ყივანახველა
ყივანახველა თავიდან გაციების სიმპტომებით, ხოლო შემდგომში ხველების შეტევებით ხასიათებელი ბაქტერიული ინფექციური დაავადებაა. ყივანახველა, რომელიც განსაკუთრებით 1 წლამდე ასაკის ჩვილებში იწვევს სერიოზულ გართულებებს, ადრეულ პერიოდში ექიმების მიერ გამოწერილი ზოგიერთი ანტიბიოტიკით კონტროლდება.
რა არის ყივანახველა?
ყივანახველა, მედიცინის ლიტერატურაში ცნობილი როგორც პერტუსისი, არის ზედა სასუნთქი გზების ინფექციის ერთ-ერთი სახეობა, რომელსაც იწვევს ბაქტერია სახელწოდებით Bordetella pertussis. მიუხედავად იმისა, რომ ხალხში „100-დღიანი ხველის“ სახელითაც ცნობილი ყივანახველა, ვაქცინაციის პროგრამების გავრცელების გამო, აღარ ითვლება ისეთივე ხშირად გავრცელებულად, როგორც ადრე, სამწუხაროდ, ვაქცინაზე უარის თქმის გამო მისი სიხშირე მნიშვნელოვნად იზრდება. დაავადება ადვილად ვრცელდება ინფიცირებული პირების ხველის ან ცემინების შედეგად ჰაერში გავრცელებული წვეთებით. ზოგიერთი კვლევა აჩვენებს, რომ იმ პირებს, რომლებსაც არ აქვთ იმუნიტეტი პერტუსისის წინააღმდეგ, ინფიცირებულ ადამიანებთან კონტაქტის შედეგად დაავადების შეყრის ძალიან მაღალი რისკი აქვთ.
მიუხედავად იმისა, რომ ვაქცინამდელ პერიოდში ყივანახველა იყო დაავადება, რომელიც თითქმის ყველა ბავშვში გვხვდებოდა და სერიოზულ გართულებებს იწვევდა, დღესდღეობით ყივანახველას ვაქცინაციის პროგრამების წყალობით შემთხვევების რაოდენობა მნიშვნელოვნად შემცირებულია. თუმცა, მრავალი ფაქტორი, როგორიცაა ანტივაქცინური განწყობა, ვაქცინაზე გლობალური უთანასწორობა ან დროთა განმავლობაში იმუნიტეტის შესუსტება, იწვევს ყივანახველის ხელახლა მატებას ბევრ ქვეყანაში. მიმდინარე მონაცემებით, მსოფლიო მასშტაბით ყოველწლიურად 24 მილიონზე მეტი პერტუსისის შემთხვევა ფიქსირდება.
რა არის ყივანახველის სიმპტომები?
განსაკუთრებით მცირეწლოვან ბავშვებსა და ჩვილებში ყივანახველა არის მაღალი კონტაგიოზურობის (გადამდებობის) მქონე სასუნთქი გზების დაავადება, რომელსაც სერიოზული გართულებების გამოივევა შეუძლია. ბაქტერიით ინფიცირების შემდეგ ყივანახველის ინკუბაციური პერიოდი ზოგადად 5-დან 10 დღემდე მერყეობს. თუმცა, ზოგიერთ პაციენტში სიმპტომების გამოვლენას დაავადების გადადებიდან შესაძლოა 3 კვირამდე დასჭირდეს. პერტუსისი თანდათანობით პროგრესირებადი ინფექციური დაავადებაა. დაავადების სიმპტომები შესაძლოა შეიცვალოს მისი ფაზის მიხედვით. შესაბამისად, ყივანახველის ძირითადი ფაზებია:
გაციების ფაზა: დაავადება თავიდან ვლინდება ისეთი სიმპტომებით, რომლებიც წააგავს გაციების ნიშნებს, როგორიცაა სურდო, მსუბუქი ცხელება, თვალების სიწითლე. გაციების ფაზა, რომელიც ინფექციის ყველაზე გადამდები პერიოდია, საშუალოდ 1-2 კვირა გრძელდება.
ხველების შეტევები: ყივანახველას ტიპური სიმპტომები უფრო გამოკვეთილია ინფექციის ამ სტადიაზე. ეს ფაზა, რომელიც ცნობილია როგორც პაროქსიզմული (მწვავე ხველების შეტევების) ფაზა, ხასიათდება პერტუსისისთვის დამახასიათებელი მიმდევრობითი და უკონტროლო ხველების შეტევებით. ზოგჯერ ეს შეტევები იმდენად ძლიერია, რომ პაციენტებში შეიძლება შენიშნოს პირღებინება, ციანოზი (სხეულის კანის ფერის გალურჯება), სუნთქვის უკმარისობა და დროებითი სუნთქვის გაჩერებაც კი. ხველების შეტევების შემდეგ ისმის სტვენის მსგავსი მაღალი ხმა. პაროქსიზმული ფაზა ჩვეულებრივ 1-6 კვირა გრძელდება. თუმცა, ზოგიერთ პაციენტში ყივანახველას ხველების შეტევები შესაძლოა 10 კვირამდე გაგრძელდეს.
თანდათანობითი გამოჯანმრთელების ფაზა: დაავადების შემდგომ პერიოდში ხველების შეტევების სიხშირე თანდათან იკლებს. მიუხედავად იმისა, რომ ამ პერიოდში ყივანახველას სიმპტომები მცირდება, შესუსტებული იმუნური სისტემის გამო ადამიანები შესაძლოა დაუცველნი გახდნენ სხვა სასუნთქი გზების ინფექციების მიმართ.
ყივანახველის ტიპის ხველა და მას მოყოლებული სტვენის მსგავსი მაღალი ხმა ყივანახველის დამახასიათებელი სიმპტომია. ზოგიერთ ზრდასრულში ყივანახველას სიმპტომები შეიძლება მსუბუქად მიმდინარეობდეს და ეს ხმა საერთოდ არ შეინიშნოს. მიუხედავად ამისა, ყივანახველას ხველამ ზრდასრულებში შესაძლოა გამოიწვიოს ისეთი ჯანმრთელობის პრობლემებიც, როგორიცაა შაკიკის შეტევა, შუა ყურის ანთება, შარდის შეუკავებლობა. მეორე მხრივ, განსაკუთრებით 6 თვიდან 5 წლამდე ასაკის ჩვილებებსა და მცირეწლოვან ბავშვებში ყივანახველას ხველის ხმა უფრო გავრცელებულია. იმ შემთხვევაში, თუ ამას თან ახლავს ისეთი სიმპტომები, როგორიცაა პირღებინებით გამოწვეული კვების უკმარისობა, ჟანგბადის ნაკლებობით გამოწვეული კანის ფერის გალურჯება, მნიშვნელოვანია დაუყოვნებლივ მიმართოთ სპეციალისტ ექიმს.
რა იწვევს ყივანახველას?
პერტუსისის მთავარი მიზეზია ინფიცირება ბაქტერიით Bordetella pertussis, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც ყივანახველის ბაქტერია. ყივანახველის ბაქტერია ადვილად გადაედება ინფიცირებული ადამიანიდან ჯანმრთელ ადამიანებს ხველის ან ცემინების გზით ჰაერში გავრცელებული წვეთებით. როდესაც Bordetella pertussis ხვდება სასუნთქ გზებში, იგი ემაგრება სასუნთქი გზების წამწამოვან უჯრედებს და იწყებს ტოქსინების გამოყოფას. ეს ტოქსინები, რომლებიც ასევე ცნობილია როგორც პერტუსისის ტოქსინი, სასუნთქ გზებში იწვევს ანთებას და ააქტიურებს ხველის რეფლექსს.
როგორ ხდება ყივანახველის დიაგნოსტირება?
ვინაიდან დაავადების დასაწყისში პერტუსისს სხვა სასუნთქი გზების ინფექციების მსგავსი სიმპტომები აქვს, მისი მხოლოდ ფიზიკური გასინჯვით დიაგნოსტირება შესაძლოა რთული იყოს. განსაკუთრებით ადრეულ ეტაპზე, რადგან დაავადების სიმპტომები ჰგავს სხვა სასუნთქი გზების დაავადებებს, როგორიცაა გაციება, გრიპი ან ბრონქიტი, მხოლოდ ფიზიკურმა გასინჯვამ შეიძლება გამოიწვიოს პაციენტების არასწორი დიაგნოზი. ამიტომ, სხვა ინფექციური დაავადებების გამორიცხვის მიზნით, მნიშვნელოვანია პერტუსისის დიაგნოსტიკის პროცესში ლაბორატორიული ტესტების გამოყენება.
პერტუსისის ზუსტი დიაგნოზისთვის გამოყენებული მეთოდებია ცხვირიდან ან ყელიდან აღებული ნაცხით ჩატარებული კულტურული ტესტი ან პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციის (PCR) ტესტი. მიუხედავად ამისა, კულტურული ტესტებით დაავადების გამოვლენა ყოველთვის არ არის ადვილი. კულტურაში ბაქტერიის დაჭერის უნარი ჩვეულებრივ ქრება მისი ადრეულ პერიოდში, ანუ სანამ სიმპტომები გამოჩნდება. ამიტომ, ზრდასრულებში ყივანახველის სიმპტომების შემჩნევისას, კულტურული ტესტის ჩატარების შემთხვევაშიც კი, მას შესაძლოა 90%-იანი ალბათობით უარყოფითი შედეგი ჰქონდეს. ყივანახველის PCR ტესტი კულტურულ ტესტთან შედარებით უფრო მგრძნობიარეა. ინფიცირებიდან რამდენიმე კვირის გასვლის მიუხედავად, შესაძლებელია მკვდარი ორგანიზმების გამოვლენა.
გარდა ამისა, საჭიროების შემთხვევაში, მიუხედავად იმისა, რომ ის არ არის კონკრეტულად პერტუსისისთვის განკუთვნილი, სისხლის ანალიზებით შესაძლებელია ინფექციის საწინააღმდეგოდ წარმოქმნილი ანტისხეულების დონის შესწავლა. განსაკუთრებით მცირეწლოვან ბავშვებში გართულების ეჭვის არსებობისას ფილტვების რენტგენით შესაძლებელია ისეთი მეორადი ინფექციების შესწავლაც, როგორიცაა პნევმონია.
როგორ მკურნალობენ ყივანახველას?
ყივანახველის მკურნალობის ძირითადი მიზანია სიმპტომების სიმძიმის შემსუბუქება და დაავადების გავრცელების პრევენცია. ადრეულ ეტაპზე დაწყებულმა ანტიბიოტიკოთერაპიამ შესაძლოა ხელი შეუწყოს სიმპტომების შემსუბუქებას და გადამდებობის შემცირებას. მიუხედავად ამისა, ანტიბიოტიკები ვერ აჩერებენ ხველების შეტევებს. ამიტომ ყივანახველის მკურნალობა ძირითადად დამხმარე მკურნალობას ეფუძნება. ყივანახველის ხველის სამკურნალოდ მნიშვნელოვანია სითხის დიდი რაოდენობით მიღება, დასვენება და იმ გამღიზიანებლებისგან თავის არიდება, რომლებიც გამოიწვევენ ხველების შეტევებს.
დაავადების მკურნალობა ყოველთვის ადვილი არ არის. განსაკუთრებით ჩვილების მკურნალობა შესაძლოა საჭიროებდეს სამედიცინო დაწესებულებაში წარმართვას. ამიტომ, მკურნალობაზე მნიშვნელოვანია დაავადების თავიდან აცილება. 1940-იანი წლებიდან მოყოლებული არსებობს სხვადასხვა ვაქცინა, რომლებიც ცნობილია, რომ უზრუნველყოფენ დაცვას პერტუსისის წინააღმდეგ. მიუხედავად ამისა, ვაქცინით მოპოვებული იმუნიტეტი წლების განმავლობაში შესაძლოა შესუსტდეს.
ასევე დღეს ორსულობის პერიოდში რეკომენდებულ ვაქცინებს, როგორიცაა ტეტანუსი და დიფტერია, ემატება ყივანახველის ვაქცინაც. ორსულობაში ყივანახველის ვაქცინაციის დასრულება იგეგმება ორსულობის მე-36 კვირამდე. ორსულობაში ყივანახველის ვაქცინის გამოყენება ბავშვს არანაირ ზიანს არ აყენებს და ამავდროულად შეუძლია უზრუნველყოს ბავშვის იმუნიტეტის ჩამოყალიბება ინფექციის წინააღმდეგ. მიუხედავად ამისა, ჩვილებსა და ბავშვებში სრული დაცვისთვის რეკომენდებულია 5 დოზა ვაქცინის გაკეთება: თითო დოზა მე-2, მე-4 და მე-6 თვეებში, ერთი დოზა 15-18 თვეებში და ერთი დოზა 4-6 წლის ასაკში.
ხშირად დასმული კითხები
მიუხედავად იმისა, რომ ყივანახველა გვხვდება ყველა ასაკობრივ ჯგუფში, განსაკუთრებით მაღალი რისკის ქვეშ არიან ჩვილები და მცირეწლოვანი ბავშვები, რომელთა იმუნური სისტემა ჯერ კიდევ სრულად არ არის განვითარებული. ასევე, პერტუსისი შეიძლება განვითარდეს იმ ზრდასრულებშიც, რომლებსაც დროთა განმავლობაში შეუსუსტდათ იმუნიტეტი ბაქტერიის წინააღმდეგ. ყივანახველა ძალზე გადამდები ინფექციური დაავადებაა მისი პირველივე ეტაპიდან, როდესაც ჯერ კიდევ გაციების მსგავსი სიმპტომები შეინიშნება. განსაკუთრებით ერთ სახლში მცხოვრებ აცრელ პერტუსისის მქონე პირებს შორის გადადების მაჩვენებელი შესაძლოა 80-90%-მდეც კი გაიზარდოს. მიუხედავად იმისა, რომ ყივანახველას ვაქცინა უზრუნველყოფს მაღალი დონის დაცვას, მან შესაძლოა არ უზრუნველყოს სრული იმუნიტეტი. ვაქცინას მნიშვნელოვნად შეუძლია შეამციროს განსაკუთრებით მძიმე დაავადებისა და სიკვდილის რისკი. მიუხედავად ამისა, ყივანახველის იმუნიტეტი დროთა განმავლობაში შესაძლოა შესუსტდეს. ამიტომ სასარგებლოა ყივანახველის ვაქცინის გამაძლიერებელი (ბოსტერ) დოზების ჩატარება ექიმების მიერ რეკომენდებული ინტერვალებით. ყივანახველის ხველა ტიპურად ხასიათდება მიყოლებული, შე-უჩერებელი ხველების შეტევებით. ყოველი ხველების შეტევის ბოლოს, განსაკუთრებით ბავშვებში, სუნთქვის მცდელობასთან ერთად შეიძლება გაისმას სტვენის მსგავსი მაღალი ხმა. ხველა ჩვეულებრივ უფრო ძლიერია ღამით. გარდა ამისა, შეტევების შემდეგ შესაძლოა გამოვლინდეს ისეთი გართულებები, როგორიცაა პირღებინება, სუნთქვის უკმარისობა, კანის ფერის გალურჯება. დაავადების პირველი ეტაპი, რომელზეც ვლინდება გაციების სიმპტომების მსგავსი ნიშნები, ჩვეულებრივ 1-2 კვირა გრძელდება. მე-2 სტადია კი, სადაც ხველების შეტევებია, საშუალოდ 1-6 კვირა გრძელდება. მიუხედავად ამისა, ზოგიერთ პაციენტში ხველების შეტევები შესაძლოა 10 კვირამდე გაგრძელდეს. მესამე ეტაპი, ანუ თანდათანობითი გამოჯანმრთელების ფაზა, სადაც ხველების ინტენსივობა იკლებს, ასევე შეიძლება გაგრძელდეს 6 კვირამდე. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ყივანახველის სრულად განკურნებას შესაძლოა 3 თვე დასჭირდეს. მთავარი მიზეზი იმისა, რომ ამ დაავადებას ხალხში „100-დღიან დაავადებას“ უწოდებენ, სწორედ ეს არის. ყივანახველას ერთადერთი ცნობილი მკურნალობის მეთოდია ადრეულ პერიოდში დაწყებული ანტიბიოტიკოთერაპია. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ ანტიბიოტიკები ეხმარება სიმპტომების შემსუბუქებასა და ინფექციის სხვებისთვის გადადების თავიდან აცილებაში, მათ არ შეუძლიათ ხველის სრულად გაქრობის უზრუნველყოფა. ყივანახველამ ზოგიერთ ადამიანში შესაძლოა გამოიצვიოს სიცოცხლისთვის საშიში გართულებები. უმაღლესი რისკჯგუფს ქმნიან 12 თვემდე ასაკის ჩვილები, განსაკუთრებით ორი თვის ასაკზე პატარები, რომლებსაც ჯერ არ ჩაუტარებიათ ვაქცინაცია. ეს რისკი შეიძლება უფრო მაღალი იყოს იმ ჩვილებში, რომელთა დედებსაც ორსულობის პერიოდში არ გაუკეთებიათ ვაქცინა. ამის გარდა, იმ პირებში, რომელთა იმუნური სისტემა რაიმე მიზეზით დათრგუნულია, აქვთ მძიმე ასთმა ან აქვთ ჯანმრთელობის რომელიმე ქრონიკული პრობლემა, ყივანახველამ შესაძლოა გამოიწვიოს ისეთი სერიოზული გართულებები, როგორიცაა პნევმონია, სუნთქვის უკმარისობა, ტვინის დაზიანება. სპეციალისტების აზრით, იმუნიტეტი ყივანახველის წინააღმდეგ მერყეობს 4-20 წელს შორის. ამიტომ იმ პირს, რომელსაც გადატანილი აქვს ყივანახველა, აქვს მისი ხელახლა გადატანის რისკი. ვაქცინით ან დაავადებით მოპოვებული იმუნიტეტის დროთა განმავლობაში შესუსტებასთან დაკავშირებით, ყივანახველა შეიძლება ზრდასრულებშიც გამოვლინდეს. მნიშვნელოვანია, რომ ინფიცირებულ პირთან კონტაქტში მყოფებმა მიმართონ დარგის სპეციალისტ ექიმს და ჩაიტარონ პროფილაქტიკური მკურნალობა. კონტაქტში მყოფ პირებს ჩვეულებრივ შეიძლება დაუწყონ პროფილაქტიკური ანტიბიოტიკები. გარდა ამისა, მნიშვნელოვანია, რომ კონტაქტში მყოფმა პირებმა თავი შეიკავონ ხალხმრავლობისგან სანამ არ განუვითარდებათ ყივანახველას სიმპტომები.
ყივანახველამ ადრეულ პერიოდში დიაგნოსტირების არარსებობის შემთხვევაში შესაძლოა გამოიწვიოს ჯანმრთელობის სერიოზული პრობლემები. თუ ფიქრობთ, რომ თქვენ ან თქვენს შვილს გაქვთ ყივანახველას სიმპტომები, შეგიძლიათ დაუყოვნებლივ ჩაეწეროთ ჩვენს ექიმ-სპეციალისტებთან. გადადგით ნაბიჯი თქვენი ჯანმრთელობისთვის ახლავე!
დაიწყეთ სწორი შეფასებით: ყivishwa (Pertussis) - სიმპტომები, გამომწვევი მიზეზები და მკურნალობა
გაგვიზიარეთ სიმპტომები ჩვენს ექიმ-სპეციალისტებს; ერთად განვსაზღვროთ თქვენთვის შესაფერისი დიაგნოსტიკა და მკურნალობის გეგმა.
გაფრთხილება
თუ სიმპტომები მოულოდნელად დაიწყო, სწრაფად პროგრესირებს ან მნიშვნელოვნად ზღუდავს თქვენს ყოველდღიურ ცხოვრებას, დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს.
დაგეგმეთ ყivishwa (Pertussis) - სიმპტომები, გამომწვევი მიზეზები და მკურნალობა-ის მკურნალობა ჩვენს სპეციალისტებთან ერთად.
შეავსეთ ფორმა ან დაჯავშნეთ ვიზიტი, რათა გაიგოთ მკურნალობის ვარიანტების, პროცესისა და მომზადების შესახებ.
