პრემენსტრუალური სინდრომი
ქალების უმეტესობა მენსტრუალური ციკლის მოახლოებასთან ერთად განიცდის გარკვეულ ფიზიკურ ან ემოციურ ცვლილებებს. ეს სიმპტომები ზოგჯერ მსუბუქია, ზოგჯერ კი იმდენად ინტენსიური, რომ გავლენას ახდენს ყოველდღიურ ცხოვრებაზე. სწორედ ამ მდგომარეობას, სამედიცინო ტერმინით, პრემენსტრუალური სინდრომი ან მოკლედ PMS (Premenstrual Syndrome) ეწოდება. ჰორმონალური ცვლილებების გავლენით წარმოქმნილი ეს სინდრომი იწყება მენსტრუალურ სისხლდენამდე რამდენიმე დღით ან კვირით ადრე და, როგორც წესი, სისხლდენის დაწყებასთან ერთად მცირდება.
რა არის პრემენსტრუალური სინდრომი?
PMS პერიოდი არის მდგომარეობა, რომელიც ვლინდება ქალის მენსტრუალური ციკლის ლუტეინურ ფაზაში, ანუ ოვულაციის შემდგომ პერიოდში და ხასიათდება როგორც ფიზიკური, ისე ემოციური სიმპტომებით. ის ჩვეულებრივ იწყება მენსტრუაციამდე 1-2 კვირით ადრე და მენსტრუალური სისხლდენის პირველ დღეებში მსუბუქდება და ქრება. PMS თითოეულ ქალში სხვადასხვა ინტენსივობით შეიძლება გამოვლინდეს. ზოგ ქალში ის ვლინდება მსუბუქი გაღიზიანებადობის ან სარძევე ჯირკვლების მგრძნობელობის სახით, ზოგში კი შეიძლება გამოიწვიოს დეპრესიული განწყობა, რისხვის შეტევები ან ძლიერი ტკივილები, რაც სერიოზულად ზღუდავს ყოველდღიურ ცხოვრებას.
სამედიცინო თვალსაზრისით, ეს მდგომარეობა არის ფენომენი, რომელიც ასახავს ჰორმონალური რყევების გავლენას ადამიანის სხეულსა და გონებაზე. ამიტომ, იმის გათვალისწინებით, რომ არსებობს სხვა დაავადებებიც, რომლებსაც PMS-ის მსგავსი სიმპტომები აქვთ, სწორი დიაგნოზის დასმა მნიშვნელოვანი ხდება.
რა არის პრემენსტრუალური სინდრომის სიმპტომები?
PMS პერიოდის სიმპტომები საკმაოდ მრავალფეროვანია და თითოეულ ქალში შეიძლება განსხვავებულად გამოვლინდეს. PMS-ის სიმპტომები შეიძლება ჩამოითვალოს შემდეგნაირად:
ფიზიკური სიმპტომები: სარძევე ჯირკვლების მგრძნობელობა და შეშუპება პრემენსტრუალური სინდრომის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ფიზიკური სიმპტომია. მუცლის შებერილობა და გაზების პრობლემები განსაკუთრებით შესამჩნევი ხდება ჭამის შემდეგ. სითხის შეკავების გამო შეინიშნება სხეულის ზოგადი შეშუპება და წონის მატება. დაღლილობა და ენერგიის ნაკლებობა შეიძლება ართულებდეს ყოველდღიური აქტივობების შესრულებას. კანის პრობლემები, განსაკუთრებით აკნე და ცხიმიანობის მომატება, ხშირია მენსტრუაციამდელ პერიოდში. ასევე შეიძლება შეინიშნოს თმისა და თავის კანის ცხიმიანობის მომატება. ვლინდება განსაკუთრებით ტკბილი და მარილიანი საკვების მიმართ გადაჭარბებული ლტოლვის სახით.
ემოციური და ფსიქოლოგიური სიმპტომები: გაღიზიანებადობა პრემენსტრუალური სინდრომის ერთ-ერთი ყველაზე დამახასიათებელი სიმპტომია. განწყობის ცვლილებები ვლინდება უეცარი სევდის ან რისხვის შეტევების სახით. შფოთვა და დაძაბულობის შეგრძნება შეიძლება უარყოფითად აისახოს ყოველდღიურ ცხოვრებაზე. შეიძლება გამოვლინდეს დეპრესიული განწყობა, უიმედობა და უღირსობის შეგრძნება. ემოციური მგრძნობელობის მომატებამ შეიძლება გამოიწვიოს გადაჭარბებული რეაქცია ისეთ მოვლენებზე, რომლებიც ჩვეულებრივ პირობებში არ გაღიზიანებთ. ასევე შეიძლება შეინიშნოს თავდაჯერებულობის ნაკლებობა და თვითშეფასების პრობლემები.
რა იწვევს პრემენსტრუალურ სინდრომს?
მიუხედავად იმისა, რომ პრემენსტრუალური სინდრომის ზუსტი მიზეზი ჯერ კიდევ არ არის სრულად გააზრებული, ითვლება, რომ მასზე გავლენას ახდენს სხვადასხვა ფაქტორების ერთობლიობა. ამ ფაქტორებს შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი ადგილი ჰორმონალურ ცვლილებებს უკავია. მიზეზები შეიძლება ჩამოითვალოს შემდეგნაირად:
ჰორმონალური ფაქტორები: მენსტრუალური ციკლის განმავლობაში ესტროგენისა და პროგესტერონის ჰორმონების დონის რყევები მიიჩნევა PMS პერიოდის ძირითად მიზეზად. განსაკუთრებით ლუტეინურ ფაზაში პროგესტერონის დონის უეცარი ვარდნა გავლენას ახდენს სიმპტომების გამოვლენაზე. პროლაქტინის ჰორმონის დონის მატებამ ასევე შეიძლება გავლენა მოახდინოს სიმპტომების სიმძიმეზე. ნეიროტრანსმიტერების, როგორიცაა სეროტონინი, დონის ცვლილებები როლს თამაშობს განსაკუთრებით განწყობის ცვლილებებისა და დეპრესიული სიმპტომების გამოვლენაში. დოპამინისა და ნორადრენალინის დონის ცვლილებებმა ასევე შეიძლება გავლენა მოახდინოს სინდრომის განვითარებაზე.
გენეტიკური ფაქტორები: პრემენსტრუალურ სინდრომს შეიძლება ჰქონდეს ოჯახური მიდრეკილება. თუ დედას ან დებს აქვთ ეს სინდრომი, ოჯახის სხვა ქალი წევრებისთვისაც იზრდება მისი განვითარების რისკი. გენეტიკურმა ფაქტორებმა შეიძლება გავლენა მოახდინოს ჰორმონების მიმართ მგრძნობელობასა და ნეიროტრანსმიტერების მეტაბოლიზმზე.
ცხოვრების წესის ფაქტორები: სტრესი არის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტორი, რომელიც ამძაფრებს პრემენსტრუალური სინდრომის სიმპტომებს. ქრონიკულმა სტრესმა შეიძლება დაარღვიოს ჰორმონალური ბალანსი და გამოიწვიოს სიმპტომების უფრო მძიმედ მიმდინარეობა. კვების ჩვევებმა, განსაკუთრებით კოფეინის, ალკოჰოლისა და გადამუშავებული საკვების მოხმარებამ, შეიძლება გააძლიეროს სიმპტომები. რეგულარული ვარჯიშის ნაკლებობამ შეიძლება შეამციროს ენდორფინების დონე და ხელი შეუწყოს სიმპტომების გამწვავებას. ძილის დარღვევებმა და არარეგულარულმა ძილმა შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს ჰორმონალურ ბალანსზე. სიგარეტის მოხმარება ასევე არის იმ ფაქტორებს შორის, რომლებიც ზრდის სიმპტომებს.
კვების ფაქტორები: მაგნიუმის, B6 ვიტამინის, კალციუმისა და D ვიტამინის დეფიციტმა შეიძლება გააძლიეროს პრემენსტრუალური სინდრომის სიმპტომები. სისხლში შაქრის დონის რყევებმა, განსაკუთრებით მარტივი ნახშირწყლების მოხმარების გამო, შეიძლება გამოიწვიოს განწყობის ცვლილებები.
როგორ დგინდება პრემენსტრუალური სინდრომის დიაგნოზი?
ქალებში PMS-ის დიაგნოსტირებისა და სიმპტომების სიმძიმის შესაფასებლად ხშირად გამოიყენება პრემენსტრუალური სინდრომის სკალა; ამ სკალის წყალობით ფიზიკური და ემოციური სიმპტომების თვალყურის დევნება უფრო ობიექტურად არის შესაძლებელი. გარდა ამისა, დიაგნოზის დასასმელად შეიძლება გამოყენებულ იქნას შემდეგი მეთოდები:
დიაგნოსტიკური კრიტერიუმები: პრემენსტრუალური სინდრომის დიაგნოზისთვის აუცილებელია, რომ სიმპტომები ვლინდებოდეს ოვულაციის შემდგომ ლუტეინურ ფაზაში და მენსტრუალური პერიოდის დაწყებასთან ერთად მცირდებოდეს ან სრულად ქრებოდეს. სიმპტომები უნდა შეინიშნებოდეს ზედიზედ მინიმუმ ორი მენსტრუალური ციკლის განმავლობაში. დიაგნოზისთვის ასევე მნიშვნელოვანია, რომ სიმპტომები იყოს ისეთი სიმძიმის, რომ გავლენას ახდენდეს ყოველდღიურ ცხოვრებაზე.
ყოველდღიური მონიტორინგი: პაციენტების მიერ სიმპტომების ყოველდღიური ჩაწერა დიაგნოსტირების ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტური მეთოდია. მინიმუმ 2-3 თვის განმავლობაში მენსტრუალური ციკლის მანძილზე აუცილებელია სიმპტომების სიმძიმის, ხანგრძლივობისა და დამახასიათებელი ნიშნების ჩაწერა. ეს მონიტორინგი აჩვენებს, ნამდვილად არის თუ არა სიმპტომები დაკავშირებული მენსტრუალურ ციკლთან.
დიფერენციალური დიაგნოზი: დეპრესია, შფოთვითი აშლილობები, ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებები და სხვა ჰორმონალური დარღვევები შეიძლება აირიოს პრემენსტრუალურ სინდრომში. ამიტომ, საჭიროების შემთხვევაში, შეიძლება ჩატარდეს ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციური ტესტები, სისხლის საერთო ანალიზი და სხვა ჰორმონალური ტესტები.
ფიზიკური გასინჯვა: გინეკოლოგიური გასინჯვით მენჯის ღრუს ორგანოების პათოლოგიების გამორიცხვა მნიშვნელოვანია. სარძევე ჯირკვლების გასინჯვით, მუცლის ღრუს გასინჯვითა და ზოგადი სისტემური გასინჯვით ხდება სხვა შესაძლო მიზეზების კვლევა.
ფსიქოლოგიური შეფასება: საჭიროების შემთხვევაში ტარდება ფსიქოლოგიური და ფსიქიატრიული შეფასება, რათა გამოირიცხოს ფარული ფსიქიკური დაავადებების არსებობა. განსაკუთრებით პრემენსტრუალური დისფორიული აშლილობის (PMDD) დიფერენციალური დიაგნოსტიკისთვის შეიძლება საჭირო გახდეს დეტალური ფსიქოლოგიური შეფასება.
როგორ მკურნალობენ პრემენსტრუალურ სინდრომს?
PMS-ის მკურნალობა იგეგმება სიმპტომების სიმძიმისა და პაციენტის ცხოვრების ხარისხზე მათი გავლენის მიხედვით. მკურნალობის მიდგომა, როგორც წესი, იწყება ცხოვრების წესის ცვლილებებით და საჭიროების შემთხვევაში გადადის სამედიცინო მკურნალობის ვარიანტებზე.
რეგულარული ვარჯიში არის ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტური ცხოვრების წესის ცვლილება, რომელიც ამცირებს PMS სინდრომის სიმპტომებს. კვირაში მინიმუმ 3-4-ჯერ, 30-45 წუთის განმავლობაში შესრულებული საშუალო ინტენსივობის ვარჯიში ზრდის ენდორფინების დონეს და აუმჯობესებს განწყობას. განსაკუთრებით სასარგებლოა ისეთი აქტივობები, როგორიცაა სიარული, ცურვა, ველოსიპედით სეირნობა და იოგა. მნიშვნელოვანია კვების რეგულირება. კოფეინის, ალკოჰოლის, მარილისა და გადამუშავებული საკვების შეზღუდვამ შეიძლება შეამციროს სიმპტომების სიმძიმე. სტრესის მართვის ტექნიკების, მედიტაციის, ღრმა სუნთქვის ვარჯიშებისა და რელაქსაციის ტექნიკების შესწავლა ძალიან სასარგებლოა. რეგულარული ძილის საათები და ხარისხიანი ძილი მნიშვნელოვანია ჰორმონალური ბალანსის შესანარჩუნებლად.
მაგნიუმის დანამატი განსაკუთრებით ეფექტურია კუნთების კრუნჩხვებისა და დაძაბულობის სიმპტომების შესამცირებლად. B6 ვიტამინი შეიძლება სასარგებლო იყოს განწყობის ცვლილებების გასაუმჯობესებლად. კალციუმისა და D ვიტამინის დანამატები როლს თამაშობენ ზოგადი სიმპტომების შემსუბუქებაში. ომეგა-3 ცხიმოვანი მჟავები, განსაკუთრებით თევზის ქონის დანამატები, შეიძლება ეფექტური იყოს ანთებისა და განწყობის დარღვევების გასაუმჯობესებლად. როდესაც სიმპტომების კონტროლი ცხოვრების წესის ცვლილებებით ვერ ხერხდება, განიხილება სამედიცინო მკურნალობის ვარიანტები. ჰორმონალური კონტრაცეფციის მეთოდები, განსაკუთრებით დაბალი დოზის კომბინირებული ორალური კონტრაცეპტივები, ჰორმონალური რყევების რეგულირებით ამცირებს სიმპტომებს.
ხშირად დასმული კითხვები
მიუხედავად იმისა, რომ PMS რეპროდუქციული ასაკის ქალების დიდ ნაწილში გვხვდება, ის ყველა ქალს არ აღენიშნება. დაახლოებით 75%-მა შეიძლება ცხოვრების გარკვეულ ეტაპზე განიცადოს მსუბუქი ან საშუალო სიმძიმის PMS სიმპტომები. თუმცა, ზოგ ქალს საერთოდ არ აქვს სიმპტომები, ზოგს კი შეიძლება ჰქონდეს მძიმე სიმპტომები, რომლებიც გავლენას ახდენს ყოველდღიურ ცხოვრებაზე. PMS ჩვეულებრივ იწყება მენსტრუალურ სისხლდენამდე 5-10 დღით ადრე და მენსტრუაციის დაწყების შემდეგ პირველ დღეებში მსუბუქდება და ქრება. მისი ხანგრძლივობა ინდივიდუალურია. ზოგ ქალში სიმპტომები გრძელდება მხოლოდ რამდენიმე დღე, ზოგისთვის კი შეიძლება თითქმის ორი კვირის განმავლობაში იყოს აქტუალური. ვინაიდან PMS იწვევს ემოციურ რყევებს, ის ზოგჯერ შეიძლება აირიოს დეპრესიაში. თუმცა, PMS-ის სიმპტომები ციკლურია, ანუ დაკავშირებულია მენსტრუალურ პერიოდთან. თუ განწყობის დარღვევა გრძელდება მენსტრუალური პერიოდის გარეთაც, შესაძლოა საქმე გვქონდეს ფარულ განსხვავებულ ფსიქიკურ მდგომარეობასთან. სპეციალისტის შეფასება მნიშვნელოვანია. PMS ჩვეულებრივ შეიძლება გამოვლინდეს პუბერტატიდან რამდენიმე წლის შემდეგ, იმ პერიოდში, როდესაც მენსტრუალური ციკლი რეგულარული ხდება. ქალების უმეტესობაში ის 20-იანი წლების დასაწყისში ხდება შესამჩნევი. რეპროდუქციულ წლებში ის უფრო ხშირად გვხვდება, ხოლო მენოპაუზის პერიოდთან მიახლოებისას სიმპტომები მცირდება. PMS-თან დაკავშირებული ჩივილების დროს პირველი სპეციალისტი, რომელსაც უნდა მიმართოთ, არის მეან-გინეკოლოგი. თუ სიმპტომები უფრო ფსიქიკური ხასიათისაა, შეიძლება საჭირო გახდეს ფსიქიატრის ან ფსიქოლოგის მხარდაჭერაც. საჭიროების შემთხვევაში, ამ ორ დარგს შეუძლია ერთად იმუშაოს. მკურნალობის გარეშე დარჩენილმა PMS-მა დროთა განმავლობაში შეიძლება შეამციროს ადამიანის ცხოვრების ხარისხი. განსაკუთრებით, თუ ემოციური სიმპტომები არ არის კონტროლის ქვეშ, შეიძლება წარმოიშვას პრობლემები სამსახურში, სკოლასა და სოციალურ ურთიერთობებში. იშვიათად, მაგრამ მკურნალობის გარეშე შეიძლება განვითარდეს უფრო მძიმე ფორმა - პრემენსტრუალური დისფორიული აშლილობა (PMDD). PMS-ის შესამცირებლად პირველ რიგში მნიშვნელოვანია რეგულარული ვარჯიში, ჯანსაღი კვება, საკმარისი ძილი და სტრესის მართვა. გარდა ამისა, კოფეინის, მარილისა და შაქრის მოხმარების შემცირებამ, ალკოჰოლის შეზღუდვამ, ზოგიერთი ვიტამინისა და მინერალური დანამატის მიღებამ შეიძლება შეამსუბუქოს სიმპტომები. საჭიროების შემთხვევაში შეიძლება დაემატოს მედიკამენტური მკურნალობაც. კვება პირდაპირ გავლენას ახდენს PMS-ზე. შაქრიანმა და გადამუშავებულმა საკვებმა შეიძლება გააძლიეროს სიმპტომები, ხოლო ბოჭკოთი მდიდარმა, დაბალანსებულმა და ბუნებრივი შემცველობის კვების რეჟიმმა შეიძლება შეამციროს სიმპტომები. განსაკუთრებით რეკომენდებულია მაგნიუმით, კალციუმითა და B6 ვიტამინით მდიდარი დიეტა. ზოგ ქალში ჩასახვის საწინააღმდეგო აბებს შეუძლია შეამციროს PMS სიმპტომები ჰორმონების დონის დაბალანსებით. თუმცა, ეს ეფექტი ინდივიდუალურია. ზოგ ქალში მიიღება დადებითი შედეგები, ზოგში კი სიმპტომებში ცვლილება არ შეინიშნება. ამიტომ, გამოყენების შესახებ გადაწყვეტილება უნდა იქნას მიღებული ექიმის კონტროლით. PMS შეიძლება სრულად არ გაქრეს, მაგრამ ქალების უმეტესობაში ასაკის მატებასთან ერთად სიმპტომები მსუბუქდება. მენოპაუზის შემდეგ კი PMS ქრება, რადგან აღარ არის მენსტრუალური ციკლი. სწორი მკურნალობითა და ცხოვრების წესის ცვლილებებით სიმპტომების კონტროლი დიდწილად შესაძლებელია.
თუ მენსტრუაციამდელ პერიოდში განცდილი ემოციური ან ფიზიკური ცვლილებები გავლენას ახდენს თქვენს ყოველდღიურ ცხოვრებაზე, ნუ მიიღებთ ამას ნორმად. Hisar Hospital Intercontinental-ის მეან-გინეკოლოგიის სპეციალისტები მზად არიან შემოგთავაზონ თქვენზე მორგებული შეფასება და მკურნალობის ვარიანტები. კონსულტაციაზე ჩასაწერად ან დამატებითი ინფორმაციისთვის შეგიძლიათ დაგვიკავშირდეთ.
დაიწყეთ სწორი შეფასებით: რა არის პრემენსტრუალური სინდრომი (PMS)? სიმპტომები, მიზეზები და მკურნალობა
გაგვიზიარეთ სიმპტომები ჩვენს ექიმ-სპეციალისტებს; ერთად განვსაზღვროთ თქვენთვის შესაფერისი დიაგნოსტიკა და მკურნალობის გეგმა.
გაფრთხილება
თუ სიმპტომები მოულოდნელად დაიწყო, სწრაფად პროგრესირებს ან მნიშვნელოვნად ზღუდავს თქვენს ყოველდღიურ ცხოვრებას, დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს.
დაგეგმეთ რა არის პრემენსტრუალური სინდრომი (PMS)? სიმპტომები, მიზეზები და მკურნალობა-ის მკურნალობა ჩვენს სპეციალისტებთან ერთად.
შეავსეთ ფორმა ან დაჯავშნეთ ვიზიტი, რათა გაიგოთ მკურნალობის ვარიანტების, პროცესისა და მომზადების შესახებ.
