რა არის ცხელებით მიმდინარე დაავადებები? სიმპტომები, მიზეზები და მკურნალობა

ცხელებით მიმდინარე დაავადებების სიმპტომები და მიზეზები

ცხელება არის ორგანიზმის ყველაზე გავრცელებული თავდაცვითი რეაქცია მასში არსებული ინფექციური და არაინფექციური დაავადებების წინააღმდეგ. ის აღნიშნავს სხეულის ტემპერატურის რეგულარულ მატებას ყოველდღიური ნორმალური რყევების ზემოთ. სხეულის ტემპერატურის რეგულარულ მატებასთან ერთად, ორგანიზმის სისტემებში შეინიშნება ფიზიოლოგიური და მეტაბოლური ცვლილებები, ასევე იმუნური პასუხის განსხვავებები. შესაბამისად, ცხელება ხელს უწყობს მრავალი დაავადების დიაგნოსტიკასა და მართვას.

ცხელება შეიძლება განვითარდეს მრავალი სისტემური ზემოქმედების შედეგად, მათ შორის ენდოკრინული, ნევროლოგიური, იმუნური და ქცევითი მექანიზმების გამო. ცხელება შეიძლება გამოვლინდეს სხვა სიმპტომებთან ერთად, როგორიცაა ხველა ან დიარეა და გამოწვეული იყოს სხვადასხვა ბაქტერიული, ვირუსული, პარაზიტული და სოკოვანი ინფექციებით. შედეგად, მრავალი განსხვავებული დაავადების დიაგნოსტიკაში, მკურნალობასა და მონიტორინგში ცხელების გააზრებას კრიტიკული მნიშვნელობა აქვს.

რა არის ცხელებით მიმდინარე დაავადებები?

ცხელება ხშირად შედის მრავალი დაავადების სახელწოდებაში და მიუთითებს იმ დაავადებების წარმოშობაზე, რომლებსაც ცხელებით მიმდინარე ეწოდება. ცხელებით მიმდინარე დაავადებების დასახელება უმეტესად ასახავს დაავადების კლინიკურ მახასიათებლებს ან ეპიდემიოლოგიას. მაგალითად, დაავადების გადაცემის გზა, გეოგრაფიული მდებარეობა, სადაც დაავადება აღმოაჩინეს, ან გამოკვეთილი კლინიკური ნიშნები გავლენას ახდენს ცხელებით მიმდინარე დაავადებების განსაზღვრაზე. ცხელებით მიმდინარე დაავადებები შეიძლება იყოს სპეციფიკური კონკრეტული გეოგრაფიული არეალისთვის ან გავრცელებული იყოს გლობალურად. ცხელებით მიმდინარე დაავადებებს იწვევს სხვადასხვა მღრღნელი, რწყილი, ტილი, ტკიპა, ბუზი და მათ მიერ გადატანილი ბაქტერიები, ვირუსები, სოკოები ან პარაზიტები. ზოგიერთი გავრცელებული და ცნობილი ცხელებით მიმდინარე დაავადება ჩამოთვლილია ქვემოთ:

მალარია

თივის ცხელება

კატის ნაკაწრის დაავადება

დენგეს ცხელება

Q ცხელება

ტიფი (ლაქოვანი ტიფი)

ყვითელი ცხელება

ჩიკუნგუნია

ყირიმ-კონგოს ჰემორაგიული ცხელება

ებოლას ჰემორაგიული ცხელება

მუცლის ტიფი

ალისფერი ცხელება და ა.შ.

ცხელებით მიმდინარე დაავადებების ნაწილი სპეციფიკურია კონკრეტული რეგიონისთვის ან ქვეყნისთვის. მაგალითად, Q ცხელება უფრო გავრცელებულია აფრიკაში, ხოლო მუცლის ტიფი და დენგეს ცხელება - სამხრეთ აზიაში.

ზოგიერთ დაავადებაში, ძალიან მაღალი ცხელების არსებობისას, შესაძლოა გამოვლინდეს გარკვეული გვერდითი მოვლენები. მაღალი ცხელება დაკავშირებულია სერიოზულ კომორბიდულ მდგომარეობებთან, როგორიცაა სეფსისი და კარდიოპულმონური დაავადებები.

რა არის ცხელებით მიმდინარე დაავადებების სიმპტომები?

ცხელება მიიჩნევა მთავარ სიმპტომად როგორც ინფექციური, ისე არაინფექციური დაავადებების დროს. გარდა ამისა, ცხელებით მიმდინარე დაავადებებისას მაღალ ტემპერატურასთან ერთად შეიძლება გამოვლინდეს სხვადასხვა სიმპტომები:

მალარია: შეინიშნება კანკალი, თავის ტკივილი, გულისრევა და ღებინება, კუნთების ტკივილი, დაღლილობა და ხველის შეტევები.

ბრუცელოზი (მალტის ცხელება): შეინიშნება კუნთების ტკივილი, მადის დაქვეითება და წონის კლება, თავის ტკივილი, კუნთების სპაზმები მთელ სხეულში და ღამის ოფლიანობა.

დენგეს ცხელება: ხასიათდება მიალგიით, ართრალგიით და ძვლების ტკივილით.

Q ცხელება: ხასიათდება გრიპის მსგავსი სიმპტომებით, ცხელებით, სისუსტით, თავის ტკივილით, მიალგიით და სახსრების ტკივილით.

ტიფი (ლაქოვანი ტიფი): ხასიათდება თავის ტკივილით, კანკალით, დეპრესიით, ზოგადი ტკივილებით და კანზე წითელი გამონაყარის გაჩენით.

ყვითელი ცხელება: ხასიათდება გულისრევით, ხოლო მძიმე შემთხვევებში - ღვიძლის დაზიანებით გამოწვეული სიყვითლით.

ჩიკუნგუნია: ხასიათდება სახსრების ძლიერი ან ხანგრძლივი ტკივილით და გამონაყარით.

ყირიმ-კონგოს ჰემორაგიული ცხელება: ხასიათდება გრიპის მსგავსი სიმპტომებით და სისხლდენისადმი მიდრეკილებით.

ებოლას ჰემორაგიული ცხელება: ხასიათდება სისუსტით, კუნთების ტკივილით, თავის ტკივილით და ფარინგიტით, რასაც მოჰყვება ღებინება, სისხლიანი დიარეა და გამონაყარი.

მუცლის ტიფი: ხასიათდება კანზე გამონაყარით, თავის ტკივილით, სისუსტით, კუნთების ტკივილით და მშრალი ხველებით.

ალისფერი ცხელება: ხასიათდება წითელი ფერის გამონაყარით.

ცხელებით მიმდინარე დაავადებების პირველ დღეებში ჩვეულებრივ ვლინდება ერთი და იგივე ან მსგავსი სიმპტომები, თუმცა დაავადების პროგრესირებასთან ერთად ჩნდება სპეციფიკური სიმპტომები.

როგორ დგინდება ცხელებით მიმდინარე დაავადებების დიაგნოზი?

ცხელებით მიმდინარე დაავადებების გამომწვევი ბაქტერიული ინფექციების საიმედო გამოვლენა და დიაგნოსტიკა ხელმისაწვდომია საავადმყოფოებსა და კვლევით დაწესებულებებში. თუმცა, შეზღუდული რესურსების მქონე რეგიონებში წვდომა ხშირად შეზღუდულია. განსაკუთრებით დაბალი და საშუალო შემოსავლის მქონე ქვეყნებში არ არის ხელმისაწვდომი საკმარისი ტესტები ბაქტერიული და ვირუსული ინფექციების გამოსავლენად.

დაავადების დიაგნოსტიკის პროცესში ხდება პაციენტის დეტალური მოგზაურობის ისტორიის შეგროვება და კონტაქტში მყოფი პირების გამოკითხვა. ცხელებით მიმდინარე დაავადების დიაგნოზი შეიძლება დაისვას სისხლის ანალიზებით, გენეტიკური ტესტებით და ანატომიური, ფიზიოლოგიური ნიშნების საფუძველზე. გარდა ამისა, ზოგიერთ შემთხვევაში დიაგნოსტიკა შესაძლებელია ნებისმიერი ქსოვილის ან სითხის საშუალებით. სისხლის საკმარისი ნიმუში მნიშვნელოვანია სისხლის მიმოქცევაში არსებული ინფექციების დიაგნოსტიკისთვის. სპეციალურ სისხლის კულტურის ბოთლებში შესაძლებელია ისეთი ორგანიზმების შესწავლა, რომლებსაც აქვთ ზრდის სპეციფიკური მოთხოვნები, როგორიცაა ზოგიერთი საფუარი, მიკობაქტერია და ანაერობები.

მალარიისა და დენგეს ცხელების გარდა, სხვა ცხელებით მიმდინარე დაავადებების დიაგნოსტიკისთვის გამოყენებული ტესტები რთული, ძვირადღირებული და შეზღუდულია. ასევე რთულია შერეული ან ერთდროულად მიმდინარე ინფექციების ლაბორატორიული დიაგნოსტიკა და მართვა. ჩვეულებრივ, ვირუსული ინფექციების პირველი 3-დან 5 დღემდე პერიოდში ვლინდება ცხელებით მიმდინარე დაავადება ყოველგვარი კლინიკური სიმპტომების გარეშე. დაავადების სინდრომულ ფაზაში ხშირად ვლინდება თავის ტკივილი, გულისრევა, დიარეა და სუნთქვის პრობლემები. ამასთან, დენგეს ცხელება, გრიპი, ჩიკუნგუნია, ებოლა და ლასას ცხელება ადრეულ ეტაპზე შეიძლება ერთმანეთისგან ვერ გაირჩეს. ინფექციიდან მე-9 დღეს და კლინიკური დაავადების მე-5 დღეს სიმპტომები უფრო მკაფიო ხდება და ვლინდება ისეთი მდგომარეობები, როგორიცაა სისხლდენა და კოაგულაციის დარღვევები.

რა შველის ცხელებით მიმდინარე დაავადებებს? როგორ მკურნალობენ?

ცხელებით მიმდინარე დაავადებების მკურნალობა დამოკიდებულია დაავადების გამომწვევ ბაქტერიაზე, ვირუსზე ან პარაზიტზე და ადრეული დიაგნოსტიკა ძალიან მნიშვნელოვანია. განსაკუთრებით, არ არსებობს სპეციფიკური მკურნალობა ან ვაქცინა ცხელებით მიმდინარე დაავადებების გამომწვევი ვირუსებისთვის. ტარდება დაავადების სიმპტომებზე მიმართული მკურნალობა.

უფრო სპეციფიკურია კონტროლი ვექტორებით გადამდები ვირუსებისთვის (როგორიცაა კოღოები) ან ხერხემლიანი ცხოველებისგან (კატა, ძაღლი, მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვი) გადამდები ვირუსებისთვის. კოღოებით გადამდები ვირუსების კონტროლი შესაძლებელია ჰაერიდან ლარვიციდების შესხურებით, ხოლო ტკიპებით გადამდები ვირუსების კონტროლი - პირადი დაცვის საშუალებებითა და დეზინსექციით. ადამიანებს შორის გადამდები ვირუსების, როგორიცაა ყირიმ-კონგოს ჰემორაგიული ცხელება და სასუნთქი გზების ვირუსები, კონტროლი შესაძლებელია იზოლაციით ან კონტაქტის შეზღუდვის ზომებით.

ხშირად დასმული კითხვები

მოზრდილებში, თუ სხეულის ტემპერატურა 39,4 °C-ზე მეტია და თან ახლავს სერიოზული სიმპტომები (გონების დაკარგვა, ღებინება, სუნთქვის გაძნელება), აუცილებლად უნდა მიმართოთ ექიმს. ბავშვებში მაღალი სიცხის არსებობისას, თუ ბავშვი არ რეაგირებს, დაუყოვნებლივ უნდა დაუკავშირდეთ შესაბამის სამედიცინო დაწესებულებას.

3 თვემდე ასაკის ჩვილებში 38 °C და მეტი ტემპერატურისას,

3-24 თვის მცირეწლოვან ბავშვებში 38,9 °C და მეტი ტემპერატურისას, თუ თან ახლავს სისუსტე და გაღიზიანებადობა, აუცილებელია ექიმთან კონსულტაცია.

ფებრილური გულყრა ან ცხელებით გამოწვეული კრუნჩხვები არის ბავშვებში მაღალი ტემპერატურით გამოწვეული კრუნჩხვითი მდგომარეობა. ჩვეულებრივ ვლინდება 38 °C-ზე მეტი ტემპერატურის დროს. ცხელებით მიმდინარე დაავადებებმა, განსაკუთრებით ბავშვებში, შეიძლება გამოიწვიოს გულყრა. გულყრის დროს შეინიშნება გონების დაკარგვა, გათიშვა, უკონტროლო კანკალი, თვალების ბრუნვა. გარდა ამისა, სხეულის ზოგიერთი ნაწილი შეიძლება გამაგრდეს ან იკრთომდეს. ფებრილური გულყრა ჩვეულებრივ რამდენიმე წუთს გრძელდება, თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში ეს დრო შეიძლება უფრო ხანგრძლივი იყოს. გულყრის მქონე პირს არ უნდა შეანჯღრიოთ და არ უნდა მიაწოდოთ რაიმე სითხე ან საკვები. დაუყოვნებლივ უნდა გამოიძახოთ სასწრაფო დახმარება და გაუწიოთ პირველადი დახმარება. ცხელება არის თავდაცვითი მექანიზმი, რომელიც წარმოიქმნება ბაქტერიული და ვირუსული ზრდის ტემპის შესამცირებლად და ორგანიზმის გადარჩენის უზრუნველსაყოფად. ის ჩვეულებრივ განიხილება როგორც პასუხი ინფექციაზე, ანთებაზე ან ტრავმაზე. ამ მიზეზით, ცხელებით მიმდინარე დაავადებები ნიშნავს, რომ ორგანიზმში არის ინფექცია. კრიტიკულად მნიშვნელოვანია ექიმთან მიმართვა იმ ცხელების შემთხვევაში, რომელიც გრძელდება 3 დღეზე მეტხანს და არ რეაგირებს არანაირ მედიკამენტზე ან მკურნალობაზე. გარდა ამისა, მაღალ სიცხესთან ერთად ძლიერი თავის ტკივილის, გამონაყარის, ღებინების, კრუნჩხვების, სუნთქვის გაძნელების, სინათლისადმი მგრძნობელობის ან გულმკერდის ტკივილის არსებობისას აუცილებლად უნდა მიმართოთ შესაბამის სამედიცინო დაწესებულებას. მაღალი სიცხის დროს სხეული გაგრილების მიზნით იწყებს ოფლიანობას, რაც იწვევს სითხის კარგვას. ვინაიდან ორგანიზმის გაუწყლოებამ შეიძლება გამოიწვიოს დეჰიდრატაცია, აუცილებელია სითხის უხვი მიღება. ვინაიდან ორგანიზმი ებრძვის ინფექციას, მნიშვნელოვანია დასვენება და ზედმეტი ფიზიკური აქტივობისგან თავის შეკავება. რეკომენდებულია თავი აარიდოთ ცხელ გარემოს, რომელიც ზრდის სხეულის ტემპერატურას და უზრუნველყოთ ოთახის განიავება. ექიმთან კონსულტაციის გარეშე არ უნდა გამოიყენოთ არანაირი მედიკამენტი ან მცენარეული დანამატი. არსებობს ცხელების 3 ძირითადი ტიპი: მუდმივი, წყვეტილი და განმეორებადი. მუდმივი ცხელება განისაზღვრება როგორც ტემპერატურა, რომელიც 24 საათის განმავლობაში 1 °C-ზე მეტად არ იცვლება და არასოდეს უბრუნდება ნორმას. ეს არის ისეთი დაავადებების მახასიათებელი, როგორიცაა მუცლის ტიფი, მწვავე ბაქტერიული მენინგიტი, საშარდე გზების ინფექცია. წყვეტილი ცხელება გრძელდება დღის განმავლობაში მხოლოდ რამდენიმე საათს. მალარიით გამოწვეული ცხელება წყვეტილი ტიპისაა. განმეორებადი ცხელება აღნიშნავს რყევებს, რომლებმაც შეიძლება გადააჭარბოს 2 °C-ს, თუმცა არასოდეს უბრუნდება ნორმალურ მაჩვენებელს. გვხვდება ისეთ ინფექციურ დაავადებებში, როგორიცაა ინფექციური ენდოკარდიტი, რიკეტსიოზი, ბრუცელოზი.

ასევე შესაძლებელია კლასიფიკაცია ცხელების ხანგრძლივობისა და სხეულის ტემპერატურის მიხედვით. მწვავე ცხელება (2 კვირამდე) არის არსებული ცხელება. ტემპერატურის მიხედვით კლასიფიცირდება როგორც დაბალი (38,1-39 °C), საშუალო (39,1-40 °C) და მაღალი (40,1-41,1 °C) ცხელება. ცხელებით მიმდინარე დაავადებებს ახლავს ცხოველებიდან ადამიანებზე ან ადამიანებიდან ადამიანებზე გადადების რისკი. ზოგიერთი ბაქტერიის, ვირუსის ან სოკოს მიერ გამოწვეული ინფექციები ადამიანებს გადაეცემა სხვადასხვა გზით. ფიზიკური კონტაქტი, საერთო სასუნთქი სივრცეები, კოღოების, ტკიპების, რწყილების მსგავსი უხერხემლო ცხოველების არსებობა ზრდის ცხელებით მიმდინარე დაავადებების გადადების რისკს.

თუ გაქვთ ცხელებით მიმდინარე დაავადების სიმპტომები ან მაღალი სიცხის კონტროლი ვერ ხერხდება, დროის დაკარგვის გარეშე მიმართეთ ჩვენს სპეციალისტებს.

Hisar Hospital Intercontinental-ში ჩვენ თქვენს გვერდით ვართ ცხელებით მიმდინარე დაავადებების დიაგნოსტიკასა და მკურნალობაში ჩვენი მოწინავე დიაგნოსტიკური მეთოდებითა და გამოცდილი ექიმების გუნდით. დაგვიკავშირდით დაუყოვნებლივ ვიზიტის დასანიშნად.