რა არის ჩვილებში ყაბზობა?

რა არის ჩვილებში ყაბზობა?

ჩვილებში ყაბზობის მარტივი განმარტებაა: იშვიათად გამოყოფილი მკვრივი განავლის გაწურვით გამოყოფის მდგომარეობა. თუ ოთხ კვირაზე ნაკლებ ხანს გრძელდება, მას მწვავე, უფრო ხანგრძლივი შემთხვევაში კი ქრონიკული ყაბზობა ეწოდება. ყაბზობა ყველა ასაკის ბავშვებში გავრცელებული საჭმლის მომნელებელი სისტემის დარღვევაა. ყაბზობა ჩვილებშიც არ არის იშვიათი მდგომარეობა და ყაბზობის მქონე ყველა ბავშვის 17%–40% პირველი 1 წლის ასაკის ჩვილია. ყაბზობა შეიძლება განპირობებული იყოს ორგანული მიზეზით, ან შეიძლება იყოს ფუნქციური, ანუ ქვემოთ მდებარე ორგანული მიზეზის გარეშე. ბავშვებში ყაბზობის ყველა შემთხვევის 90%–95% ფუნქციური ტიპისაა.

ორგანული ყაბზობა, როგორც წესი, მკურნალობას ეწინააღმდეგება. თუ ქვემოთ მდებარე ორგანული მიზეზი გასწორდება, ყაბზობის სამკურნალო მკურნალობა უფრო წარმატებული იქნება. ორგანული ყაბზობის ზოგიერთი მიზეზი, რომელიც ყაბზობის შემთხვევების 5%–10%-ს შეადგენს, არის შემდეგი: ზოგიერთი თანდაყოლილი ნაწლავის ანომალია, ნევროლოგიური დაავადებები, როგორებიცაა ცერებრალური დამბლა და ზურგის ტვინის დაავადებები, ჰირშსპრუნგის დაავადება, ჰიპოთირეოზი, ჰიპოპარათირეოზი, დიაბეტი და სხვა ენდოკრინული დაავადებები, ზოგიერთი მეტაბოლური დაავადება, ცელიაკია, ზოგიერთი თირკმლის დაავადება, ჰიპერკალციემია, ანუსსა და სწორ ნაწლავთან დაკავშირებული ანომალიები, ნაწლავების ნერვულ-კუნთოვანი ქსელის დარღვევები, ზოგიერთი მედიკამენტი. ჩვილებში ფუნქციური ყაბზობა ყველაზე ხშირად დამატებითი კვების გადასვლის პერიოდში ვლინდება.

რა სიმპტომები აქვს ჩვილებში ყაბზობას?

ყაბზობის სიმპტომები მხოლოდ ჩვილის დღიური დეფეკაციის სიხშირით არ განისაზღვრება. მნიშვნელოვანია ისიც, რას გრძნობს ჩვილი დეფეკაციისას. ამავე დროს, განავლის იერსახე ყაბზობის დიაგნოსტიკურ კრიტერიუმადაც გამოიყენება. ჩვილებში ყაბზობის სიმპტომებია:

ფაფარზე მშრალი და გუბურებად ჩამოყალიბებული კაკა

ტკივილით და დაჭიმვით კაკის გაკეთება

ნორმასთან შედარებით უფრო დიდი კაკა

მუცლის დაჭიმულობა და შეშუპება

შფოთვა

ფაფარზე თხევადი განავლის ლაქა

კვირაში სამზე ნაკლები დეფეკაცია

დიდი რაოდენობით განავალი სწორი ნაწლავის ქვედა ნაწილში (რექტუმი)

როგორ ვითარდება ჩვილებში ყაბზობა?

ყაბზობას მრავალი შესაძლო მიზეზი აქვს. ჩვილებში ყაბზობა შეიძლება გარკვეული ცვლილებებიდან გამომდინარე წარმოიშვას. განსაკუთრებით დამატებითი კვების დაწყების პერიოდში, როდესაც ჩვილები ახალი საკვებით კვებას იწყებენ, შეიძლება მომნელებელი სისტემის პრობლემებიდან გამომდინარე წარმოიშვას ყაბზობა. ჩვილებში ყაბზობის სხვა მიზეზებია:

დედის რძის შემდეგ მონელება ძნელი მდნარი ფორმულის დაწყება ან დამუშავებული საკვების მიღება,

დამატებითი საკვების მიღების შემდგომ პერიოდში არასაკმარისი სითხის მიღება,

ძუძუთი კვებადი ჩვილების შემთხვევაში დედის რძის არასაკმარისობა,

დამატებით კვებაზე გადასული უფროსი ასაკის ჩვილებში დიეტური ბოჭკოს არასაკმარისი შემცველობის საკვების მიღება,

მშობლის შფოთვის ასახვა

ძროხის რძის შეუწყნარებლობა ან სხვა საკვებ პროდუქტთა შეუწყნარებლობა,

გამოყენებული რკინის პრეპარატის გამო

როგორ ისმება ჩვილებში ყაბზობის დიაგნოზი?

ჯანმრთელობისა და განვითარებისთვის არასასურველი გავლენის მქონე ყაბზობის შემთხვევაში უნდა მიმართოთ სპეციალისტ ექიმს. ჩვილებში ყაბზობის დიაგნოსტიკისთვის ექიმი მშობლებს დეფეკაციის ჩვევებისა და სიმპტომების შესახებ კითხვებს უსვამს. ეს კითხვები, როგორც წესი, მიზნად ისახავს ტკივილით დეფეკაციის არსებობის დადგენას და იმის გარკვევას, თუ რა სიხშირით იცლება ჩვილი ნორმალურ პირობებში. დეტალური ანამნეზისა და ოჯახური ანამნეზის შეგროვების შემდეგ ხდება ფრთხილი ფიზიკური გასინჯვა, რათა გამოირიცხოს შესაძლო ორგანული მიზეზები. ანამნეზისა და ფიზიკური გასინჯვის შედეგად, ორგანული ყაბზობის ეჭვის გამომწვევი „საგანგაშო სიმპტომები და ნიშნები“ შემდეგია: ძალიან ადრეული (1 თვეზე ადრე) დაწყებული ყაბზობის ანამნეზი, დაბადების შემდეგ პირველი კაკის (მეკონიუმის) გამოყოფა 48 საათზე გვიან, ოჯახში ჰირშსპრუნგის დაავადების ანამნეზი, ანალური ნაპრალის გარეშე განავალში სისხლი, ზრდის შეფერხება, ნაღვლიანი ღებინება, მძიმე მუცლის შეშუპება, პერიანალური ფისტულა, ანუსის მდებარეობის ანომალია, კუნთების ტონუსის დაქვეითება, ზურგის ქვედა ბოლოში თმის გროვის ან ხვრელის არსებობა.

ამ შეფასებების შედეგად, თუ ორგანული მიზეზი გამოირიცხა, შეიძლება დაისვას ფუნქციური ყაბზობის დიაგნოზი. პაციენტს მკურნალობა ენიშნება. იმ პაციენტებში, რომლებსაც სათანადო დოზითა და ხანგრძლივობით მკურნალობის მიუხედავად არ აქვთ საკმარისი მკურნალობაზე რეაქცია, მაშინაც კი, თუ საგანგაშო სიმპტომები და ნიშნები არ აქვთ, ექიმმა შეიძლება სხვადასხვა გამოკვლევა დანიშნოს. ეს, ჩვილის ასაკისა და ექიმის გადაწყვეტილების შესაბამისად, შეიძლება იყოს: ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციური ტესტები, კალციუმის, ნატრიუმის, კალიუმის, ცელიაკიის ტესტები და საკვები ალერგიის ტესტები. უფრო მოწინავე ეტაპებზე შეიძლება გამოყენებულ იქნას სურათზე დაფუძნებული გამოკვლევები.

როგორ ტარდება ჩვილებში ყაბზობის მკურნალობა?

ყაბზობის სამკურნალოდ, პირველ რიგში, უნდა დადგინდეს ქვემოთ მდებარე მიზეზი. შემდეგ მზადდება პრობლემაზე მიმართული სამკურნალო გეგმა. ორგანული ყაბზობის შემთხვევაში განისაზღვრება ძირითადი მიზეზი, თუ ძირითად მიზეზს აქვს მკურნალობა, ის მკურნალდება, დამატებით კი ენიშნება სადინარი (ლაქსატიური) მკურნალობა. ფუნქციური ყაბზობის შემთხვევაში, რომელიც გაცილებით ხშირი მიზეზია, მკურნალობის მიდგომები არამედიკამენტოზური და მედიკამენტოზური ვარიანტებია, ხოლო მკურნალობას ორი ძირითადი ელემენტი აქვს. არამედიკამენტოზური მკურნალობისას ჩვილის კვების რეჟიმი სწორდება. ჩვილებში ყაბზობის გასაუმჯობესებლად შესაძლო ღონისძიებებია:

თუ დამატებით კვებაზე გადასვლა მოხდა, ჩვილის სითხისა და წყლის მიღება იზრდება

მის დიეტაში ემატება მსხლის, ქლიავისა და ალუბლის ხორცი

ბოჭკოს მიღების გასაზრდელად მისი კვებაში ბოსტნეულისა და მარცვლეულის რაოდენობა იზრდება

თუ ჩვილი მედიკამენტურ კვებაზეა, შეიძლება გამოიცადოს ექიმის მიერ რეკომენდებული სხვა ფორმულა.

ჩვილის ზურგზე დაწოლით და ფეხების ველოსიპედის მოძრაობის მსგავსად ნაზად მოძრაობა კაკის გაკეთებას უწყობს ხელს.

თბილი აბაზანა ჩვილის კუნთების მოდუნებას ეხმარება, რითაც ნაწლავების მოძრაობა იზრდება და კაკის გაკეთება უადვილდება.

თუ ჩვილი ფორმულით იკვებება, ზედმეტი გაზავება არ უნდა მოხდეს. ფორმულა უნდა მომზადდეს ფორმულაზე მითითებული ინსტრუქციის შესაბამისად, ხოლო დამატებითი წყლის მიღება კვებებს შორის უნდა მოხდეს.

კვების რეკომენდაციებზე საკმარისი პასუხი რომ არ მიიღება, დაუყოვნებლივ უნდა დაიწყოს მედიკამენტური მკურნალობაც. ყაბზობის ხანგრძლივობის გახანგრძლივებისას მკურნალობაზე რეაქციაც შემცირდება. ამ შემთხვევაში ექიმმა შეიძლება ჩვილს ყაბზობის სუპოზიტორია ურჩიოს. გლიცერინის სუპოზიტორიები კაკის გაკეთების გასაადვილებლად პირდაპირ ანუსში ჩაიდება. თუმცა ექიმის მითითებების გარეთ მისი გამოყენება არ არის რეკომენდებული. ჩვილებში წონის დაკლებასა და დიარეას შეიძლება გამოიწვიოს. ექიმმა ჩვილს, მისი ასაკის შესაბამისად, შეიძლება ასევე დანიშნოს რეგულარული და ხანგრძლივი მედიკამენტი. თუმცა ექიმის მითითების გარეთ მედიკამენტის მიღება ჩვილის ჯანმრთელობას შეიძლება დააზიანოს.

ხშირად დასმული კითხვები ჩვილებში ყაბზობის შესახებ

თუ ჩვილებში ყაბზობასთან ერთად არსებობს საგანგაშო სიმპტომები და ნიშნები, ჩვილი ამ თვალსაზრისით აუცილებლად უნდა გამოიკვლიონ, უნდა დადგინდეს ქვემოთ მდებარე ორგანული მიზეზი და მკურნალობის პროცესი ამის შესაბამისად უნდა წარიმართოს. ფუნქციური ყაბზობის დროს კი ყაბზობის ხანგრძლივობის გახანგრძლივება ამცირებს მკურნალობის წარმატებას და მკურნალობის შეწყვეტისას ზრდის რეციდივის (განმეორების) ალბათობას. ამიტომ მკურნალობა ყაბზობის ხანგრძლივობის გახანგრძლივებამდე უნდა დაიწყოს. ძუძუთი კვებადი ჩვილების შემთხვევაში დღიური კაკების რაოდენობა შეიძლება იცვლებოდეს. ნორმალურ პირობებში დღეში 3–4-ჯერ განმეორებადი დეფეკაციის რაოდენობა პატარა ჩვილებში შეიძლება დღეში 9–10-ჯერ მდე ხშირი ან 8–10 დღეში 1-ჯერ იყოს იშვიათი. ამ ჩვილებში განავლის კონსისტენცია რბილია და თხევადი დეფეკაცია ან მკვრივი დეფეკაცია არ არის. თუმცა, როდესაც ჩვილები არასაკმარის დედის რძეს იღებენ, როგორც კვების რაოდენობის, ისე სითხის შემცველობის თვალსაზრისით არასაკმარისი მიღება არსებობს, რის შედეგადაც შეიძლება ყაბზობა განვითარდეს. საკმარისი დედის რძის მიმღებ ჩვილში ყაბზობა იშვიათად ვლინდება. როდესაც ჩვილს ყაბზობა აქვს და სხვა სამედიცინო პრობლემა არ არსებობს, დედის რძე არ წყდება. ზოგიერთ შემთხვევაში, დედის რძეში არსებულ საკვებ ელემენტებზე ყაბზობა შეიძლება საკვები ალერგიის ნიშნად გამოვლინდეს. ჩვილებში ყაბზობა უფრო განავლის გამოჩენასთანაა დაკავშირებული, ვიდრე დეფეკაციის სიხშირესთან. თუ ჩვილი მკვრივ, პატარა გუბურების სახით მკვრივ დეფეკაციას აკეთებს, ეს ყაბზობის ნიშანია. ზოგჯერ ის განავალს ნორმასთან შედარებით უფრო დიდი რაოდენობით და მკვრივად აკეთებს. ეს ასევე ყაბზობის მაჩვენებელია. ჩვილებში ყაბზობა, როგორც წესი, მაშინ ვლინდება, როდესაც მყარ საკვებზე გადასვლა იწყება. სტანდარტული ფორმულით კვებადი ჩვილებში ყაბზობის სიხშირე დედის რძის ნაცვლად უფრო მაღალია. ფორმულით კვებადი ჩვილებისთვის შეიძლება შეირჩეს ბოჭკოს მაღალი შემცველობის ფორმულები. დამატებითი კვების დაწყებისას დიეტაში უნდა დაემატოს ბოჭკოს მაღალი შემცველობის საკვები. ასევე არ უნდა უგულებელვყოთ წყლის მიცემა კვებებს შორის. ჩვილის ფეხების ნაზად მოძრაობა ან ჩვილის ფეხების მუხლებიდან მოხრა და ზემოთ აწევა ჩვილის კაკის გაკეთებას უწყობს ხელს. როდესაც ჩვილი ზურგზე წევს, მუცლის ნაზი მასაჟი ყაბზობის გასწორებას უწყობს ხელს. ასევე თბილი შხაპი ჩვილის მენჯის კუნთების მოდუნებას ეხმარება. ამ ჩვილებში ყაბზობის მთავარი მიზეზი დამატებით კვებაზე გადასვლაა. ამ პერიოდში ჩვილს ახალი საკვების მონელებაში სირთულეები შეიძლება ჰქონდეს. ამიტომ კვებაში უნდა დაემატოს ბოჭკოს მაღალი შემცველობის უფრო რბილი საკვებები. სითხის არასაკმარისმა მიღებამაც შეიძლება ყაბზობა გამოიწვიოს. კვებებს შორის ჩვილს წყალი უნდა დაალევინოთ. სითხის მიღების მხარდასაჭერად ყაბზობისთვის კარგი ვაშლის, ქლიავის, ალუბლისა და მსხლის ხორცი ასევე შეიძლება დაემატოს ჩვილის კვებას. ჰირშსპრუნგის დაავადება ახალშობილებში გამოვლენილი თანდაყოლილი დაავადებაა. ეს არის მდგომარეობა, რომელიც ჩვილის დეფეკაციას აფერხებს. ამ დაავადებაში, როგორც წესი, მსხვილი ნაწლავის მარცხენა მხარეს, უფრო იშვიათად მთელ მსხვილ ნაწლავში, ძალიან იშვიათად კი მსხვილ ნაწლავთან ერთად წვრილ ნაწლავშიც არ არის ნერვული უჯრედები. ნაწლავის იმ მონაკვეთებში, სადაც ნერვული უჯრედები არ არის, ნაწლავის სანათური (ღრუ) ძალიან ვიწროვდება და განავლის მასა ანუსისკენ ვერ წაინაცვლებს. შედეგად ჩვილი კაკას ვერ აკეთებს, მაგრამ ანუსზე ფიზიკური ჩარევით დეფეკაციის მიღწევა შესაძლებელია. ამ დაავადებაში დეფეკაცია თხევადი და წნევით მიმდინარე დეფეკაციის სახითაა. ჰირშსპრუნგის დაავადებაში ყაბზობის გარდა ყველაზე საშიში მდგომარეობებია „toksიკური მეგაკოლონი“ — მსხვილი ნაწლავების ზედმეტი გაფართოება და ორგანიზმში მძიმე ინფექციის განვითარება ან ნაწლავის გახეთქვა. ამ დაავადების ერთადერთი მკურნალობაა ნაწლავის ფუნქციადაკარგული ნაწილის ქირურგიული მოცილება. ჩვილებში საჭმლის მომნელებელი სისტემის პრობლემების დადგენა უფროსებთან შედარებით უფრო ძნელია და სხვადასხვა სიმპტომით შეიძლება გამოვლინდეს. ამიტომ პრობლემები მშობლების ყურადღებით მეთვალყურეობით, სწორი ექიმის არჩევითა და სათანადო მკურნალობით შეიძლება მოგვარდეს.