ანემია და რკინადეფიციტი ბავშვებში: სიმპტომები, მიზეზები და მკურნალობა

ანემია და რკინადეფიციტი ბავშვთა ასაკში

ბავშვთა ასაკში ანემია და რკინადეფიციტი ძალიან ხშირი ჯანმრთელობის პრობლემაა. ორგანიზმში ჟანგბადის გადამტანი ერითროციტები შეიცავენ რკინაზე დაფუძნებულ ცილას (ჰემოგლობინს). თუ ორგანიზმი არ იღებს საკმარისი რაოდენობის რკინას, ეს ცილა ვერ სინთეზირდება და სისხლში ერითროციტების რაოდენობა მცირდება. შედეგად, სისხლი ვეღარ ახერხებს ქსოვილებისთვის საკმარისი ჟანგბადის მიწოდებას. ბავშვებში ანემიის მიზეზებს შორის არის რკინადეფიციტი, არასრულფასოვანი კვება და ქრონიკული დაავადებები. განსაკუთრებით სწრაფად მზარდ ჩვილებს, ბავშვებსა და მოზარდ გოგონებს შეიძლება განუვითარდეთ ანემია, თუ რკინაზე მოთხოვნილებას სათანადოდ ვერ დაიკმაყოფილებენ. თუ ანემია და რკინადეფიციტი არ განიკურნა, ამან შეიძლება გამოიწვიოს ბავშვში ენერგიის დაკარგვა, სწავლისა და ზრდის შეფერხება. ბავშვებში ანემიის მკურნალობა, როგორც წესი, რკინის პრეპარატებითა და დაბალანსებული კვებით ხორციელდება.

რა არის ანემია და რკინადეფიციტი ბავშვთა ასაკში?

ანემია ნიშნავს სისხლში ჟანგბადის გადამტანი წითელი უჯრედების (ერითროციტების) ან მათში არსებული ჰემოგლობინის ნორმაზე დაბალ დონეს. ჰემოგლობინი ფილტვებიდან მიღებულ ჟანგბადს სხეულის სხვა ნაწილებში აწვდის. რკინადეფიციტი კი მაშინ ჩნდება, როდესაც ორგანიზმი ვერ იღებს ან ვერ ინახავს საკმარის რკინას. რკინა არის მნიშვნელოვანი მინერალი, რომელსაც ორგანიზმი სისხლის წარმოქმნისთვის იყენებს. შესაბამისად, რკინადეფიციტის დროს ვერ ხდება საკმარისი ჰემოგლობინის გამომუშავება და ვითარდება ანემია. ბავშვებში ყველაზე გავრცელებული ანემიის ტიპი რკინადეფიციტური ანემიაა. ამ შემთხვევაში სისხლის უჯრედები უფრო პატარა (მიკროციტული) და უფრო ფერმკრთალი (ჰიპოქრომული) ხდება, რადგან რკინის ნაკლებობის გამო ჰემოგლობინი შემცირებულია. ბავშვებში რკინადეფიციტურმა ანემიამ, თუ არ განიკურნა, შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს სასკოლო მოსწრებასა და ფიზიკურ განვითარებაზე.

რა არის ანემიისა და რკინადეფიციტის მიზეზები?

კითხვაზე „რატომ ვითარდება ანემია ბავშვებში?“ ყველაზე გავრცელებული პასუხია რკინის არასაკმარისი მიღება. არსებობს სხვადასხვა ფაქტორი, რომელიც ბავშვებში ანემიასა და რკინადეფიციტს იწვევს. მათ შორის პირველია რკინის არასაკმარისი შემცველობის კვება. ბავშვებში ანემია შეიძლება გამოვლინდეს ზრდის პერიოდში რკინაზე მოთხოვნილების ვერდაკმაყოფილების გამო. ბავშვებში რკინადეფიციტის მიზეზებს შორისაა დამატებით კვებაზე ადრეული გადასვლა და ძროხის რძის ჭარბი მოხმარება. მაგალითად, ჩვილობის ასაკში მე-6 თვის შემდეგ დამატებით კვებაზე გადასვლისას რკინით მდიდარი საკვების არასაკმარისი მიცემა, ვეგეტარიანული დიეტა ან ნაჩქარევი დიეტური პროგრამები შეიძლება გახდეს რკინადეფიციტის მიზეზი. გარდა ამისა, ზოგჯერ ნაწლავთა შეწოვის დარღვევის გამომწვევი დაავადებები (ცელიაკია, ქრონიკული დიარეა) ან ქრონიკული ინფექციები ამცირებს რკინის შეწოვას და იწვევს დეფიციტს. მოზარდობის პერიოდში სწრაფი ზრდა და განსაკუთრებით გოგონებში მენსტრუალური ციკლის დაწყება ზრდის რკინის კარგვას. დაბადებამდე კი ნაადრევი მშობიარობა, ტყუპი/მრავალნაყოფიანი ორსულობა ან დედის მძიმე ანემია შეიძლება ხელს უშლიდეს ბავშვის რკინის მარაგის სათანადოდ შევსებას. როდესაც ამ მიზეზებიდან ერთი ან რამდენიმე ერთად არსებობს, ბავშვს შეიძლება განუვითარდეს რკინადეფიციტური ანემია.

რა არის ანემიისა და რკინადეფიციტის სიმპტომები?

რკინადეფიციტური ანემიის სიმპტომები იცვლება ბავშვის ასაკისა და დეფიციტის სიმძიმის მიხედვით. ბავშვებში ანემიის სიმპტომებს შორის ხშირად გვხვდება სისუსტე, კანის სიფერმკრთალე და მადის დაქვეითება. ზოგადად, ანემიასთან დაკავშირებული ძირითადი სიმპტომებია:

მუდმივი სისუსტე და დაღლილობა: ბავშვი ადრინდელთან შედარებით ადვილად იღლება, აქვს თამაშის ნაკლები სურვილი.

კანისა და პირის ღრუს სიფერმკრთალე: შესამჩნევია სიფერმკრთალე ხელებზე, ტერფებზე, ტუჩების შიგნითა მხარესა და ფრჩხილების საწოლზე. ბავშვი, როგორც წესი, ნორმაზე უფრო ფერმკრთალი ჩანს.

მადის დაქვეითება და წონის ცუდი მატება: რკინადეფიციტმა შეიძლება შეამციროს მადა; ბავშვმა შეიძლება უარი თქვას კვებაზე, წონისა და სიმაღლის მატება შეიძლება შენელდეს.

თავბრუსხვევა, თავის ტკივილი და გულისცემის აჩქარება: სისხლში ჟანგბადის შემცირების გამო ბავშვმა შეიძლება იგრძნოს თავის ტკივილი ან სწრაფი დაღლა; ზოგჯერ გულისცემა აჩქარებულია (ტაქიკარდია). რკინადეფიციტის სიმპტომები ბავშვებში შეიძლება გამოვლინდეს ყურადღების გაფანტვისა და თავბრუსხვევის სახითაც.

ქოშინი: განსაკუთრებით პატარა ბავშვებში შეიძლება შეინიშნოს ქოშინი კიბეზე ასვლისას ან თამაშის დროს.

ცვლილებები კანზე და ფრჩხილებზე: ფრჩხილები ადვილად ტყდება, მათზე შეიძლება გაჩნდეს ხაზები. ტუჩების კუთხეებში შეიძლება გაჩნდეს ნახეთქები და პირის ღრუს წყლულები.

გემოვნების შეგრძნების დარღვევა და პიკა: ბავშვმა შეიძლება დაიწყოს კვებითი ღირებულების არმქონე ნივთების ჭამა, როგორიცაა მარილი, ყინული, მიწა ან კირქვა (პიკა). ეს შეიძლება იყოს რკინადეფიციტის საინტერესო სიმპტომი.

გაღიზიანებადობა და კონცენტრაციის პრობლემები: რკინადეფიციტმა შეიძლება გამოიწვიოს ბავშვების გაღიზიანება და დაძაბულობა, ყურადღების ხანმოკლე კონცენტრაცია. შეიძლება გაუჭირდეთ სკოლაში გაკვეთილებზე ფოკუსირება.

სისუსტით გამოწვეული ძილის რეჟიმის ცვლილებები: ოჯახებმა შეიძლება შეამჩნიონ ბავშვის ძილის რეჟიმის ცვლილება (უძილობა ან ზედმეტი ძილი).

განვითარების შეფერხება: ხანგრძლივი დეფიციტის დროს ბავშვის ფიზიკური და გონებრივი განვითარების ტემპი ნელდება. ჩვილებმა ან პატარა ბავშვებმა შეიძლება ვერ შეიძინონ დროულად ჯდომის, სიარულის ან ლაპარაკის უნარები, ან შეიძლება შეინიშნოს რეგრესი.

უფრო ხშირი ავადობა: რადგან რკინადეფიციტმა შეიძლება დაასუსტოს იმუნური სისტემა, რომელიც ებრძვის ინფექციებს, ბავშვი შეიძლება ხშირად ავადდებოდეს.

როგორ ისმება ანემიისა და რკინადეფიციტის დიაგნოზი?

ბავშვში ანემიისა და რკინადეფიციტის დიაგნოსტირებისთვის ექიმი ჯერ ატარებს დეტალურ შეფასებას. კითხვაზე „როგორ დგინდება ანემია ბავშვებში?“ პასუხად შეიძლება მოვიყვანოთ სისხლის ანალიზში ჰემოგლობინის დაბალი დონე. ექიმი ჯერ ეკითხება ინფორმაციას ბავშვის კვების ჩვევების, ზრდა-განვითარების ტემპის, დაავადებათა ისტორიისა და ოჯახში გენეტიკური ანემიის არსებობის შესახებ. ყველაზე მნიშვნელოვანი დიაგნოსტიკური ტესტია სისხლის საერთო ანალიზი. ამ ტესტით იზომება ერითროციტების რაოდენობა, ჰემოგლობინი და ჰემატოკრიტის მაჩვენებლები. ბავშვის ასაკისა და სქესის მიხედვით განსაზღვრული ჰემოგლობინის ქვედა ზღვარზე დაბალი მაჩვენებელი მიუთითებს ანემიაზე. რკინადეფიციტური ანემია, როგორც წესი, მიმდინარეობს ერითროციტების მოცულობის (MCV) და ჰემოგლობინის კონცენტრაციის (MCHC) დაქვეითებით (მიკროციტული, ჰიპოქრომული ხასიათი). ანემიის მქონე ბავშვებში მიზეზის დასადგენად ტარდება სისხლის ანალიზები: რკინის დონე, ფერიტინი (რკინის მარაგი), რკინის საერთო შემაკავშირებელი უნარი (TIBC). ექიმმა საჭიროების შემთხვევაში შეიძლება მოითხოვოს კვლევები, რომლებიც მიუთითებს რკინის შეწოვის დარღვევის პრობლემაზე (მაგალითად, ცელიაკია, ქრონიკული სისხლდენა). განსაკუთრებით დიაგნოზის შემდეგ რკინის დანამატებით მკურნალობისას გაუმჯობესების არარსებობის ან საეჭვო შემთხვევებში შეიძლება ჩატარდეს დამატებითი კვლევები, როგორიცაა ჰემოგლობინის ელექტროფორეზი (მემკვიდრეობითი ანემიების დიფერენციალური დიაგნოზი, როგორიცაა ხმელთაშუა ზღვის ანემია) ან ფარული სისხლდენის ტესტი (განავალში ფარული სისხლი).

როგორ ხდება ანემიისა და რკინადეფიციტის მკურნალობა?

რკინადეფიციტური ანემიის მკურნალობა ძირითადად გულისხმობს დეფიციტური რკინის შევსებას და ანემიის გამომწვევი მიზეზის აღმოფხვრას. ზოგადი სამკურნალო მიდგომებია:

რკინის დანამატები: ბავშვებში რკინადეფიციტის სამკურნალოდ ექიმის კონტროლით გამოიყენება რკინის პრეპარატები. ბავშვებში რკინადეფიციტის წამალი, როგორც წესი, არის პერორალურად მისაღები სიროფების ან წვეთების სახით.

დიეტის მოწესრიგება: მედიკამენტურ მკურნალობასთან ერთად ძალიან მნიშვნელოვანია ბავშვისთვის რკინით მდიდარი საკვების მიცემა. დიეტაში უნდა დაემატოს წითელი ხორცი, ქათამი, კვერცხი, მწვანე ფოთლოვანი ბოსტნეული, პარკოსნები (ლობიო, ოსპი, მუხუდო), ჩირი (ქიშმიში, გარგარი) და რკინით გამდიდრებული მარცვლეული. ამ საკვების მიღება C ვიტამინის შემცველ პროდუქტებთან ერთად, როგორიცაა ფორთოხალი, მანდარინი, პომიდორი, ზრდის რკინის შეწოვას.

მკურნალობის პროცესში ოჯახი და ბავშვი მუდმივი მეთვალყურეობის ქვეშ იმყოფებიან, რკინის პრეპარატები გამოიყენება შეფერხების გარეშე და კვების ჩვევები სწორდება. ამ გზით ანემია მალე იკურნება და ბავშვი უბრუნდება ნორმას.

ხშირად დასმული კითხვები

მშობლებისთვის, რომლებიც ინტერესდებიან „რა შველის ანემიას ბავშვებში?“, რეკომენდებულია რკინით მდიდარი საკვები. რკინადეფიციტისთვის ყველაზე ეფექტური გამოსავალია რკინის დანამატები და რკინით მდიდარი კვება. ექიმის რეკომენდაციით შეიძლება დაიწყოს რკინის წვეთების ან სიროფის მიღება. დიეტის სახით რეკომენდებულია ცხოველური პროდუქტები, როგორიცაა წითელი ხორცი (საქონლის, ცხვრის), ქათამი, თევზი, კვერცხის გული; მუქი მწვანე ფოთლოვანი ბოსტნეული, როგორიცაა ისპანახი, ბროკოლი, რუკოლა; პარკოსნები, როგორიცაა ოსპი, ლობიო, მუხუდო. ჩირი, როგორიცაა ქიშმიში, გარგარის ჩირი, ბადაგიც შეიცავს რკინას. ამ საკვებთან ერთად დიდი რაოდენობით C ვიტამინის (ფორთოხლის წვენი, მანდარინი, წითელი წიწაკა) მიღება ზრდის რკინის შეწოვას. ჩაისა და ყავის მოთხოვნილების მქონე ბავშვებს შეიძლება ზოგჯერ მიეცეთ, თუმცა მნიშვნელოვანია, რომ არ მოხდეს მათი მიღება საკვებთან ერთად, რადგან ჩაი და ყავა ამცირებს რკინის შეწოვას. ბავშვს უნდა მიეწოდოს რკინის შემცველი საკვები. ძირითადი საკვები პროდუქტებია:

წითელი ხორცი (საქონლის, ცხვრის ხორცი) და ფრინველი (ქათამი, ინდაური),

თევზის სახეობები (განსაკუთრებით ცხიმიანი თევზი),

კვერცხი (განსაკუთრებით კვერცხის გული არის რკინის წყარო),

მწვანე ფოთლოვანი ბოსტნეული (ისპანახი, ოხრახუში, მანგოლდი, ბროკოლი),

პარკოსნები (ოსპი, მუხუდო, ლობიო),

თხილეული (განსაკუთრებით ნიგოზი, თხილი, არაქისი) და ჩირი (ქიშმიში, გარგარის ჩირი, ლეღვის ჩირი),

მთლიანი მარცვლეულის პური ან ბურღულეული (ზოგიერთი გამდიდრებულია რკინით),

ბადაგი (განსაკუთრებით ყურძნის ან თუთის ბადაგი).

პირველ ნაბიჯად უნდა მიმართოთ პედიატრს ან ოჯახის ექიმს. ექიმი აფასებს ბავშვის ჩივილებს, კვებასა და განვითარებას, ითხოვს სისხლის ანალიზს. სისხლის საერთო ანალიზით (ჰემოგრამა) ჩანს, არის თუ არა ანემია; დამატებით, რკინის, ფერიტინის მსგავსი ტესტებით დგინდება რკინადეფიციტი. დიაგნოზის დასმის შემდეგ ექიმი რეკომენდაციას უწევს რკინის დანამატის შესაბამის დოზას (წვეთები, სიროფი ან ტაბლეტი) და აძლევს ინფორმაციას კვების რეჟიმის შესახებ. ოჯახმა რკინის პრეპარატები უნდა მისცეს რეგულარულად, ექიმის დანიშნულებისამებრ, და უნდა მოხდეს ბავშვის მაჩვენებლების მონიტორინგი განმეორებითი სისხლის ანალიზებით. მკურნალობის პერიოდში საჭიროა ბოსტნეულის, ხილისა და ხორცის ჯგუფის საკვების გაზრდა. ჩაის, ყავის მსგავსი სასმელები მაქსიმალურად უნდა შემცირდეს, განსაკუთრებით არ უნდა მიეცეს ჩაი საკვებთან ერთად. ყველა ამ ზომით ბავშვის რკინაზე მოთხოვნილება კმაყოფილდება და სისხლის მაჩვენებლები უბრუნდება ნორმას. ბავშვებში რკინადეფიციტის სიმპტომებს შორის შეიძლება ჩამოითვალოს სწრაფი დაღლა, ფრჩხილების მტვრევადობა და მოუსვენრობა. მკურნალობის გარეშე დარჩენილი ან ხანგრძლივად შეუმჩნეველი რკინადეფიციტი ბავშვში სხვადასხვა პრობლემას იწვევს. ბავშვი ნორმაზე უფრო ნელა იზრდება, სიმაღლისა და წონის მატება შეიძლება ჩამორჩეს. გონებრივ განვითარებაშიც შეიძლება შეინიშნოს შეფერხება. რკინადეფიციტმა ტვინის ფუნქციებზე ზემოქმედებით შეიძლება გამოიწვიოს ყურადღების გაფანტვა და სწავლის გაძნელება. შეიძლება დაქვეითდეს კლასში მოსწრება, სასკოლო მაჩვენებლები. გაგრძელებული რკინადეფიციტი ბავშვს მუდმივად დაღლილს აგრძნობინებს. მცირდება თამაშის სურვილი, შეიძლება არ სურდეს ვარჯიშში ან მოძრაობასთან დაკავშირებულ აქტივობებში მონაწილეობა. რკინადეფიციტმა შეიძლება შეამციროს ინფექციების მიმართ გამძლეობა. ამ შემთხვევაში ბავშვი შეიძლება ხშირად ავადდებოდეს გაციებით, გრიპით ან სხვა ინფექციებით. რკინადეფიციტმა შეიძლება გამოიწვიოს საშიში შედეგები. მსუბუქი დეფიციტის კომპენსირება შესაძლებელია მოკლე დროში, მაგრამ თუ არ განიკურნა, ვითარდება მძიმე ანემია. ამ შემთხვევაში, რადგან ბავშვის ორგანიზმი ვერ ახერხებს ჟანგბადის გადატანას, შეინიშნება სისუსტე, ქოშინი და გულისცემის აჩქარება. რკინის ძალიან დაბალმა დონემ შეიძლება გამოიწვიოს გულის კუნთის დაზიანება, ან იშვიათად გულის უკმარისობის განვითარებაც კი. გარდა ამისა, მკურნალობის გარეშე დარჩენილი ანემია გრძელვადიან პერსპექტივაში უარყოფითად მოქმედებს ბავშვის ფიზიკურ და გონებრივ განვითარებაზე. მეორე მხრივ, როდესაც რკინადეფიციტი სწორი მიდგომით იკურნება, საფრთხე ქრება. ექიმის კონტროლით რკინის დანამატებითა და კვების რეჟიმით ბავშვების უმეტესობა რამდენიმე თვეში უბრუნდება ნორმას. რკინადეფიციტმა ბავშვში შეიძლება შეანელოს ტვინის ფუნქციები, რაც იწვევს სწავლის უნარისა და ყურადღების კონცენტრაციის შემცირებას. ბავშვებში რკინადეფიციტმა შეიძლება გამოიწვიოს განვითარების შეფერხება და სწავლის გაძნელება. ეს მდგომარეობა, თუ ანემია არ განიკურნა, გრძელვადიან პერსპექტივაში უარყოფითად აისახება სასკოლო მოსწრებაზე. რკინადეფიციტური ანემიის მქონე ბავშვები, როგორც წესი, უფრო ადვილად ღიზიანდებიან, არიან მოუსვენრად და ხშირად შეიძლება იყვნენ გუნება-განწყობილების გარეშე. ამიტომ, თუ თქვენს შვილს აქვს გადაჭარბებული გაღიზიანებადობა და სისუსტე, ანემიის ტესტების ჩატარება კარგი იდეა შეიძლება იყოს. სათანადო მკურნალობით ეს გაღიზიანებადობისა და გონებაგაფანტულობის ჩივილები ქრება. ბავშვებში რკინადეფიციტის დიაგნოსტირებისას სისხლის ანალიზების ნორმალურ მაჩვენებლებთან შედარება ხდება ასაკობრივი ჯგუფების მიხედვით. ჰემოგლობინის ამ ზღვრებზე დაბალი მაჩვენებლები ასაკის მიხედვით ნიშნავს ანემიის არსებობას. სისხლში რკინის კიდევ ერთი საზომი არის შრატში რკინის დონე. შეფასება ხდება ლაბორატორიის რეფერენსული დიაპაზონის მიხედვით. საზარდულის სოკო არის მდგომარეობა, რომელიც შეიძლება განმეორდეს, გამოიწვიოს შემაწუხებელი სიმპტომები, იყოს გადამდები და ქრონიკული. ამიტომ, სახლის პირობებში მკურნალობით შეიძლება სრულად არ გაიაროს, თუმცა სახლის მოვლის საშუალებებით მკურნალობა შეიძლება მხარდაჭერილი იყოს. საზარდულის ანტიბაქტერიული საპნით დაბანა და კარგად გამშრალება, საზარდულის სოკოსთვის პუდრის გამოყენება, თავისუფალი საცვლებისა და შარვლების არჩევა, სინთეზური ქსოვილის ტანსაცმლის არგამოყენება, სოკოს საწინააღმდეგო და ტკივილგამაყუჩებელი კრემების გამოყენება შეიძლება დააჩქაროს მკურნალობის პროცესი. საზარდულის სოკოსთვის მიმართეთ დერმატოლოგიის განყოფილების სპეციალისტებს. დერმატოლოგებს შეუძლიათ ზუსტი დიაგნოზისთვის გარკვეული შეფასებები ჩაატარონ და განისაზღვროს მკურნალობის ვარიანტები.

თუ თქვენს შვილში შეამჩნევთ ანემიის ან რკინადეფიციტის სიმპტომებს, დროის დაკარგვის გარეშე მიმართეთ ჩვენს სპეციალიზებულ ბავშვთა ჯანმრთელობისა და დაავადებათა განყოფილებას. ადრეული დიაგნოსტიკითა და სწორი მკურნალობით მხარი დაუჭირეთ თქვენი შვილის ჯანსაღ განვითარებას.