, პროცესისა და მომზადების შესახებ.
