რა არის AIDS? როგორ ისმება დიაგნოზი?

შეძენილი იმუნური უკმარისობის სინდრომად ცნობილი AIDS არის დაავადება, რომელიც წარმოიქმნება HIV ინფექციის ქრონიკული განვითარების შედეგად. სხვადასხვა გზით ორგანიზმში მოხვედრილი HIV არის რეტროვირუსი, რომელიც ანადგურებს თეთრ სისხლის უჯრედებს. ადამიანის იმუნოდეფიციტის ვირუსად წოდებული HIV ინფიცირებს იმუნურ უჯრედებს, T ლიმფოციტებს, და ანადგურებს მათ. ინფიცირებული ორგანიზმი ინფექციის ადრეულ ეტაპზე შეიძლება არანაირ სიმპტომს არ იძლეოდეს ან გრიპის მსგავს სიმპტომებს იწვევდეს. HIV-ს 2 ქვეტიპი აქვს; მკურნალობის გარეშე ის ნელ-ნელა ვითარდება და თვეების ან წლების შემდეგ შეიძლება AIDS-ის წარმოქმნამდე მიგვიყვანოს.

შეძენილი იმუნური უკმარისობის სინდრომის საბოლოო სამკურნალო საშუალება არ არსებობს, მაგრამ მისი მართვა შესაძლებელია HIV ინფექციის შემსუბუქებითა და კონტროლის ქვეშ მოქცევით. არსებობს მკურნალობის რამდენიმე მეთოდი, რომლებიც უზრუნველყოფს ინფექციის გავრცელების თავიდან აცილებას და ნორმალურ ცხოვრებაში დაბრუნებას. ანტირეტროვირუსული მკურნალობა (ART) ეს მეთოდი შეიძლება ხელს უშლიდეს ვირუსის სისხლში გამრავლებას და უზრუნველყოფდეს ვირუსული დატვირთვის შემცირებას. სისხლში გაზომვადი რაოდენობის HIV-ის არმქონე პირების ვირუსული დატვირთვა დაბალია. ვირუსული დატვირთვის შემცირება შეიძლება მიუთითებდეს, რომ HIV-ის მკურნალობა შედეგიანია და HIV-ის გადაცემის რისკი მინიმუმამდეა დაყვანილი.

რა არის AIDS?

AIDS არის ჯანმრთელობის პრობლემა, რომელიც წარმოიქმნება იმუნური სისტემის დასუსტებით, ადამიანის იმუნოდეფიციტის ვირუსის (HIV) მიერ სისხლის თეთრი უჯრედების ინფიცირებისა და განადგურების შედეგად. სხეულის სითხეებით ორგანიზმში მოხვედრილი HIV CD4 თეთრი უჯრედებს ამოირჩევს სამიზნედ და საფრთხეს უქმნის იმუნურ სისტემას. ის შეიჭრება CD4 უჯრედებში და შეუძლია შეცვალოს უჯრედის DNA სტრუქტურა. ის ინფიცირებს თეთრ უჯრედებს და იწყებს მათ განადგურებას. ამ გზით სისხლში მეტი HIV ვრცელდება. გავრცელებული ვირუსები ახალ CD4 უჯრედებს ამოირჩევენ სამიზნედ და აფართოებენ მოქმედების მექანიზმს. HIV-ით ინფიცირებული თეთრი უჯრედების რაოდენობა შეიძლება გაიზარდოს, ხოლო ჯანმრთელი იმუნური უჯრედების რაოდენობა შემცირდეს. რაც უფრო მცირდება ორგანიზმის ბუნებრივი დამცავი უჯრედების, CD4 უჯრედების რაოდენობა, მით უფრო მოწყვლადი ხდება ორგანიზმი ახალი ინფექციების მიმართ. ამ ინფექციებს „ოპორტუნისტული ინფექციები“ ეწოდება. სოკოებისა და ბაქტერიების მიერ გამოწვეული ინფექციები, კიბოს ზოგი სახეობა და ტუბერკულოზი ოპორტუნისტულ ინფექციებს შორისაა.

CD4 თეთრი სისხლის უჯრედები შეიძლება ზოგად ინფორმაციას იძლეოდეს ორგანიზმის იმუნური სისტემის შესახებ. HIV-ის განვითარების შეფასების მიზნით შესაძლებელია CD4 უჯრედების შემოწმება. სისხლში CD4-ის საჭირო დონე არის 500-1500 უჯრედი/მმ3, ხოლო მკურნალობის გარეშე HIV შეიძლება ამ დონეებს შეამციროს. უჯრედების რაოდენობის 200 უჯრედი/მმ3-ზე დაქვეითება შეიძლება მიუთითებდეს, რომ HIV-ინფექცია პროგრესირებს და იმუნური სისტემა დაზიანებულია. ამ შემთხვევაში ორგანიზმი შეიძლება დაუცველი გახდეს ინფექციების მიმართ და შეიძლება წარმოიშვას სასიცოცხლო საფრთხე.

როგორ ისმება დიაგნოზი?

HIV ინფექციის დიაგნოზი შეიძლება დაისვას 3 გზით. სისხლისა და ნერწყვის ნიმუშების აღება და ლაბორატორიაში შესწავლა შედეგად შეიძლება HIV-ის არსებობის დადგენას იძლეოდეს. დიაგნოზის დასმისას გამოყენებული ტესტები შეიძლება მოიცავდეს შემდეგს.

ანტისხეულების ტესტები: ყველაზე სწრაფად ჩასატარებელი და თავად შედეგის მიმცემი ტესტია. მიზნად ისახავს ორგანიზმში HIV-ის მიმართ წარმოქმნილი ანტისხეულების დადგენას სისხლისა და ნერწყვის ნიმუშებში. ვენიდან აღებულ სისხლში ანტისხეულები უფრო სწრაფად დგინდება, ვიდრე ნერწყვისა და თითის წვერიდან აღებულ ნიმუშებში.

ანტიგენ/ანტისხეულების ტესტები: ჩვეულებრივ, ვენიდან აღებული სისხლის ნიმუშების შესწავლის სახით ტარდება. მიზნად ისახავს სისხლში HIV-ის ანტიგენისა და ვირუსის მიმართ წარმოქმნილი ანტისხეულების დადგენას. არსებობს ტესტებიც, რომლებიც თითის წვერიდან სისხლის ნიმუშის აღებით სწრაფ შედეგს იძლევა.

ნუკლეინის მჟავას ტესტი (NAT): შეიძლება ჩატარდეს იმ პირებისთვის, რომლებსაც ახლო ხანს HIV-თან კონტაქტი ჰქონდათ, ავლენენ HIV-ის ადრეულ სიმპტომებს და სხვა HIV ტესტები უარყოფითი აქვთ. აღებული სისხლის ნიმუშით შეიძლება ინფორმაცია მიეწოდოს იმას, არის თუ არა პირის სისხლის მიმოქცევაში HIV და რა დონის ვირუსია.

თვითტესტებისა და თითიდან სისხლის ნიმუშების აღებით ჩატარებული ტესტები საშუალოდ 20-30 წუთს შეიძლება გრძელდებოდეს. NAT-ისა და ანტიგენ/ანტისხეულების ტესტების შედეგის გამოტანას რამდენიმე დღე შეიძლება დასჭირდეს.

როგორ ვიგებთ, აქვს თუ არა AIDS?

AIDS შეიძლება ჩაითვალოს HIV ინფექციის მოწინავე სტადიად. შეძენილი იმუნური უკმარისობის სინდრომის განვითარება შეიძლება უსიმპტომოდ მიმდინარეობდეს ან პირველ ეტაპებზე მსუბუქი სიმპტომები გამოვლინდეს. თუმცა, იმის დასადგენად, აქვს თუ არა პირს AIDS-ის გამომწვევი HIV-ინფექცია, ერთადერთი გზა ტესტირების ჩატარებაა. HIV ყოველთვის არ იძლევა მკაფიო სიმპტომებს. თუმცა, ყველას შეიძლება სხვადასხვა სიმპტომი ჰქონდეს. როგორც წესი, შეძენილი იმუნური უკმარისობის სინდრომი, რომელიც 3 სტადიისგან შედგება, პაციენტის სტადიიდან გამომდინარე, სხვადასხვაგვარად შეიძლება რეაგირებდეს.

HIV ტესტი დადებითი შედეგის შემთხვევაში საჭიროა ანტირეტროვირუსული მკურნალობის დაწყება. ანტირეტროვირუსული მკურნალობით (ART) შეიძლება ვირუსული დატვირთვა შემცირდეს და სხვა პირებისთვის HIV-ის გადაცემის რისკი შემცირდეს. გარდა ამისა, ART-ის წყალობით შეიძლება ნორმალურ ცხოვრებაში დაბრუნება გამარტივდეს და საშუალო სიცოცხლის ხანგრძლივობა გაიზარდოს. თუ HIV ტესტი უარყოფითია, არსებობს დამხმარე ღონისძიებები, რომლებიც ეხმარება გადაცემისა და HIV-ინფექციის განვითარების თავიდან აცილებაში. კონტაქტამდე პროფილაქტიკა (PrEP), ინფიცირებულ პირებთან სქესობრივი კავშირის ან იმავე ინექციის გამოყენების შემდეგ მიღებული მედიკამენტები (PEP) და შესაძლო კონტაქტის შემდეგ ვირუსის ორგანიზმში დამაგრების თავიდანასაცილებლად მიღებული HIV-საწინააღმდეგო მედიკამენტები შეიძლება ჩაითვალოს პრევენციულ ღონისძიებებად.

რა გზებით გადადის?

HIV არის რეტროვირუსი, რომელიც ორგანიზმის სხვადასხვა სითხეების მეშვეობით გადადის. ადამიანებს შორის სხეულის სითხეების გაზიარების შედეგად შეიძლება HIV-ის გადაცემა მოხდეს. HIV-ის გადაცემის ეს გზები შეიძლება იყოს:

სისხლი,

საშოს სითხე, სპერმის სითხე და სპერმა,

სწორი ნაწლავის სითხე,

დედის რძე.

დაუცველი ვაგინალური ან ანალური სქესობრივი კავშირი, ნარკოტიკული ინექციების ერთობლივად გამოყენება, ტატუირებისა და პირსინგის პროცედურისას გამოყენებული ნემსების გაზიარება, HIV-ით ინფიცირებული პირისთვის გამოყენებული ნემსით სხვა ადამიანის დაზიანება, მშობიარობა და ძუძუთი კვება შეიძლება ხელს უწყობდეს სხეულის სითხეების ადამიანებს შორის გადაცემას. ორსულობის, მშობიარობისა და დედის რძის მეშვეობით ბავშვისთვის HIV-ის გადაცემა პერინატალური HIV-ის გადაცემის სახელითაა ცნობილი. HIV არ გადადის ჩახუტებით, ხელის ჩამორთმევით ან შეხებით. სანამ კანზე ჭრილობა ან ნაკაწრი არ არის, HIV კონტაქტით არ ვრცელდება. საერთო სუფრის თეფშებით, ჩანგლებითა და კოვზებით, ტუალეტებით, კარის სახელურებითა და სხვა ნივთებით HIV-ის გადაცემა არ ხდება. ჰაერითა და წყლით არ ვრცელდება HIV, და ასევე კოღოებისა და მწერების კბენით ვერ გავრცელდება.

რა სიმპტომებია?

ახალი HIV შემთხვევის დროს პირველი 2-4 კვირის განმავლობაში შეიძლება დაიწყოს გრიპის მსგავსი სიმპტომები. მწვავე ინფექციის სტადია, როგორც მას უწოდებენ, ეს პერიოდი რამდენიმე კვირის განმავლობაში შეიძლება გაგრძელდეს. ამ სტადიაზე შეიძლება წარმოიშვას შემდეგი სიმპტომები:

მაღალი ცხელება,

თავის ტკივილი,

კანის გამონაყარი,

სახსრებისა და კუნთების ტკივილი,

კისრის, ბარძაყის ძირის და სხვა არეებში გაბერილი ლიმფური კვანძები.

ხშირად გაციებასთან ან გრიპთან შეცდომით აღრეული მწვავე HIV-სტადიის დროს აუცილებლად რეკომენდებულია ტესტის ჩატარება. მწვავე სტადიის შემდეგ, კლინიკურად ფარული სტადიის დროს, HIV-ინფექცია შეიძლება ჩუმად განვითარდეს. ამ პერიოდში, როგორც წესი, სიმპტომი შეიძლება არ გამოვლინდეს. ბოლო სტადიის HIV იმუნური სისტემის დასუსტების შედეგად შეიძლება მძიმე სიმპტომებით გამოვლინდეს:

უსურვებელი და მოულოდნელი წონის დაკლება,

მაღალი და ხანგრძლივი ცხელება,

ქრონიკული დიარეა,

დაღლილობა ან ძალების გამოცლა,

ღამის ოფლიანობა,

პირის ღრუში კანდიდოზის წარმოქმნა,

ფილტვების ანთება.

მოწინავე სტადიის HIV შეიძლება გამოიწვიოს მეხსიერების პრობლემები და დეპრესია, სხეულის სხვადასხვა არეში ჭრილობების წარმოქმნა. სიმპტომების რამდენიმეს ან ყველას გამოვლენის შემთხვევაში აუცილებლად მიმართეთ თქვენს ექიმს.

არსებობს თუ არა საბოლოო სამკურნალო გზა?

HIV-ისა და AIDS-ის საბოლოო სამკურნალო გზა არ არსებობს. HIV-ით ინფიცირებულ ყველა ადამიანს ურჩევენ ანტირეტროვირუსულ მკურნალობას (ART). ART-ის მიზანია HIV-ის სისხლში კოპირებისა და გამრავლების თავიდან აცილება, ვირუსული დატვირთვის შემცირება და იმუნური სისტემის მხარდაჭერა. ვირუსული დატვირთვის შემცირება მიიღწევა სისხლში ვირუსის ისეთი დაბალი დონის უზრუნველყოფით, რომ ის ვერ გამოვლინდეს. ამ გზით შეიძლება შემცირდეს ვირუსის სხვა ადამიანებზე გავრცელების რისკი და ვირუსი კონტროლის ქვეშ იყოს. ART ვერ უზრუნველყოფს HIV-ის საბოლოო განკურნებას, მაგრამ შეუძლია ცხოვრების პირობების გაუმჯობესება.

ანტირეტროვირუსული მკურნალობა მოიცავს წამლების კომბინაციებს, რომლებიც ყოველდღიურად რეგულარულად უნდა იქნას მიღებული. წამლები შეიძლება იყოს ტაბლეტების ან ინექციების სახით. არსებობს მკურნალობის ისეთი მეთოდებიც, სადაც რამდენიმე წამალი ერთ კაფსულაში ან ტაბლეტში არის გაერთიანებული. წამლების თითოეული ჯგუფი ვირუსზე სხვადასხვა მექანიზმით შეიძლება მოქმედებდეს. იმის მიუხედავად, თუ რა სიმპტომები გამოვლინდა ან რა სტადიაზეა პირი, HIV-ით ინფიცირებულ ყველა ადამიანს ანტირეტროვირუსული მკურნალობა უნდა დაენიშნოს.

ხშირად დასმული კითხვები

AIDS არის არა მხოლოდ მოწინავე HIV-ინფექცია, არამედ ჯანმრთელობის პრობლემაც, რომელიც ოპორტუნისტული ინფექციების განვითარებისთვის ღიაა. ამ შემთხვევაში იმუნური სისტემა შეიძლება უძლური გახდეს და სასიცოცხლო საფრთხე შექმნას. HIV-ინფექციისა და AIDS-ის შესახებ ყველაზე ხშირად დასმული კითხვების სანახავად შეგიძლიათ სტატიის გაგრძელება წაიკითხოთ. HIV-ის გადაცემის რისკი, პირველ რიგში, შეიძლება მაღალი იყოს 13-24 წლის ახალგაზრდებში. განსაკუთრებით, ნარკოტიკების ერთობლივი ინექციების გამოყენებისას, ტრანს, ჰომოსექსუალ ან ბისექსუალ მამაკაცებში HIV-ის გადაცემის მაჩვენებლები შეიძლება უფრო მაღალი იყოს. ამასთან, დაუცველ სქესობრივ კავშირში მყოფი, ინფიცირებული საჭრელი და მჭრელი იარაღით დაშავებული ყველა ასაკობრივი ჯგუფის პირები შეიძლება HIV-ის მიმართ მოწყვლადი გახდნენ. მოწინავე HIV-შემთხვევებში სერიოზული ინფექციის რისკი შეიძლება გაიზარდოს. შეიძლება გამოიწვიოს კიბოს ზოგი სახეობის განვითარება და წარმოიშვას სასიცოცხლო საფრთხე. ამ შემთხვევაში, როგორც წესი, ჰოსპიტალიზაცია შეიძლება იყოს საჭირო. AIDS-თან დაკავშირებულმა დაავადებებმა შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს ცხოვრების ხარისხზე და შეამციროს საშუალო სიცოცხლის ხანგრძლივობა. ამიტომ შეიძლება საჭირო გახდეს საფუძვლად მდებარე მიზეზის მკურნალობა. შეძენილი იმუნოდეფიციტის ვირუსი ინფიცირებული პირების სისხლში მაღალი დონით შეიძლება იყოს. სხვა სხეულის სითხეებში, როგორებიცაა ნერწყვი, ცრემლი, გენიტალური სითხეები და დედის რძე, HIV შეიძლება იყოს. ყველაზე ადვილად გადაცემა სისხლით ხდება. გარდა ამისა, გენიტალური სეკრეციები და დედის რძე სწრაფი გადაცემის გზებს წარმოადგენს. გადაცემის რისკის მომატება შეიძლება დამოკიდებული იყოს ორგანიზმში ვირუსის სიმრავლეზე, კონტაქტის ხანგრძლივობასა და კონტაქტში მყოფი პირის ანტიგენურ სტრუქტურაზე. ორსულობის პერიოდში, მშობიარობისას ან ძუძუთი კვებისას დედიდან შვილზე HIV შეიძლება გადავიდეს. ამიტომ მომავალი დედებისთვის აუცილებელია ანტირეტროვირუსული მკურნალობის მიღება. ორსულობის დროს ანტირეტროვირუსულ მკურნალობას მიმღები დედების შემთხვევაში, როცა ვირუსული დატვირთვა ისეთ დონეზე დაეცემა, რომ ვერ გამოვლინდება, ძუძუთი კვებით ბავშვისთვის HIV-ის გადაცემის რისკი 1%-ზე დაბლა შეიძლება დაეცეს. თუმცა ეს რისკი ყოველთვის არსებობს, მაგრამ მკურნალობით შეიძლება შემცირდეს. HIV-ის გადამტანი პირები ვირუსს ორგანიზმიდან ვერ გამოდევნიან და ყოველდღიურად რეგულარულად უნდა მიიღონ ART. ამიტომ მნიშვნელოვანია HIV/AIDS-ისგან დასაცავად გარკვეული ზომების მიღება.

ანალური ან ვაგინალური სქესობრივი კავშირის დროს პრეზერვატივის გამოყენება,

პარტნიორთა რაოდენობის შეზღუდვა,

წამლის ინექციების ერთობლივად არ გამოყენება,

რისკიან შემთხვევებში ტესტის ჩატარება,

არსებული სხვა სქესობრივი დაავადებების მკურნალობის უზრუნველყოფა დაცვის გზებს შორის შეიძლება შედიოდეს.

შეძენილი იმუნური უკმარისობის სინდრომი ორგანიზმის დამცავ სისტემას მოსპობს და რისკიანი მდგომარეობაა. HIV/AIDS-ით ინფიცირების რისკის მიმართ თქვენი კონტროლი ნუ უგულებელყოფთ. Hisar Hospital-ში ტარდება HIV/AIDS-ის დიაგნოსტიკა და მკურნალობა.