ბავშვთა ზრდის შეფერხება: სიმპტომები და მკურნალობა

ბავშვთა ზრდის შეფერხება ნიშნავს, რომ ბავშვის ზრდის ტემპი ასაკის, სქესისა და გენეტიკური პოტენციალის გათვალისწინებით ვერ აღწევს ნორმალური წონისა და სიმაღლის ზღვარს. ვინაიდან სიცოცხლის პირველ წლებში ზრდისა და განვითარების ტემპი მაღალია, ეს მდგომარეობა განსაკუთრებით თვალშისაცემია ჩვილებში. ჩვილებში ზრდის შეფერხება არის მდგომარეობა, რომელიც ადრეულ ეტაპზევე უნდა იქნას შემჩნეული და რომელსაც შესაბამისი ზომები უნდა მოჰყვეს. ზრდის შეფერხების მქონე ჩვილი შესაძლოა არ იყოს ასაკისთვის მოსალოდნელ წონასა და სიმაღლეზე, ამასთანავე, შესაძლოა შეყოვდეს ზოგიერთი მოტორული უნარიც. მსგავსი სიმპტომები შესაძლოა გამოწვეული იყოს ორგანიზმში მიმდინარე ფარული ჯანმრთელობის პრობლემით. ზრდის შეფერხებას ან ზრდის დარღვევებს იწვევს ისეთი ფაქტორები, როგორიცაა ჰორმონალური დისბალანსი, განვითარების დარღვევები, გენეტიკური დაავადებები და კვებითი უკმარისობა. თუ ზრდის შეფერხება შეუმჩნეველი დარჩა და პროგრესირდა, მისმა უარყოფითმა შედეგებმა მომავალ წლებში შესაძლოა შეუქცევადი ხასიათი მიიღოს. ამ უარყოფითი ეფექტების მინიმუმამდე დასაყვანად მშობლებმა რეგულარულად უნდა აკონტროლონ ბავშვების ზრდისა და განვითარების პროცესები.

რა არის ბავშვთა ზრდის შეფერხება და ზრდის დარღვევები?

არსებობს სტანდარტული მაჩვენებლები იმისა, თუ რა ზომის უნდა იყოს ბავშვი დაბადებიდან მოყოლებული თითოეულ ასაკში. ეს მაჩვენებლები ქმნის სტანდარტულ სქემას, რომელიც ასახავს ბავშვის ასაკისა და სქესის შესაბამის სიმაღლისა და წონის ნორმებს. იმ ბავშვების შემთხვევაში, რომელთა მაჩვენებლებიც ამ ზღვარს ჩამორჩება, ჩვეულებრივ, ოჯახის დეტალური ანამნეზი გროვდება. თუ ოჯახში გენეტიკურად არის მოკლე სიმაღლე, სწრაფი მეტაბოლიზმი ან მსგავსი თავისებურებები და ბავშვი განვითარებას განაგრძობს, შესაძლოა საქმე არ გვქონდეს ზრდის დარღვევასთან. ხდება ზრდის ტემპის მონიტორინგი და რეგულარული გაზომვები. თუ ბავშვის ოჯახურ ანამნეზში გენეტიკური ფაქტორები არ იკვეთება და რეგულარული გაზომვებისას იგი მაინც ჩამორჩება ნორმებს, ხდება ჰორმონების დეფიციტის, ჰიპოთირეოზისა და გენეტიკური დაავადებების შესწავლა. ისეთი გენეტიკური დაავადებები, როგორიცაა მარფანის სინდრომი, ასევე მიეკუთვნება ზრდის ისეთ დარღვევებს, რომლებიც ხასიათდება ბავშვის ასაკისა და სქესის მიხედვით ზედმეტი ზრდით.

როგორ ვითარდება ბავშვთა ზრდის შეფერხება და ზრდის დარღვევები?

ფაქტორები, რომლებიც იწვევს ბავშვებში ზრდის შეფერხებას, შესაძლოა იყოს კვებითი უკმარისობა, ქრონიკული დაავადებები, ჰორმონალური დარღვევები ან გენეტიკური ფაქტორები. მიუხედავად იმისა, რომ ბავშვებში კვებითი უკმარისობის მიზეზი შესაძლოა იყოს საჭირო ვიტამინებისა და საკვები ნივთიერებების მიუღებლობა, იგი ასევე შესაძლოა გამოწვეული იყოს მალაბსორბციით (შეწოვლობის დარღვევით), მაშინაც კი, როდესაც ბავშვი ამ საკვებს იღებს. ისეთი მალაბსორბციის სინდრომებმა, როგორიცაა ცელიაკია და კრონის დაავადება, შესაძლოა გამოიצვიოს ზრდის შეფერხება ბავშვებში.

ცელიაკ ის დაავადება: ცელიაკიის დაავადება გამოწვეულია იმუნური სისტემის არანორმალური რეაქციით ისეთი საკვების მიმართ, როგორიცაა ხორბალი, ქერი და ჭვავი, კერძოდ მათში შემავალი წებოვანა ცილის (გლუტენის) შეწოვისას. ცელიაკიის დაავადებამ შესაძლოა იმოქმედოსების ნებისმიერი ასაკის ადამიანზე. მან შესაძლოა გამოიწვიოს ზრდის შეფერხება ბავშვებში.

კრონის დაავადება: კრონის დაავადება არის საჭმლის მომნელებელი სისტემის ნებისმიერ მონაკვეთზე გავრცელებული ანთებითი დაავადება, რომელიც ამცირებს წვრილ ნაწლავში საკვები ნივთიერებების შეწოვის უნარს.

კვებითი დარღვევა: მალნუტრიცია (არასრულფასოვანი კვება) ზრდის შეფერხების ერთ-ერთი გავრცელებული მიზეზია. არასრულფასოვანი კვების მქონე ბავშვებში ზრდის შეფერხება ვლინდება ტანმოვლითობით (მოკლე სიმაღლით) ან პუბერტატის (სასქესო მომწიფების) დაწყების დაგვიანებით.

ბავშვებში ზრდისა და განვითარების დარღვევები ასევე შესაძლოა დაკავშირებული იყოს ისეთ გენეტიკურ მიზეზებთან, როგორიცაა დაუნის სინდრომი და ტერნერის სინდრომი. ამ ორ ხშირად გავრცელებულ სინდრომთან ერთად, შესაძლებელია გამოვლინდეს სხვა გენეტიკური მიზეზებიც, როგორიცაა პראდერ-ვილის სინდრომი, ახონდროპლაზია და უილიამსის სინდრომი.

ტერნერის სინდრომი: ტერნერის სინდრომი, რომელიც გვხვდება მხოლოდ გოგონებში, გამოწვეულია X ქრომოსომის ნაკლებობით. იგი შესაძლოა გამოვლინდეს ისეთი სიმპტომებით, როგორიცაა ტანმოვლითობა (დაბალი სიმაღლე) და ბავშვებში სქესობრივი მომწიფების დაწყების დაგვიანება.

დაუნის სინდრომი: გამოწვეულია 21-ე ქრომოსომის დამატებითი ასლის არსებობით. იგი ვლინდება ისეთი სიმპტომებით, როგორიცაა გონებრივი ჩამორჩენა, გულის ანომალიები და ზრდის შეფერხება.

ახონდროპლაზია: ეს გენეტიკური დაავადება, რომელიც ჯუჯა ზრდის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მიზეზია, იწვევს მკლავებისა და ფეხების სიმოკլეს. ინტელექტი ნორმალურია და სხვა ორგანოები განსაკუთრებით არ ზიანდება, თუმცა კიდურებში ზრდის შეფერხება თვალსაჩინოა.

პראდერ-ვილის სინდრომი: მე-15 ქრომოსომის ანომალიის შედეგად ჩვილებში შესაძლოა აღინიშნოს კუნთების სუსტი ტონუსი და კვების სირთულეები. შესაძლებელია ზრდის ჰორმონის დეფიციტი, რის გამოც შესაძლოა განვითარდეს ზრდის შეფერხება.

უილიამსის სინდრომი: გამოწვეულია მე-7 ქრომოსომის ანომალიით, ახასიათებს სწავლის სირთულეები, ზრდის შეფერხება და სახის დამახასიათებელი აგებულება. ზრდის მრუდები სქემის მიხედვით, როგორც წესი, დაბალ ნიშნულზე რჩება.

ბავშვებში განვითარების დარღვევები შესაძლოა გამოწვეული იყოს ქრონიკული დაავადებებითაც.

ქრონიკული ანემია: ბავშვებში ანემია და ზრდა-განვითარების შეფერხება ურთიერთკავშირშია 0-18 წლამდე ასაკის ყველა ეტაპზე. ქრონიკულ ანემიას ზრდაზე უშუალო უარყოფითი გავლენა აქვს. იმ ჩვილებში, რომლებსაც აქვთ რკინადეფიციტური ანემია ქრონიკული სახით, შესაძლოა შეინიშნებოდეს შეფერხება კოგნიტურ, მოტორულ და ემოციურ განვითარებაში. ქრონიკული რკინადეფიციტური ანემია, ამავდროულად, იწვევს ზრდის მექანიზმში მონაწილე IGF-1 ჰორმონის დეფექტურობას.

ჰიპოთირეოზი: პირველადი ჰიპოთირეოზი შესაძლოა გამოწვეული იყოს ისეთი მიზეზებით, როგორიცაა ჰაშიმოტოს დაავადება ან სუბაკუტური თირეოიდიტი. ეს არის მდგომარეობა, როდესაც აღინიშნება ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონების დაბალი დონე და ამავდროულად დაბალია თირეოტროპული ჰორმონიც, რომელიც ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონების გამოყოფას ასტიმულირებს. ჰიპოთირეოზი ანელებს ორგანიზმის მეტაბოლიზმს და ასევე მოქმედებს ზრდის ჰორმონებზე. ჩვეულებრივ, ჰიპოთირეოზის მქონე ბავშვები ექიმს მიმართავენ ისეთი მიზეზების გამო, როგორიცაა დაბალი სიმაღლე.

კუშინგის სინდრომი: ორგანიზმში კორტიზოლის ჰორმონის ჭარბი წარმოქმნის შედეგად განვითარებულ სიმპტომებს კუშინგის სინდრომი ეწოდება. კუშინგის სინდრომი აფერხებს იმ ორგანოებზე ზრდის მასტიმულირებელ პასუხს, რომლებზეც ზრდის ჰორმონი მოქმედებს. სწორედ ამიტომ, ამ სინდრომის მქონე ბავშვებში შესაძლოა შეინიშნებოდეს ზრდისა და განვითარების დარღვევა.

ზრდის დარღვევებიდან კიდევ ერთია ზრდის ჰორმონის დეფიციტი. იგი გამოწვეულია ჰიპოთალამუსიდან გამომუშავებული ჰორმონის ნაკლებობით, რასაც ზრდის შეფერხება ეწოდება, ან იმ უჯრედების დეფექტით, რომლებზეც ეს ჰორმონი უნდა მოქმედებდეს. თუ ბავშვებში ზრდა-განვითარების შეფერხებას მიზეზი ვერ ეძებნება, მას შესაძლოა ეწოდოს „იდიოპათიური“.

რა არის ბავშვთა ზრდის შეფერხებისა და ზრდის დარღვევების სიმპტომები?

ბავშვებში განვითარების დარღვევები შესაძლოა ყოველ პერიოდში სხვადასხვა სიმპტომით გამოვლინდეს.

ექიმს ყველაზე ხშირად დაბალი სიმაღლის ჩივილით მიმართავენ. ზრდის მრუდებზე თავიანთი ასაკის საშუალო მაჩვენებლებზე დაბალ ნიშნულზე მყოფი ბავშვებისგან აღებული დეტალური ანამნეზისა და ფიზიკური გასინჯვის საფუძველზე, საჭიროების შემთხვევაში, ინიშნება დამატებითი გამოკვლევები.

კიდევ ერთი სიმპტომი, რომელიც ხშირად ვლინდება კვებითი დარღვევების დროს, არის წონის მატების შენელება. აუცილებელია იმ მიზეზის შესწავლა, რომელიც იმალება იმის უკან, რომ ბავშვი ვერ აჩვენებს წონის მოსალოდნელ მატებას. ამასთანავე, შესაძლოა გამოვლინდეს მადის დაკარგვაც.

ბავშვებში ხშირად შეინიშნება სქესობრივი მომწიფების დაწყების დაგვიანება. გოგონებში მოსალოდნელ ასაკში მენსტრუალური ციკლის ჯერ კიდევ არდაწყებამ, ხოლო ბიჭებში სათესლე ჯირკვლების განვითარების დარღვევამ შესაძლოა მიუთითოს ზრდის შეფერხებაზე. ეს მდგომარეობები შესაძლოა გამოწვეული იყოს ზრდის შეფერხებისგან განსხვავებული მიზეზებით. აუცილებელია ამ სიმპტომის ძირეული მიზეზის დეტალური შესწავლა.

სხეულის პროპორციებში შესაძლოა იყოს ანომალიები, მაგალითად, ტანთან შედარებით ფეხების სიმოკლე.

ფიზიკური მახასიათებლების გარდა, შესაძლოა დაყოვნება შეინიშნოს მოტორულ უნარებშიც. ისეთი უნარები, როგორიცაა სიარული და საუბარი, შესაძლოა გამოწვეული იყოს ზრდის შეფერხებით.

ჩვილებში ზრდისა და განვითარების დარღვევების სიმპტომები შესაძლოა უფრო თვალსაჩინო იყოს. ამის მიზეზი ისაა, რომ ამ პერიოდში ზრდის ტემპი მაღალია.

მოსალოდნელია, რომ დაბადებიდან პირველ თვეებში ჩვილის წონის მატება სწრაფი იყოს. თუ ჩვილი რეგულარულად არ იმატებს წონაში და აღენიშნება წონის კლება, ეს შესაძლოა ზრდის შეფერხების სიმპტომი იყოს. გარდა ამისა, შესაძლოა არსებობდეს სხვა ფარული მიზეზიც.

თავის გარშემოწერილობის არასაკმარისი ზრდა ჩვილებისთვის მნიშვნელოვანი სიმპტომია, ვინაიდან თავის გარშემოწერილობა ტვინის განვითარებასაც ასახავს. აუცილებელია ნევროლოგიური განვითარების პრობლემების შესწავლა.

ჩვილებში წოვის რეფლექსის გაძნელებამ, რძის მიუღებლობამ ან წონის კლებასთან კორელაციაში მყოფმა კვების პატერნების დარღვევამ შესაძლოა მიუთითოს ზრდის შეფერხებაზე.

განავლის რეჟიმის ცვლილება ასევე შესაძლოა შეინიშნოს იმ ჩვილებში, რომლებსაც ზრდის შეფერხება აქვთ.

ასევე შესაძლოა გამოვლინდეს ისეთი ქცევითი სიმპტომები, როგორიცაა მუდმივი მოუსვენრობა და ჭარბი ძილიანობა.

ისევე როგორც ბავშვებში, ჩვილებშიც ასაკისთვის მოსალოდნელ განვითარებად ეტაპებზე დაყოვნება შესაძლოა ზრდის შეფერხების სიმპტომი იყოს.

როგორ დგინდება ბავშვთა ზრდის შეფერხებისა და ზრდის დარღვევების დიაგნოზი?

ბავშვი პაციენტი, რომელსაც მშობლების მიერ მონიტორინგის შედეგად აღმოაჩნდა ისეთი სიმპტომები, რომლებიც შესაძლოა ზრდის შეფერხებაზე მიუთითებდეს, იმოწმება პედიატრის მიერ. თუ ბავშვს აღენიშნება დაბალი სიმაღლე ან წონის არმატება, ხდება იმის მონიტორინგი, გრძელდება თუ არა ეს მდგომარეობები. აღებული ანამნეზის, ოჯახური ისტორიისა და ჩატარებული ფიზიკური გასინჯვის შედეგად, თუ ბავშვში ზრდის შეფერხების სიმპტომები დაფიქსირდა, ინიშნება სადიაგნოსტიკო ტესტები.

ბავშვის ზრდისა და განვითარების დარღვევა შესაძლოა დაკავშირებული იყოს ჰორმონალურ დაავადებასთან, მალაბსორბციასთან ან გენეტიკურ დაავადებასთან. დიფერენციალური დიაგნოზისთვის ინიშნება სისხლისა და ჰორმონების ანალიზი. ჰიპოფიზისა და ჰიპოთალამუსის შესასწავლად, სადაც ჰორმონები გამოიყოფა/ინახება, ინიშნება რადიოლოგიური ვიზუალიზაცია. იმის სანახავად, ვითარდება თუ არა ძვლის განვითარება ასაკის შესაბამისად, ასევე ინიშნება ხელის რენტგენოგრაფია. განსაკუთრებით იმ ბავშვებში, რომლებიც მოდიან სქესობრივი მომწიფების დაგვიანების პრობლემალი ან ჰორმონების დეფიციტით, ძვლის ასაკი ჩვეულებრივ ჩამორჩება.

ამ ტესტების შედეგებისა და სიმპტომების ერთმანეთთან დაკავშირებით დგინდება დიაგნოზი. დგინდება ბავშვებში ზრდის შეფერხების გამომწვევი ფაქტორები. ზრდის შეფერხებისას ადრეული დიაგნოზი მნიშვნელოვანია იმისათვის, რომ ბავშვის განვითარება სათანადოდ წარიმართოს.

როგორ ტარდება ბავშვთა ზრდის შეფერხებისა და ზრდის დარღვევების მკურნალობა?

ბავშვის ზრდის შეფერხების მკურნალობა ყალიბდება დიაგნოზის შესაბამისად. მკურნალობის შესახებ გადაწყვეტილება მიიღება იმის მიხედვით, თუ რამდენად მძიმეა დაავადება, რომელზეც დიაგნოზი დაისვა, აქვს თუ არა ბავშვს სხვა დაავადება და როგორია მისი ოჯახის დამოკიდებულება. ზრდა-განვითარების შეფერხება ისეთი მდგომარეობაა, რომლის მკურნალობაშიც ბავშვთა ფსიქიატრიის განყოფილებაც უნდა ჩაერთოს. ბავშვთა ფსიქიატრიამ უნდა განიხილოს, თუ როგორ ზემოქმედებს ბავშვის მიერ განცდილი ზრდის შეფერხება მის ფსიქოლოგიაზე თანატოლებს შორის და ოჯახში.

თუ ზრდის შეფერხება ჰორმონების დეფიციტთანაა დაკავშირებული, შესაძლებელია ჰორმონოთერაპიის დაწყება. გენეტიკური დაავადებების დროს ინიშნება მკურნალობა სიმპტომების შემსუბუქების მიზნით. კვებითი დარღვევებისას მკურნალობა ინიშნება მალაბსორბციის ტიპის შესაბამისად. თუ ბავშვს აქვს რკინადეფიციტური ანემია, შესაძლებელია რკინის პრეპარატების დანიშვნა. ცელიაკიის დაავადების არსებობის შემთხვევაში მკურნალობა გულისხმობს უგლუტენო დიეტის დაცვას.

ხშირად დასმული კვეთები ბავშვთა ზრდის შეფერხებისა და ზრდის დარღვევების შესახებ

პაციენტს, რომელსაც ზრდის ჰორმონის დეფიციტზე ეჭვი მიიტანება, ჩატარებული ჰორმონული ტესტით უსვამენ ზრდის ჰორმონის დიაგნოზს. განვითარების დარღვევებით ბავშვთა ენდოკრინოლოგიის განყოფილებაა დაკავებული. პაციენტი, რომელსაც კვებითი უკმარისობის ეჭვი აქვს, შესაძლოა ეწვიოს ბავშვთა გასტროენტეროლოგიის განყოფილებას. ისეთი დაავადებები, როგორიცაა ქრონიკული ანემია, ცელიაკიის დაავადება, ტერნერის სინდრომი, დაუნის სინდრომი, ახონდროპლაზია, ზრდის ჰორმონის დეფიციტი, იწვევს ზრდის შეფერხებას. კვებითი დარღვევის ან ჰორმონების დეფიციტის შედეგად განვითარების შეფერხების მქონე ბავშვებს მკურნალობის მიღებით ზრდის პერიოდები შეიძლება ნორმალურობას დაუბრუნდეთ. ამის მიღწევა შესაძლებელია სწორი დიეტით და დანამატებით ან ჰორმონჩანაცვლებითი თერაპიით. გენეტიკური სინდრომების დროსაც ცდილობენ ზრდის შეფერხების შენელებას. ბავშვთა ენდოკრინოლოგია დაკავებულია ისეთი სიმპტომების დიაგნოსტიკითა და მკურნალობით, როგორიცაა ძვლის ასაკის ჩამორჩენა და სქესობრივი მომწიფების დაგვიანება. ამასთანავე, თუ ჩვილს აღენიშნება ზრდის შეფერხება, ნავთობლობის ექიმს (ნევონატოლოგს) ასევე შეუძლია ამის გამოვლენა, გასინჯვა და საჭირო გამოკვლევების დანიშვნა. ჩვილებში ზრდის შეფერხება შესაძლოა გამოვლინდეს ისეთი სიმპტომებით, როგორიცაა ზედმეტად გამხდარი ყოფნა, დეფეკაციის არარეგულარულობა, მადის დაკარგვა, წოვის რეფლექსის სისუსტე და თავის გარშემოწერილობის მოსალოდნელი ზრდის არარსებობა. ჩვილებში ზრდისა და განვითარების დარღვევები შეიძლება გავიგოთ იმით, რომ ჩვილი ჩამორჩება ზრდის პროცესში არსებულ სიმაღლის, წონის და მოტორული უნარების დონეებს. ჩვილებში ზრდის შეფერხების სიმპტომებმა შესაძლოა ეჭვი გააჩინოს და მათი გამოვლენის შემთხვევაში რეკომენდებულია სპეციალისტის კონსულტაციის მიღება.

მშობლებმა ყურადღებით უნდა აკონტროლონ თავიანთი შვილების ზრდა და განვითარება. თუ განვითარებაში მუდმივ შეფერხებას შეამჩნევთ, სპეციალისტის შეფასება აუცილებელია. Hisar Hospital-ის ბავშვთა გასტროენტეროლოგიის სპეციალისტები თქვენ გვერდით არიან ზრდის შეფერხების მიზეზების დასადგენად და შესაბამისი სამკურნალო პროცესის დასასწყებად.