ბავშვთა გულის დაავადებები და მკურნალობა

თანდაყოლილი გულის დაავადებები

თანდაყოლილი გულის დაავადებები არის ორგანული დაავადებები, რომლებიც ჩნდება ორსულობის ადრეულ ეტაპებზე და არსებობს ბავშვის გულში დაბადების მომენტიდან. ყოველი 1000 ახალშობილიდან დაახლოებით რვას აღენიშნება თანდაყოლილი გულის დაავადება. თუ დედაში, მამაში ან ახლო ნათესავებში არსებობს თანდაყოლილი გულის დაავადება, დასაბადებელ ბავშვში რისკი უფრო მაღალია. მრავალფეროვნების მიუხედავად, უმეტესობას წარმოადგენს გულის კამერებს შორის გამყოფ კედლებში არსებული ხვრელები, გულის სარქველებსა და სისხლძარღვებში არსებული ვიწროებები. ზოგ შემთხვევაში არსებობს უფრო მძიმე დაავადებები, როგორიცაა გულის კამერის, სარქველის ან სისხლძარღვის საერთოდ განუვითარებლობა. ხვრელები ერთმანეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება ზომით, რაოდენობითა და ადგილმდებარეობით; ვიწროებები კი — ლოკალიზაციით და სიმძიმით (მსუბუქი, საშუალო, მძიმე ვიწროება).

რა არის თანდაყოლილი გულის დაავადებები?

1. ვენტრიკულური სეპტალური დეფექტი (VSD): ფიზიკურ გასინჯვაზე გულის შუილის აღმოჩენა VSD-ის ეჭვს აჩენს. ამ ბავშვებში ხშირია ფილტვების ინფექციები და წონაში ვერ მატება, რასაც ოჯახი ამჩნევს. საბოლოო დიაგნოზი დგინდება ექოკარდიოგრაფიით. საჭიროების შემთხვევაში ჩატარდება ანგიოგრაფიაც. თუ VSD პატარა არ არის, მკურნალობა ქირურგიულია. ჩვეულებრივ, პაციენტის ჩივილების მიხედვით, ერთ წლამდე ოპერირდება. VSD იხურება. ქირურგიული რისკი 3%-ზე დაბალია. უფრო მაღალი რისკი აქვს შემთხვევებს, სადაც არის რამდენიმე VSD და გვიან მიმართვის გამო აღინიშნება ფილტვების მძიმე პრობლემა.

2. ფალოს ტეტრალოგია (TOF): სისხლის სუფთა და დაბინძურებული ნაწილის შერევის შედეგად წარმოქმნილი და ხალხში ცისფერ ან იისფერ ბავშვად მოხსენიებული მრავალი სხვა თანდაყოლილი გულის დაავადება არსებობს. იისფერ დაბადებად ან ცისფერ ბავშვად მოხსენიებული ციანოზური გულის დაავადებებიდან ყველაზე ხშირად გვხვდება ფალოს ტეტრალოგია (TOF). ყოველ 10 ათას დაბადებაზე 3 შემთხვევაა. წარმოადგენს ყველა თანდაყოლილი გულის დაავადების 6%-ს. ზოგ გენეტიკურ და ქრომოსომულ ანომალიაში (დიჯორჯისა და დაუნის სინდრომი) უფრო ხშირია. დაბადების შემდეგ გაცისფერება და შუილი ეჭვს აჩენს. საბოლოო დიაგნოზი ექოკარდიოგრაფიით დგინდება. ფალოს ტეტრალოგიის მკურნალობა ქირურგიულია. ერთი წლის ასაკამდე უტარდება სრული კორექციული ოპერაცია. ოპერაციის დროს განსაზღვრავს ბავშვის გაცისფერების ხარისხი და სპაზმური შეტევები. ადრეულ ეტაპზე ოპერაციის საჭიროების მქონე ბავშვებს, თუ შემთხვევა შესაფერისია და საქმე აქვთ დიდ და გამოცდილ ცენტრებში, შეიძლება შუნტის ოპერაციის გარეშე ჩაუტარდეთ სრული კორექციული ოპერაცია. ფალოს ტეტრალოგიის ოპერაციის რისკი 5%-ზე დაბალია. ფალოს ტეტრალოგიის მქონე შემთხვევებში, სრული კორექციული ოპერაციის შემდეგ, შორეულ პერიოდში, ფილტვის სარქვლის უკმარისობის გამო, ძალიან მცირე ალბათობით, შესაძლოა განმეორებითი ოპერაცია გახდეს საჭირო. თუმცა ბოლო წლებში ფილტვის უკმარისობას ნაკლებ დონეზე შემნარჩუნებელი ტექნიკების გამოყენებით, ამ შორეულ პერიოდში ოპერაციის ალბათობა შემცირებულია.

3. დიდი არტერიების ტრანსპოზიცია (TGA: ტრანსპოზიცია): ამ ტიპის პაციენტებში აორტა, რომელიც ნორმალურად მარცხენა პარკუჭიდან უნდა გამოდიოდეს, მარჯვენა პარკუჭიდან გამოდის; ფილტვის არტერია, რომელიც მარჯვენა პარკუჭიდან უნდა გამოდიოდეს, მარცხენა პარკუჭიდან გამოდის. დიდი არტერიების ამ შებრუნებული მდებარეობისას, მარცხენა პარკუჭის ტუმბოს უნარის დაქვეითების გარეშე, იდეალურად, პირველი 2-3 კვირის განმავლობაში, უნდა ჩატარდეს ღია გულის ოპერაცია სრული კორექციისთვის. დიდი არტერიების ტრანსპოზიციად წოდებულ ამ დაავადებაში დღეს ტარდება არტერიული გადართვის (switch — შებრუნების) ოპერაცია.

4. ერთი პარკუჭი: ნორმალურად გული ორი ტუმბოს სისტემას შეიცავს. მათგან ერთი გულის მარცხენა მხარეა, რომელიც ფილტვებიდან მოსულ სისხლს აორტის მეშვეობით სხეულის ყველა ორგანოს კვებისთვის აგზავნის. მეორე გულის მარჯვენა მხარეა, რომელიც მთელი სხეულიდან მოსულ დაბინძურებულ სისხლს ფილტვებში აგზავნის ჟანგბადით გასამდიდრებლად. ზოგ რთულ გულის დაავადებაში ამ ორი სტრუქტურიდან ერთი ცუდად ვითარდება და ორივე სისტემის სისხლი ერევა ერთმანეთს. ამ პაციენტებში ოპერაციით ორი ცალკე ტუმბოს სისტემის შექმნა შეუძლებელია. ერთი პარკუჭის ჯგუფად წოდებულ ამ პაციენტებში საჭიროა ოპერაციების სერია და დროის შერჩევა ძალიან მნიშვნელოვანია. ამ შემთხვევებში გულის შიგნით ერევა სუფთა სისხლი (ჟანგბადით გამდიდრებული) და დაბინძურებული სისხლი (დაბალი ჟანგბადით). დაბადების შემდგომ პერიოდში ფილტვში მიმავალი სისხლი და სხეულის დანარჩენ ნაწილში მიმავალი სისხლი უნდა იყოს დაბალანსებული. ამ მიზნით, თუ ფილტვში მიმავალი სისხლი ძალიან ბევრია, პირველი რამდენიმე თვის განმავლობაში უნდა ჩატარდეს ფილტვის არტერიის შემაკავშირებელი (pulmoner arterial banding) ოპერაცია, რომელიც ფილტვის არტერიას ავიწროებს ფილტვში მიმავალი სისხლის შესამცირებლად. თუ ფილტვში მიმავალი სისხლი, პირიქით, ძალიან ცოტაა, წარმოიქმნება ე.წ. ცისფერი ბავშვის მდგომარეობა. ამ შემთხვევაში ფილტვში სისხლის ნაკადის გასაზრდელად საჭიროა შუნტის ოპერაცია (სისტემურ არტერიასა და ფილტვის არტერიას შორის ხელოვნური სისხლძარღვით). მე-2-3 თვის შემდეგ კი საჭირო გახდება ორმხრივი გლენნის ოპერაცია, რომელიც სხეულის ზედა ნაწილის ვენას პირდაპირ ფილტვის სისხლძარღვთან აერთებს. როდესაც ეს პაციენტი 2 წლის გახდება, ტარდება ბოლო საფეხურის ოპერაცია — ფონტანის ოპერაცია, რომელიც სხეულის ქვედა ნაწილიდან მოსულ დაბინძურებულ სისხლს ფილტვის არტერიას უერთებს. ყველა ამ ოპერაციაში დროის შერჩევა ძალიან მნიშვნელოვანია. თუ ბავშვი გვიან მიმართავს, ამ ოპერაციის შანსი შესაძლოა დაიკარგოს. ამ ოპერაციების ჩატარებამდე სიცოცხლის ხანგრძლივობა ადრე ძალიან მოკლე იყო, ახლა კი, შესაბამის დროს, ფონტანის ოპერაციის დასრულებით ამ ბავშვებში უზრუნველყოფილია გრძელი სიცოცხლის ხანგრძლივობა. ფონტანის ოპერაციის შემდეგ 10-წლიანი გადარჩენა 80%-ზე მაღალია, ხოლო 20-წლიანი გადარჩენა — 60%-ზე მაღალი. ამ დაავადებათა ჯგუფში ასევე შედის ჰიპოპლაზიური მარცხენა გული, ჰიპოპლაზიური მარჯვენა გული და ტრიკუსპიდური ატრეზია, ორმაგი შესასვლელის მარცხენა და მარჯვენა პარკუჭი, დაბალანსებული პარკუჭის სტრუქტურის არმქონე კომპლექტური ატრიოვენტრიკულური სეპტალური დეფექტები, ჰეტეროტაქსია — მარჯვენა და მარცხენა იზომერული გულები — ყველა თანდაყოლილი გულის დაავადება, რომელშიც ორი პარკუჭის აღდგენა შეუძლებელია.

რატომ წარმოიქმნება თანდაყოლილი გულის დაავადებები?

თანდაყოლილი გულის დაავადებები ორსულობის ძალიან ადრეულ ეტაპზე, იმ კვირებში ვითარდება, როდესაც ორგანოები ჯერ კიდევ იწყებენ ფორმირებას. უმეტეს შემთხვევაში მიზეზი უცნობია. მათი ნაწილი მემკვიდრეობითია, თუმცა ძალიან მცირე რაოდენობის დაავადებებში ნაჩვენებია კავშირი გენებთან. ზოგ გენეტიკურ დაავადებაში (დაუნის სინდრომი, ტერნერის სინდრომი) თანდაყოლილი გულის დაავადების განვითარების რისკი მაღალია. დედის მიერ ორსულობის პირველი სამი თვის განმავლობაში ბავშვისთვის საზიანო მედიკამენტების მიღება, ინფექციის გადატანა (როგორიცაა წითელა), რადიაციის ზემოქმედება შეიძლება გახდეს თანდაყოლილი გულის დაავადების მიზეზი. ხშირად ოჯახური ანამნეზის გამოკვლევისას თანდაყოლილი გულის დაავადების გამომწვევი მიზეზი არ ჩანს. ამიტომ ზოგადად მიღებულია, რომ თანდაყოლილი გულის დაავადებები წარმოიქმნება მემკვიდრეობითი მიზეზებისა და გარემო ფაქტორების ზემოქმედებით. დედის მუცელში არსებულ ბავშვში გულის დაავადების არსებობა შესაძლებელია გამოიკვლიოს „ფეტალური ექოკარდიოგრაფიით“ — ულტრაბგერითი მეთოდით (იხ. ფეტალური ექოკარდიოგრაფია).

რა სიმპტომებია თანდაყოლილი გულის დაავადებებისთვის?

თანდაყოლილი გულის დაავადებები ძალიან მრავალფეროვანია. ნაწილში სიმპტომი საერთოდ არ არის ან ძალიან მსუბუქია, ნაწილი კი შეიძლება ძალიან მძიმედ მიმდინარეობდეს. მძიმე გულის დაავადებები სიმპტომებს პირველ რამდენიმე თვეში, ზოგჯერ პირველ რამდენიმე დღეშიც იწვევს. ეს სიმპტომებია: ბავშვის მოცისფრება, კვების სირთულე, ძუძუს წოვისას დაღლა, სწრაფი სუნთქვა, სუნთქვის გაძნელება, წონაში ვერ მატება ან სასუნთქი გზების ხშირი ინფექცია (ფილტვების ანთება, ბრონქიტი). უფროს ბავშვებში შეიძლება აღინიშნოს სწრაფი დაღლა, გულისცემა, გულმკერდის ტკივილი და გონების დაკარგვა. ზოგ დაავადებაში პაციენტს საერთოდ არ აქვს სიმპტომი ან ისინი უმნიშვნელოა და მხოლოდ გასინჯვისას შუილის აღმოჩენით მიმართავენ.

რა უნდა გაითვალისწინონ თანდაყოლილი გულის დაავადების მქონე ბავშვებმა?

უნდა გვახსოვდეს, რომ თანდაყოლილი გულის დაავადებები ძალიან მრავალფეროვანია და შეიძლება საჭიროებდეს სპეციფიკურ მეთვალყურეობას. თუმცა ხშირად ზოგადი ზომები ერთნაირია. გულის ინფექციისგან (ინფექციური ენდოკარდიტი) დასაცავად ზოგიერთ სპეციალურ ჩარევით შემთხვევაში ბავშვმა უნდა მიიღოს ანტიბიოტიკი. დაცვის საჭიროების ეს შემთხვევები, ანტიბიოტიკის დოზა და მიღების დრო, მკურნალი ექიმის მიერ ოჯახს აეხსნება, და მათ ხელში გადაეცემათ „ინფექციური ენდოკარდიტისგან დაცვის“ სახელმძღვანელო (იხ. ინფექციური ენდოკარდიტი).

თანდაყოლილი გულის დაავადების მქონე ბავშვების უმეტესობას ფიზიკური აქტივობის შეზღუდვა არ სჭირდება. პირიქით, ბავშვის ფსიქოლოგიური მხარდაჭერისა და გულის მუშაობის გაუმჯობესებისთვის სპორტი და აქტივობა უნდა იყოს წახალისებული. ზოგ დაავადებაში კი ბავშვს ეკრძალება ისეთი აქტივობები, როგორიცაა „შეჯიბრი“, რომელიც ზედმეტ დატვირთვას მოითხოვს. ამ საკითხს აუცილებლად უნდა განსაზღვრავდეს ბავშვის მკურნალი ბავშვთა კარდიოლოგი და ბავშვი უსაფუძვლოდ არ უნდა იყოს სპორტიდან მოშორებული, რადგან ზომები დაავადების ტიპისა და სიმძიმის მიხედვით განისაზღვრება. ამ ბავშვები ნაკლები დატვირთვის მქონე აქტივობებისკენ მიჰყავთ. თანდაყოლილი გულის დაავადების მქონე ბავშვებმა, ისევე როგორც ჯანმრთელმა ბავშვებმა, უნდა გაიკეთონ ყველა აცრა, ზოგ შემთხვევაში შესაძლოა დამატებითი ვაქცინები დასჭირდეთ. ბავშვების კვება იგივეა, რაც ჯანმრთელ ბავშვებში, და მოიცავს ზოგად კვების წესებს. ზოგ სპეციალურ შემთხვევაში დიეტა შესაძლოა გახდეს საჭირო. ბავშვები, როგორც წესი, აგრძელებენ ჩვეულ სწავლას. ზოგ პაციენტში შესაძლოა საჭირო გახდეს ფიზიკური აქტივობის შეზღუდვა. სკოლაში კიბეზე ასვლისგან თავის შეკავება, პირველ სართულზე სწავლა, ფიზკულტურის გაკვეთილებში მონაწილეობის არმიღება და მსგავსი ზომების მიღებით შესაძლებელია ბავშვის სკოლაში დასწრების უზრუნველყოფა. ბავშვები რეგულარულად უნდა აკონტროლებდეს ბავშვთა კარდიოლოგი.

რა არის ინფექციური ენდოკარდიტი?

ინფექციური ენდოკარდიტი არის გულის შიდა გარსის, სარქველების ან სისხლძარღვების ინფექცია. გულის დაავადების არმქონე პირებში ძალიან იშვიათია, თუმცა გულის დაავადების მქონე ბავშვებში რისკი იზრდება. ინფექციის გამომწვევი მიკროორგანიზმები ხშირად პირის ღრუსა და ხახაში მცხოვრები ბაქტერიებია. ეს ბაქტერიები ნორმალურ პირობებში ჯანმრთელ ადამიანებს არ აზიანებს. გულის დაავადების მქონე ბავშვებში კი, სისხლში მოხვედრისას, შეიძლება გამოიწვიოს ძალიან საშიში გულის ინფექციები. ამიტომ პაციენტებში ძალიან მნიშვნელოვანია პირის ჰიგიენა და კბილების მოვლა. გულის დაავადების მქონე ბავშვებმა რეგულარულად უნდა იხეხონ კბილები და უნდა ესტუმრონ სტომატოლოგს. ამ ბავშვებს ისეთ შემთხვევებში, როდესაც არსებობს ბაქტერიის სისხლში მოხვედრის რისკი, უნდა მიეცეთ დამცავი ანტიბიოტიკი. ამ სარისკო შემთხვევებს შორისაა: სისხლდენის გამომწვევი პირის და კბილების ჩარევები, ნუშისებრი ჯირკვლებისა (ტონზილები) და ადენოიდების ოპერაციები, შარდგამომყოფი გზებისა და სასქესო ორგანოების ოპერაციები. ინფექციური ენდოკარდიტისგან დაცვისთვის ოჯახებისთვის გადაცემულ ბუკლეტში მოცემულია სარისკო შემთხვევების, რეკომენდებული ანტიბიოტიკის დოზისა და მიღების დროის დეტალური ინფორმაცია.

რა არის შუილი?

ეს არის გულსა და სისხლძარღვებში სისხლის ნაკადის მიერ გამოწვეული „ფუ“ ტიპის ხმები, რომლებსაც ექიმი გულის მოსმენისას, გასინჯვის დროს, ისმენს. თანდაყოლილი და შემდგომში განვითარებული გულის დაავადებების თითქმის ყველაში სისხლის ნაკადის დარღვევის გამო ისმის შუილი. თუმცა ბავშვებში ყველაზე ხშირად შეხვედრილი შუილები სისხლის ნაკადში დარღვევის გარეშე ისმის. ამ შუილებს „უვნებელ შუილს“, „ნორმალურ შუილს“ და ა.შ. უწოდებენ. „უვნებელი შუილი“ ხშირად გამოიყენება, რადგან ეს არის ტერმინი, რომელიც საუკეთესოდ გამოხატავს გულში დაავადების არარსებობას. გამოცდილ ექიმს ხშირად შეუძლია განასხვავოს, უვნებელია თუ არა სმენილი შუილი. თუ შუილი უვნებელია, შემდგომი გამოკვლევა საჭირო არ არის. თუ ექიმი შუილის ხასიათთან დაკავშირებით დარწმუნებული არ არის, პაციენტი უნდა გადაამისამართოს ბავშვთა გულის დაავადებების სპეციალისტთან. ზოგ შემთხვევაში შუილის უვნებლობის გასარკვევად გასინჯვა შეიძლება რთული იყოს; ასეთ შემთხვევებში დიაგნოზის დასადგენად გამოსაყენებელი ყველაზე საიმედო მეთოდია ექოკარდიოგრაფია.

რა არის ფეტალური ექოკარდიოგრაფია?

ეს არის ბავშვის გულის გამოსახვა ულტრაბგერით დედის მუცელში ყოფნისას. ულტრაბგერა მედიცინაში წლების განმავლობაში უსაფრთხოდ გამოყენებადი, ხმოვანი ტალღების მეშვეობით შესრულებადი გამოსახულების მეთოდია. ბავშვისთვის და დედისთვის მას ცნობილი ზიანი არ აქვს. ბავშვის გული იდეალურად შეიძლება დაკვირვებული იყოს ორსულობის 16-18 კვირიდან. საუკეთესო გამოსახულება, როგორც წესი, 20-დან 24 კვირამდე შესრულდება. ფეტალური ექოკარდიოგრაფია რომელ ორსულებს უნდა ჩაუტარდეთ, ქვემოთ შეჯამებულია:

ქალთა დაავადებებისა და მეანობის სპეციალისტის მიერ ჩატარებული ულტრაბგერითი გამოკვლევისას ბავშვის გულთან დაკავშირებით რაიმე ეჭვის წარმოქმნა,

ოჯახში (დედა, მამა, და-ძმები და ახლო ნათესავები) თანდაყოლილი გულის დაავადების არსებობა (ამ შემთხვევაში ბავშვში რისკი იზრდება),

დედობის კანდიდატში შაქრიანი დიაბეტის არსებობა ან ორსულობისას მისი გამოვლენა,

დედაში შემაერთებელი ქსოვილის დაავადება, ფენილკეტონურია,

დედის მიერ ორსულობის პირველი 3 თვის განმავლობაში ბავშვის ორგანოებისთვის საზიანო მდგომარეობასთან შეხება (როგორიცაა მედიკამენტი, ალკოჰოლი, ზოგიერთი ინფექცია, რადიაცია),

ბავშვში ქრომოსომული დარღვევის (დაუნის სინდრომი და სხვ.) აღმოჩენა ან ეჭვი,

ბავშვის სხვა ორგანოებში (თირკმელი, ტვინი, კუჭ-ნაწლავი, ჩონჩხი, ტუჩ-სასი) ანომალური მდგომარეობის აღმოჩენა,

ბავშვის კეფის სისქის მომატებული აღმოჩენა,

ბავშვის გულისცემის სიხშირის მდგრადი მომატება ან შემცირება, რიტმის დარღვევის აღმოჩენა,

ზოგ შემთხვევაში მოწინავე ასაკის ორსულობებში (35 წელზე მეტი), მრავლობით (ტყუპი, სამტყუპი) ორსულობებსა და ინვიტრო განაყოფიერებით (ტუბული ბავშვის) ორსულობებში ფეტალური ექოკარდიოგრაფია რეკომენდებულია.

პროცედურა: ფეტალური ექოკარდიოგრაფია არის ულტრაბგერითი აპარატით დედის მუცლის გარედან ჩატარებული უმტკივნეულო პროცედურა და მას ცნობილი ზიანი არ აქვს. ბავშვის გულის გამოსახულება იცვლება ბავშვის კვირის, ზომის, პოზიციის, ბავშვის საშვილოსნოში განლაგების, დედის აგებულების (გამხდარი-ჭარბწონიანი) და აპარატის ხარისხის მიხედვით. ექოკარდიოგრაფიული კვლევა დაახლოებით 15-30 წუთი გრძელდება. იმ შემთხვევაში, როდესაც გამოსახულების ხარისხი ცუდია ან ეჭვი არის რთულ ანომალიაზე, ეს დრო იზრდება. ზოგი თანდაყოლილი გულის დაავადების დიაგნოზის დასმა დედის მუცელში მარტივია, თუმცა ზოგ შემთხვევაში საბოლოო დიაგნოზის დასმა ძალიან რთული შეიძლება იყოს. ზოგ დაავადებაში დაზიანების სიმძიმე ორსულობის გაგრძელებასთან ერთად შეიძლება გაიზარდოს; ამ შემთხვევებში პროცედურის გარკვეული ინტერვალებით გამეორება სასარგებლოა. ამ მეთოდით ბავშვისთვის დედის მუცელში სწორი დიაგნოზის დასმის შანსი, გამოსახულების ხარისხის მიხედვით, 65%-დან 90%-მდე მერყეობს. ფეტალური ექოკარდიოგრაფიით დაავადება რომ გამოვლინდეს, ხშირად ჩარევა არ არის საჭირო და დაბადების შემდეგ ბავშვს ექოკარდიოგრაფიით აკვირდებიან. ზოგ გულის დაავადებაში მდგომარეობა უფრო მძიმეა და ადრეულ ეტაპზე ქირურგიული ან ინტერვენციული მეთოდებით ჩარევაა საჭირო. ამ ჯგუფის ორსულებს რეკომენდებულია, რომ მშობიარობა ჩაატარონ ბავშვზე ჩარევის საშუალების მქონე, კარგად აღჭურვილ ცენტრში და მოემზადონ ბავშვისთვის საჭირო ღონისძიებებისთვის. ზოგ იშვიათ გულის დაავადებაში მდგომარეობა ძალიან მძიმეა და ამ პაციენტებში ქირურგიული ან ინტერვენციული მეთოდებით სრული კორექციის გაკეთება შეუძლებელია. ამ ჯგუფის ბავშვების ოჯახებს დაავადების შესახებ ინფორმაციის მიწოდებით ურჩევენ ორსულობის შეწყვეტას. ამ საკითხთან დაკავშირებით ინფორმაცია აუცილებლად უნდა მიაწოდოს ბავშვთა გულის დაავადებების სპეციალისტმა და ზოგ შემთხვევაში გულ-სისხლძარღვთა ქირურგთან ერთად. ოჯახის გადაწყვეტილებით ორსულობა წყდება ან გრძელდება. ზოგ გულის დაავადებაში დედას მკურნალობა მედიკამენტებით შეიძლება ჩაუტარდეს და ამით დედის მუცელში არსებული ბავშვის მკურნალობა მოხდეს.

რა არის მწვავე რევმატული ცხელება?

მწვავე რევმატული ცხელება ხალხში მოკლედ „გულის რევმატიზმად“ ან უბრალოდ „რევმატიზმად“ არის ცნობილი. რევმატიზმს იწვევს A ჯგუფის ბეტა ჰემოლიზური სტრეპტოკოკები (მოკლედ, ბეტა), რომლებიც ბავშვებში ფარინგიტსა და ტონზილიტს (ნუშისებრი ჯირკვლების ანთებას) იწვევენ. თუ ყელის ინფექცია გადატანილი ბავშვი საკმარისი დოზითა და ხანგრძლივობით ანტიბიოტიკს არ მიიღებს, რევმატიზმის განვითარების რისკი წარმოიქმნება. მკურნალობის მქონე პაციენტებში რისკი ძალიან მცირეა. ყველაზე ხშირად 5-15 წლის ასაკის ბავშვებში გვხვდება. ყელის ინფექციიდან დაახლოებით 2-3 კვირის შემდეგ ვლინდება სიმპტომები. ძირითადად გავლენას ახდენს გულზე, სახსრებზე, კანსა და ტვინზე. ხშირად პირველი შესამჩნევი სიმპტომი სახსრებში (მუხლი, ფეხი და მაჯა) შეშუპება, ტკივილი, სითბოს მომატება და მსუბუქი სიწითლეა. ყველაზე მნიშვნელოვან გავლენას გულზე ახდენს: ის აზიანებს გულის სარქველებს და არღვევს მათ ფუნქციას. ზოგ ბავშვში ტვინის ჩართულობის გამო შეიძლება აღინიშნოს სახის, ხელების, მკლავებისა და ფეხების უნებლიე, არანორმალური მოძრაობები (ქორეა), ქცევის დარღვევები და ხასიათის ცვლილებები. კანის სიმპტომები იშვიათია. პაციენტებს დიაგნოზის დასმისთანავე უნდა დაეწყოთ მკურნალობა და მეთვალყურეობა.

ისწორდება თუ არა რევმატული გულის დაავადება?

მსუბუქი გულის სარქვლის დაავადებები ადრეულ ეტაპზე დროთა განმავლობაში შეიძლება გამოსწორდეს, თუმცა ხშირად დაზიანება მუდმივია.

ყოველი ყელის ინფექცია იწვევს თუ არა რევმატიზმს?

რევმატიზმს იწვევს მხოლოდ A ჯგუფის ბეტა ჰემოლიზური სტრეპტოკოკებით გამოწვეული ყელის ინფექციები. სხვა ვირუსული და ბაქტერიული ყელის ინფექციების შემდეგ რევმატიზმი არ ვითარდება. დიფერენციაციისთვის უნდა ჩატარდეს ყელის კულტურის აღება ან სხვა დიფერენციალური გამოკვლევები. სტრეპტოკოკებით გამოწვეულ ყელის დაავადებებში ტიპურად გამოირჩევა ყელის ტკივილი, ცხელება და კისრის მტკივნეული შეშუპებები. ზოგჯერ სიმპტომები უფრო მსუბუქი შეიძლება იყოს; ამ შემთხვევაში პაციენტისთვის დიაგნოზის დასმა გართულდება.

რა უნდა გაითვალისწინოს რევმატული ცხელება გადატანილმა ბავშვმა?

ბავშვს, რომელმაც ერთხელ გადაიტანა რევმატული ცხელება, ბეტა ინფექციის ხელახლა გადატანისას დაავადების განმეორების რისკი ძალიან მაღალია. ამიტომ რევმატული ცხელება გადატანილმა ბავშვებმა აუცილებლად უნდა დაიცვან თავი იმავე ინფექციისგან. ეს დაცვა ეფუძნება პაციენტის ხანგრძლივ დაცვას რეგულარულად მიღებული ანტიბიოტიკებით. ყოველ 3 კვირაში ერთხელ ინექციის სახით პენიცილინის ან ყოველდღიურად პირით მიღებული ანტიბიოტიკის მიცემით ბავშვი დაცულია დაავადების განმეორებისგან. დაცვის ხანგრძლივობა, თუ გულის ჩართულობა არსებობს, მთელი სიცოცხლის განმავლობაშია, თუ გულის ჩართულობა არ არსებობს — 21 წლამდე. თანდაყოლილი გულის დაავადებების მსგავსად, რევმატული გულის დაავადებების დროსაც არსებობს დაზიანებულ სარქველში ინფექციის რისკი. ამიტომ პაციენტებმა უნდა მიაქციონ ყურადღება პირის ჰიგიენას, კბილების სისუფთავესა და ჯანმრთელობას. გულის სარქვლის დაავადების სიმძიმის მიხედვით შესაძლოა საჭირო გახდეს ფიზიკური დატვირთვის შეზღუდვა და დიეტის გამოყენება.

ბავშვებში გულმკერდის ტკივილი

გულმკერდის ტკივილი უფრო ხშირად მოზრდილებში გვხვდება. ის საზოგადოებისთვის კარგად ცნობილი და მნიშვნელოვანი მდგომარეობაა, რადგან გულის ინფარქტის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სიმპტომია. ბავშვებშიც აღინიშნება გულმკერდის ტკივილი; მეტიც, თავის ტკივილსა და მუცლის ტკივილს შემდეგ, ბავშვებში ყველაზე ხშირი მესამე ტკივილი გულმკერდის ტკივილია. ბავშვებში გულმკერდის ტკივილის ძირითადი მიზეზი გულმკერდის კედლის კუნთ-ჩონჩხოვანი სისტემის ტკივილებია. ამის გარდა, ბავშვებში გულმკერდის ტკივილი შეიძლება გამოიწვიოს ფილტვის დაავადებებმა, ასთმამ, კუჭ-საყლაპავის დაავადებებმა, გულის დაავადებებმა და ფსიქოლოგიურმა მიზეზებმა. მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია გულის დაავადებებით გამოწვეული ტკივილები. ეს დაავადებები ხშირად წარმოიშობა გულის კუნთიდან ან გულის კუნთის მკვებავი კორონარული არტერიებიდან. თუ კორონარული არტერიები ბავშვში თანდაყოლილად არასწორად ჩამოყალიბდა, ან სისხლძარღვებში არის დახშობა ან დაწოლა, გულის კუნთი ვერ იკვებება და, ზრდასრულების მსგავსად, წარმოიქმნება გულმკერდის ტკივილი. ზრდასრულებისგან განსხვავებით, ბავშვებში გულმკერდის ტკივილი იშვიათად უკავშირდება გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებს. თუმცა თუ გულმკერდის ტკივილის მიზეზი გულ-სისხლძარღვთა სისტემაა, ეს დაავადებები ძალიან მძიმე შედეგებს შეიძლება გამოიწვევდეს, ამიტომ ადრეულ ეტაპზე უნდა მოხდეს დიაგნოსტიკა და მკურნალობა. განსაკუთრებით იმ ბავშვებს, რომლებსაც ფიზიკური დატვირთვისას ან მის შემდეგ უჩნდებათ გულმკერდის ტკივილი, თან ახლავს გონების დაკარგვა, სწრაფი დაღლა ან გულისცემა, აუცილებლად უნდა ჩაუტარდეთ გულის დაავადებების თვალსაზრისით სიღრმისეული გამოკვლევები.

ბავშვებში გონების დაკარგვა

ტვინში სისხლის ნაკადის მოულოდნელად შემცირების შედეგად წარმოქმნილ დროებით ცნობიერების დაკარგვას ეწოდება გონების დაკარგვა (სინკოპე). ხშირია ჯანმრთელ ბავშვებსა და მოზარდებში. მოზარდობის ასაკში მყოფი ბავშვების ნახევარს მინიმუმ ერთხელ მაინც აქვს გონების დაკარგვა. ოჯახისთვის შემაშფოთებელი მდგომარეობაა, თუმცა ხშირად მნიშვნელოვან დაავადებაზე არ მიუთითებს. ბავშვებში გამოვლენილი გონების დაკარგვების დიდ ნაწილს შეადგენს მარტივი გონების დაკარგვა (ვაზოვაგალური სინკოპე) — ანუ ავტონომიური ნერვული სისტემის აქტივაციის შედეგად წარმოქმნილი გონების დაკარგვა. ასეთი გონების დაკარგვა უფრო ხშირად მოულოდნელი ტკივილის, გადაჭარბებული შიშის, გადაჭარბებული აღელვების, ხანგრძლივად ფეხზე დგომისას, სისხლის დანახვისას და ცხელ ამინდში ყოფნისას ხდება და ხანმოკლეა. ზოგიერთი გონების დაკარგვა შეიძლება იყოს ძალიან მნიშვნელოვანი გულის დაავადების სიმპტომი. ზოგ გულის კუნთის დაავადებაში, თანდაყოლილ გულის დაავადებებსა და გულის რიტმის დარღვევებში (დაბალი ან მაღალი გულისცემის სიხშირე) ბავშვებში შეიძლება აღინიშნოს გონების დაკარგვა. ფიზიკური დატვირთვით გამოწვეული თავბრუსხვევა და გონების დაკარგვა, გულმკერდის ტკივილთან და გულისცემასთან ერთად გამოვლენილი გონების დაკარგვა, სწრაფი დაღლის ანამნეზი, ოჯახში გონების დაკარგვისა და უეცარი სიკვდილის ანამნეზის არსებობა — ამ შემთხვევებში გულისა და სისხლძარღვთა სისტემა ყურადღებით უნდა შემოწმდეს. გონების დაკარგვამდე პაციენტებს შეიძლება აღენიშნებოდეთ თავბრუსხვევა, სისუსტე, მხედველობის დაბინდვა, გულისრევის შეგრძნება და სითბოს მოძალება. გონების დაკარგვის შედეგად დაცემისას პაციენტის სხეულზე შეიძლება დაზიანებები წარმოიქმნას. გულის გარეშე მიზეზებით გამოწვეული მარტივი გონების დაკარგვისას პაციენტის ფეხების ზემოთ აწევით დაწოლა ხშირად საკმარისია. როგორც წესი, პირველადი დახმარების შემდეგ რამდენიმე წუთში პაციენტი გონს მოდის. მარტივი გონების დაკარგვის გარდა სხვა გონების დაკარგვის დროს მკურნალობის მეთოდები დამოკიდებულია ძირითად დაავადებაზე.