რა არის ათეროსკლეროზი (სისხლძარღვთა გაქვავება)? სიმპტომები, გამომწვევი მიზეზები და მკურნალობის მეთოდები

რა არის ათეროსკლეროზი (სისხლძარღვთა გაქვავება)?

ათეროსკლეროზი, რომელსაც ხალხში სისხლძარღვთა გაქვავებას უწოდებენ, გულის დაავადებებისა და ინსულტის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია. მსოფლიო მასშტაბით ათეროსკლეროზი და მისი გართულებები სიკვდილიანობის წამყვან მიზეზებს შორისაა. არტერიებში დაგროვილი ნივთიერებების მიერ ფლაკების (ნიშნების) წარმოქმნით განვითარებული გაქვავება დროთა განმავლობაში შესაძლებელია სრულად დახშოს სისხლძარღვები და ორგანიზმში სერიოზული პრობლემები გამოიწვიოს. ძირითადად ასაკის მატებასთან ერთად განვითარებადი ამ დაავადების გამომწვევი ფაქტორების კარგად გაგება აუცილებელია დაავადების პრევენციისა და მკურნალობის უზრუნველსაყოფად.

ათეროსკლეროზი არის გულ-სისხლძარღვთა დაავადება, რომელიც ვითარდება არტერიებში ქოლესტერინის, ცხიმის, სისხლის უჯრედების, უჯრედული ნარჩენების, ფიბრინის, კალციუმისა და სისხლში არსებული სხვა ნივთიერებების დაგროვებით გამოწვეული ფლაკის გამო. ეს ფლაკი წებოვანი ნივთიერებაა, რომელიც დროთა განმავლობაში მაგრდება და არტერიების შევიწროებას იწვევს. ეს მდგომარეობა ზღudუსვს ჟანგბადით მდიდარი სისხლის ნაკადს ორგანიზმში და მრავალ გართულებას იწვევს. ათეროსკლეროზი არის ნელი და პროგრესირებადი დაავადება, რომელიც შეიძლება დაიწყოს ბავშვობაში და გაუარესდეს ასაკის მატებასთან ერთად, თუმცა არის შემთხვევებიც, როდესაც ის სწრაფად ვითარდება. მიუხედავად იმისა, რომ ათეროსკლეროზის ზუსტი მიზეზები ბოლომდე ცნობილი არ არის, ითვლება, რომ არაჯანსაღი ცხოვრების წესი, სხვა დაავადებების არსებობა და გენეტიკური მიდრეკილება შეიძლება იწვევდეს დაზიანებას. ორგანიზმში არსებული არტერიების უმეტესობა შეიძლება დაზარალდეს ფლაკის წარმოქმნით. იმის მიხედვით, თუ რომელ არტერიაზე ახდენს გავლენას, შესაძლებელია მიიღოს სხვადასხვა სახელწოდება:

კორონარული არტერიის დაავადება: ვითარდება გულის არტერიებში ფლაკის წარმოქმნის გამო.

პერიფერიული არტერიის დაავადება: ვითარდება სისხლის გულიდან სხეულში გადამტან არტერიებში ფლაკის წარმოქმნის შედეგად. ძირითადად აზიანებს ფეხების, აგრეთვე ხელებისა და მენჯის არტერიებს.

საძილე არტერიის დაავადება: კისრის არტერიაში გროვდება ფლაკი და მცირდება ტვინისკენ მიმავალი სისხლის ნაკადი.

თირკმლის არტერიის სტენოზი: თირკმლების სისხლით მომმარაგებ არტერიებში ფლაკის წარმოქმნაა.

ხერხემლის არტერიის დაავადება: თავის ტვინის უკანა მხარის სისხლით მომმარაგებ არტერიებში ფლაკის დაგროვებაა.

მეზენტერიული არტერიის იშემია: ნაწლავების სისხლით მომმარაგებ არტერიებში ფლაკის წარმოქმნის გამო საკმარისი სისხლის ნაკადის ვერმიწოდების მდგომარეობაა.

რა არის ათეროსკლეროზის სიმპტომები?

ათეროსკლეროზი ადრეულ ეტაპზე ძირითადად არანაირ სიმპტომს არ იწვევს. ზოგიერთ პაციენტს არანაირი სიმპტომი არ აღენიშნება მანამ, სანამ მათი არტერიები სრულად არ დაიხშობა, ან სანამ გულის შეტევას ან ინსულტს არ გადაიტანენ. სიმპტომები იწყებს განვითარებას ორგანიზმის ჟანგბადზე მოთხოვნილების ზრდასთან ერთად და შევიწროებული არტერიის მიხედვით შესაძლოა სხვადასხვა სიმპტომი განვითარდეს:

კორონარულ არტერიებთან დაკავშირებული სიმპტომები შეიძლება ჩამოითვალოს შემდეგნაირად:

უჩვეულო გულისცემა და არითმია,

გულისცემის აჩქარება (პალპიტაცია),

ტკივილი ან დაწნევის შეგრძნება სხეულის ზედა ნაწილში, როგორიცაა გულმკერდი, ხელი, კისერი და ყბა (ეს მდგომარეობა ძირითადად ცნობილია როგორც ანგინა),

სუნთქვის გაძნელება, ქოშინი.

თავის ტვინის სისხლძარღვთა გაქვავების სიმპტომებია:

ხელებში ან ფეხებში დაბუჟების შეგრძნება ან ძალის დაკარგვა,

მეტყველების, აზროვნებისა და გაგების სირთულეები,

სახის კუნთების კრუნჩხვა,

ტრანზიტორული იშემიური შეტევები,

ინსულტი,

მძიმე თავის ტკივილი,

მხედველობის პრობლემა ერთ ან ორივე თვალში.

ხელების, მენჯისა და ტერფების სისხლძარღვთა გაქვავების სიმპტომები:

პერიოდული კლაუდიკაცია, ანუ ფეხის ტკივილი სიარულის დროს,

დაბუჟება,

ტერფების სიცივის მდგომარეობა,

ტკივილი ან წვის შეგრძნება თითებსა და ტერფებში მოსვენების დროს,

ტერფებზე ხშირად არშემორჩენილი ჭრილობები და ინფექციები.

თირკმლებთან დაკავშირებული სიმპტომებია:

არტერიული წნევის მომატება (ჰიპერტენზია),

თირკმლის უკმარისობა.

ნაწლავის დამზიანებელ სისხლძარღვებში განვითარებული ათეროსკლეროზის სიმპტომები შემდეგია:

ჭამის შემდეგ ძლიერი ტკივილი,

წონის დაკლება,

დიარეა.

სხვა სიმპტომები მოკლედ არის:

ერექციული დისფუნქცია მამაკაცებისათვის,

სისხლის შედედება და შედედებასთან დაკავშირებული სერიოზული გართულებები.

რა არის ათეროსკლეროზის რისკ-ფაქტორები?

ათეროსკლეროზი არის სერიოზული სამედიცინო მდგომარეობა, რომელიც გულ-სისხლძარღვთა დაავადებათა კატეგორიას მიეკუთვნება. ეს არის ნელი მიმდინარეობის დაავადება, რომელიც ახალგაზრდა ასაკში იწყება. კვლევების თანახმად, თუ პირი არის 40 წლის და მისი ზოგადი ჯანმრთელობა კარგია, მძიმე ათეროსკლეროზის განვითარების ალბათობა არის 50%. ასაკის მატებასთან ერთად იზრდება დაავადების რისკი. 60 წელს ზემოთ ასაკის ზრდასრულებს ძირითადად ათეროსკლეროზის გარკვეული დონე უკვე განვითარებული აქვთ, თუმცა მძიმე სიმპტომები შესაძლოა არ შეინიშნებოდეს. ათეროსკლეროზის რისკ-ფაქტორები ზრდის დაავადების განვითარების ალბათობას. გულის შეტევების დაახლოებით 90% სწორედ ამ რისკ-ფაქტორების გამო ვითარდება:

სიმსუქნე,

დიაბეტი და ინსულინორეზისტენტობა,

ოჯახში გულ-სისხლძარღვთა დაავადების ისტორიის არსებობა,

ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება,

არტერიული წნევის მომატება,

LDL ქოლესტერინის მაღალი მაჩვენებელი,

სისხლში ანთების სიგნალის სახით ცნობილი C-რეაქტიული ცილის მაღალი პროცენტული მაჩვენებელი,

ტრიგლიცერიდის დონის სიმაღლე,

არაჯანსაღი კვების ჩვევები, ხილისა და ბოსტნეულის მოხმარების არარსებობა,

არასაკმარისი ფიზიკური აქტივობა,

ძილის აპნოე,

მეტაბოლური სინდრომი,

ანთებითი დაავადებები, როგორიცაა რევმატოიდული ართრიტი და ფსორიაზი,

მოწევა ან თამბაქოს ღეჭვა.

როგორ ხდება ათეროსკლეროზის დიაგნოსტიკა?

ათეროსკლეროზის დიაგნოსტიკის დროს ექიმები იწყებენ ფიზიკური გასინჯვით. პაციენტების სიმპტომების გასაგებად ისინი სვამენ სხვადასხვა კითხვას. დგინდება პაციენტის სამედიცინო და ოჯახური ჯანმრთელობის ისტორია, სვამენ კითხვებს ცხოვრების წესისა და არტერიებში ფლაკის წარმოქმნის რისკ-ფაქტორების შესახებ. გამოვლენილი სიმპტომების, პაციენტისთვის დასმულ კითხვებზე მიღებული პასუხებისა და ფიზიკური გასინჯვის საფუძველზე შესაძლებელია მოითხოვონ გარკვეული ტესტები:

სისხლის ანალიზები: სისხლის ანალიზები ძირითადად ტარდება სისხლში შაქრისა და ქოლესტერინის დონის მონიტორინგის მიზნით. სისხლში შაქრის ან ქოლესტერინის მაღალმა დონემ შეიძლება გამოიწვიოს ათეროსკლეროზის დაავადების რისკის ზრდა. გარდა ამისა, სისხლის ანალიზები შეიძლება ჩატარდეს CRP-ის დონის დასადგენად, რომელიც არის არტერიების ანთებასთან დაკავშირებული ცილა.

ელექტროკარდიოგრაფია (ეკგ): ეს არის სწრაფი და უმტკივნეულო ტესტი, რომელიც ზომავს გულის ელექტრულ აქტივობას. ეკგ-ს დროს გულმკერდის არეში, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში ხელებსა და ფეხებზეც, მაგრდება ელექტროდები. ეს არის პროცედურა, რომელიც უზრუნველყოფს გულისკენ მიმავალი სისხლის რაოდენობის ცვლილებების გაგებას.

ექოკარდიოგრაფია: ეს არის დიაგნოსტიკური ტესტი, რომლის დროსაც გამოიყენება ხმის ტალღები გულში სისხლის ნაკადის საჩვენებლად. ზოგ შემთხვევაში ტარდება ფიზიკური დატვირთვის სტრეს-ტესტთან ერთად.

ფიზიკური დატვირთვის სტრეს-ტესტი: თუ სიმპტომები ძირითადად ვლინდება ვარჯიშის ან ფიზიკური აქტივობის დროს, ექიმებმა შეიძლება მოითხოვონ ეს ტესტი. პაციენტზე დაკვირვება ხდება სარბენ ბილიკზე სიარულის ან სირბილის დროს. ვარჯიშის დროს გული უფრო ძლიერად და სწრაფად ბიძგავს სისხლს, ვიდრე ყოველდღიური აქტივობების დროს. შესაბამისად, ფიზიკური დატვირთვის სტრეს-ტესტი იძლევა გულის იმ პრობლემების დიაგნოსტირების საშუალებას, რომლებიც ჩვეულებრივ შეიძლება გამოგრჩეთ. თუ არსებობს ვარჯიშის ხელისშემშლელი პირობა, პაციენტს შეიძლება მიეცეს მედიკამენტი, რომელიც ბაძავს ვარჯიშის გავლენას გულზე.

დოპლერ ულტრასონოგრაფია: ხელის ან ფეხის სხვადასხვა წერტილში არტერიული წნევის გასაზომად შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას დოპლერ ულტრასონოგრაფია. ამ გაზომვის დროს შესაძლებელია დადგინდეს არტერიებში სისხლის ნაკადის სიჩქარე.

კუნჭულ-მხრის ინდექსი (ABI): უზრუნველყოფს კუნჭულისა და მხრის არტერიული წნევის შედარებას, რაც ეხმარება შევიწროებული არტერიებისა და დასუსტებული სისხლის ნაკადის დიაგნოსტირებაში. ეს არის პერიფერიული არტერიების დაავადებების, რომლებსაც ათეროსკლეროზი იწვევს, გამოვლენის სწრაფი და მარტივი გზა.

გულის კათეტერიზაცია და ანგიოგრაფია: სასარგებლოა იმის დიაგნოსტირებაში, არის თუ არა კორონარული არტერიები შევიწროებული ან დახშული. შესაბამის სისხლძარღვებში თავსდება თხელი და მოქნილი მილი, რომელსაც კათეტერს უწოდებენ და მიემართება გულისკენ. საღებავი კათეტერიდან გულის არტერიისკენ მიედინება და უზრუნველყოფს ტესტის დროს გადაღებული სურათების უფრო მკაფიოობას.

კორონარული კალციუმის სკანირება: ასევე ცნობილია როგორც გულის სკანირება. გულის დეტალური სურათების მისაღებად გამოიყენება კომპიუტერული ტომოგრაფია. მიიღება არტერიის კედელზე წარმოქმნილი კალციუმის ნალექების გამოსახულებები. ტესტის შედეგები ფასდება ქულებით. კალციუმის არსებობის შემთხვევაში ქულა მაღალია, რაც იმას ნიშნავს, რომ გულის დაავადების რისკიც მაღალია.

როგორ ტარდება ათეროსკლეროზის მკურნალობა?

მას შემდეგ, რაც ფლაკი წარმოიქმნება, ის ძირითადად ადგილზე რჩება. სამედიცინო მკურნალობის პროცედურებითა და ცხოვრების წესის შეცვლ ისეთი პროცედურებით შესაძლებელია ფლაკების წარმოქმნის შენელება ან შეჩერება. ათეროსკლეროზის მკურნალობის ზოგიერთი პროცედურით შესაძლებელია ფლაკების დაპატარავებაც. სისხლძარღვთა გაქვავების მკურნალობის მეთოდების შესახებ შესაძლებელია შემდეგი ინფორმაციის მიწოდება:

ცხოვრების წესის შეცვლა: რისკ-ფაქტორების გათვალისწინებით შესაძლებელია ათეროსკლეროზის შენელება. შესაძლებელია ისეთი ცვლილებების განხორციელება, როგორიცაა ჯანსაღი კვების ჩვევები, ფიზიკური აქტივობა და მოწევაზე უარის თქმა. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ცვლილებები არ აუქმებს დახშობებს, ამცირებს გულის შეტევისა და ინსულტის რისკს.

მედიკამენტები: ქოლესტერინისა და არტერიული წნევის მომატების საწინააღმდეგო მედიკამენტებს შეუძლიათ ათეროსკლეროზის შენელება. მათ აქვთ ისეთი ეფექტები, როგორიცაა დაბალი სიმკვრივის ლიპoproteინების (LDL) ქოლესტერინის შემცირება, სისხლის გათხელება, სისხლის შედედების პრევენცია და ისეთი ჯანმრთელობის მდგომარეობის კონტროლის უზრუნველყოფა, როგორიცაა დიაბეტი.

ანგიოგრაფია და სტენტირება: დაავადებულ არტერიამდე მისასვლელად ფეხისა და ხელის არტერიებში თავსდება თხელი მილი. დახშობების ნახვა რეალურ დროში რენტგენის ეკრანზეა შესაძლებელი. ანგიოპლასტიკას და სტენტის ჩადგმას შეუძლია დახშული არტერიების გახსნა და სიმპტომების შემსუბუქება.

შუნტირების ოპერაცია: ეს არის მკურნალობის პროცედურა, რომლის დროსაც ხდება ფეხის ან გულმკერდის ჯანსაღი სისხლძარღვების აღება და დახშული სისხლძარღვის ნაცვლად გამოყენება. ძირითადად მიზნად ისახავს სისხლისთვის ახალი გზის შექმნას.

ენდარტექტომონია: პროცედურა, რომლის დროსაც ხდება ფლაკის ამოღება და სისხლის ნაკადის აღდგენა. თუ ეს პროცედურა კისერზე სისხლძარღვთა გაქვავების განვითარების შემთხვევაში საძილე არტერიაზე ტარდება, მას კაროტიდული ენდარტექტომონია ეწოდება. მაღალი რისკის მქონე პაციენტებს ასევე შეიძლება ჩაუდგათ სტენტი.

ფინბრინოლიზური თერაპია: თუ არტერიების დამხშობი კოლტები არსებობს, ეს არის პროცედურა, რომლის დროსაც გამოიყენება კოლტის დამშლელი მედიკამენტები.

ხშირად დასმული კითხვები ათეროსკლეროზის შესახებ

სისხლძარღვთა გაქვავება და სისხლძარღვთა დახშობა არ არის ერთი და იგივე. სისხლძარღვთა გაქვავება არის არტერიის კედლის ცხიმისა და სხვა ნივთიერებების დაგროვების გამო გასქელების, ფლაკის წარმოქმნისა და ამ ფლაკის გაქვავების მდგომარეობა. ამ ნალექების ზრდამ და სისხლის ნაკადის შეფერხებამ შეიძლება გამოიწვიოს სისხლძარღვთა დახშობა. ანუ, სისხლძარღვთა დახშობა და სისხლძარღვთა გაქვავება განსხვავებული მდგომარეობებია, ხოლო სისხლძარღვთა გაქვავებამ დროთა განმავლობაში შეიძლება გამოიწვიოს სისხლძარღვთა დახშობა. სისხლძარღვთა გაქვავების დიაგნოსტიკისა და მკურნალობისთვის შესაძლებელია მიმართოთ კარდიოლოგიის განყოფილებას. ათეროსკლეროზი გულ-სისხლძარღვთა დაავადებაა და ამ დაავადებებზე სპეციალიზებულ ექიმებს კარდიოლოგებს უწოდებენ. სისხლძარღვთა გაქვავების დიაგნოსტირება, მკურნალობის გეგმის შედგენა და პროცესის მონიტორინგი კარდიოლოგი ექიმების მოვალეობაა. საჭიროების შემთხვევაში კარდიოლოგებს შეუძლიათ მიიღონ დიეტოლოგებისა და ფიზიკური თერაპიის სპეციალისტების მხარდაჭერაც. გარდა ამისა, ქირურგიული ჩარევის აუცილებლობის შემთხვევაში მათ შეუძლიათ პაციენტის გადამისამართება გულ-სისხლძარღვთა ქირურგებთანაც. სისხლძარღვთა გაქვავება შეიძლება განუვითარდეთ პირებს, რომლებსაც ოჯახში სისხლში მაღალი ქოლესტერინის ისტორია აქვთ, აქვთ ჰიპერტენზია, დიაბეტი, ანთებითი დაავადება და მამაკაცებში 45, ხოლო ქალებში 55 წლის ასაკს ზემოთ არიან. გარდა ამისა, ათეროსკლეროზი შეიძლება შეინიშნოს პირებშიც, რომლებსაც აქვთ ნაჯერი ცხიმების მაღალი მოხმარება, მოწევისა და ალკოჰოლის მომხმარებლებში. სტრესმა შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს ორგანიზმში მრავალ ფიზიოლოგიურ პროცესზე, დაარღვიოს ჰორმონალური ბალანსი და გამოიწვიოს უარყოფითი პათოლოგიური მდგომარეობები სისხლძარღვებზე. ამიტომ, განსაკუთრებით ათეროსკლეროზით დაავადებულმა პაციენტებმა უნდა იპოვონ გზები ემოციური სტრესის შესამცირებლად. შესაძლებელია მიმართოთ ისეთ მეთოდებს, როგორიცაა ვარჯიში, ფსიქოლოგიური კონსულტაციის მიღება, იოგა და ღრმა სუნთქვითი ვარჯიშები. სისხლძარღვთა გაქვავების თავიდან ასაცილებლად რეკომენდებულია ცხოვრების წესში ცვლილებების შეტანა. აუცილებელია მოწევისთვის თავის დანებება, ჯანსაღი კვების ჩვევების შეძენა, რეგულარული ფიზიკური აქტივობა და ჯანსაღი წონის შენარჩუნება. გარდა ამისა, მიღებულ ზომებს შორის არის არტერიული წნევის, ქოლესტერინისა და სისხლში შაქრის დონის რეგულარულად შემოწმება. სისხლძარღვთა გაქვავებამ შეიძლება გამოიწვიოს სხვადასხვა გართულებები იმის მიხედვით, თუ რომელ არტერიაში განვითარდა ის. უარყოფითი შედეგები, რომლებიც შეიძლება გამოიწვიოს ათეროსკლეროზმა, შეიძლება ჩამოითვალოს როგორც კორონარული არტერიების დაავადებები, საძილე არტერიის დაავადებები, პერიფერიული არტერიების დაავადებები, ანევრიზმები და ქრონიკული თირკმლის დაავადებები.

თუ გაქვთ სისხლძარღვთა გაქვავების სიმპტომები ან ფლობთ რისკ-ფაქტორებს, შეამოწმეთ გულის ჯანმრთელობა დაგვიანების გარეშე. დაჯავშნეთ ვიზიტი ახლავე Hisar Hospital-ის კარდიოლოგიის განყოფილების სპეციალისტებთან და ისარგებლეთ დეტალური შეფასებითა და ინდივიდუალური მკურნალობის ვარიანტებით. გადადგით პირველი ნაბიჯი თქვენი ჯანმრთელობისთვის დღესვე.