
Kısaca: Hemoroid (halk arasındaki adıyla basur), makattaki damarların şişmesi ya da dışarı sarkmasıdır. Herkesin makatında bu damarlar vardır, hastalık onlar büyüyüp şikâyet yapmaya başlayınca ortaya çıkar. En sık belirtiler tuvaletten sonra kağıtta veya klozette görülen parlak kırmızı kan, makatta şişlik ("basur memesi"), kaşıntı ve yanmadır. Hafif hemoroidler lifli beslenme ve doğru tuvalet alışkanlıklarıyla düzelir. İlerlemiş olanlarda ameliyatsız işlemler ya da ameliyat gerekir. Makattan kanama her zaman basur değildir. Kalın bağırsak hastalıkları da aynı belirtiyi verebildiği için muayene önemlidir.
Hemoroid (basur) nedir?
Makatın iç yüzeyinde, damarlardan oluşan yumuşak yastıkçıklar bulunur. Bunlar herkeste vardır ve normaldir. Dışkı ve gazı tutmaya yardım eder, makatın tam kapanmasını sağlar.
Uzun süre ıkınma ve kabızlık gibi nedenlerle bu yastıkçıkları yerinde tutan dokular gevşer. Damarlar genişler, yastıkçıklar büyür ve aşağı doğru kayar. Kanama, şişlik ve dışarı sarkma bu aşamada başlar. Halk arasında basur dediğimiz durum budur.
Hemoroid çok yaygındır. Yetişkinlerin yaklaşık yarısı hayatının bir döneminde hemoroid şikâyeti yaşar. En sık orta yaşta ve hamilelikte görülür. Yani utanılacak bir durum değildir.
İç hemoroid ve dış hemoroid
Makatın içinde, tıp dilinde dentat çizgi denen bir sınır vardır. Bu çizginin üstü ağrıyı neredeyse hissetmez, altı ise çok hassastır. İçerideki hemoroid bu yüzden kanasa bile çoğu zaman acıtmaz, dışarıdaki hemoroid ise çok ağrıyabilir.

İç hemoroid: Makatın içinde, sınır çizgisinin üstündedir. Genellikle ağrısızdır. En sık belirtisi dışkıdan sonra gelen parlak kırmızı kanamadır. Dışarıdan görülmez, ilerlerse dışarı sarkar ("basur memesi"). Sarkma varsa akıntı ve ıslaklık yapar.
Sınır çizgisi (dentat çizgi): Bu çizginin altı ağrıya çok hassastır.
Dış hemoroid: Makat ağzının çevresinde, deri altındadır ve elle hissedilen yumuşak bir şişlik gibidir. Hassastır, içinde pıhtı oluşursa ani ve şiddetli ağrı yapar. Kanama daha az görülür, pıhtılı hemoroid patlarsa olur. Temizlikte zorluk ve kaşıntıya yol açabilir.
Basur memesi nedir?
"Basur memesi" halk arasında makattan dışarı sarkan ya da makat ağzında ele gelen şişliğe verilen addır. Bu şişlik ya dışarı sarkmış bir iç hemoroiddir ya da bir dış hemoroiddir. İç hemoroid kaynaklı meme tuvaletten sonra kendiliğinden veya parmakla içeri girebilir. Dış hemoroid memesi ise hep dışarıdadır. Hemoroid geçtikten sonra makat ağzında küçük deri kıvrımları kalabilir. Bunlar zararsızdır, ama temizliği zorlaştırabilir.
Pıhtılı hemoroid: basur patlarsa ne olur?
Dış hemoroidin içinde aniden pıhtı oluşabilir (tıp dilinde tromboze hemoroid). Genellikle ağır kaldırma, şiddetli ıkınma ya da uzun yolculuktan sonra olur. Makat ağzında birkaç saat içinde morumsu, sert ve çok ağrılı bir şişlik belirir. Bazen bu şişliğin üzerindeki deri açılır ve pıhtı kanla birlikte dışarı çıkar. Halk arasında buna "basurun patlaması" denir. Kanama genellikle kısa sürede durur ve basınç azaldığı için ağrı rahatlar.
Pıhtılı hemoroid tehlikeli değildir ama çok ağrılıdır. İlk 3 gün içinde başvurursanız bölgesel uyuşturmayla küçük bir kesi yapılarak pıhtı boşaltılabilir ve ağrı hızla geçer. Daha geç başvuruda pıhtı zaten erimeye başladığı için çoğunlukla ılık oturma banyosu ve ağrı kesiciyle 1–2 haftada geçer. Patlamadan sonra kanama durmuyorsa ya da yara kızarıp akıntı yapıyorsa hekime başvurun.
Hemoroid belirtileri nelerdir?
Kanama: En sık belirti. Parlak kırmızı renktedir. Tuvalet kağıdında, dışkının üzerinde çizgi şeklinde veya klozete damla damla görülür. Genellikle ağrısızdır.
Makattan sarkma, şişlik: Tuvaletten sonra gelen ve içeri giren ya da sürekli dışarıda kalan şişlik.
Kaşıntı ve yanma: Sarkan hemoroidden gelen akıntı makat çevresindeki deriyi tahriş eder.
Akıntı, ıslaklık hissi, çamaşırda leke
Tam boşalamama hissi
Ağrı: İç hemoroid genellikle ağrı yapmaz. Ani ve şiddetli ağrı pıhtılı dış hemoroidi düşündürür. Tuvalette jilet kesiği gibi bir ağrı ise daha çok makat çatlağının (anal fissür) belirtisidir.
Hemoroid bel, bacak ya da karın ağrısı yapmaz. Bu tür ağrılar varsa başka bir neden araştırılmalıdır.
Hemoroidin evreleri
İç hemoroidler, ne kadar sarktıklarına göre dört evreye ayrılır. Tedavi de büyük ölçüde bu evreye göre seçilir.

1. evre: Hemoroid içeride kalır, sadece kanar.
2. evre: Ikınınca dışarı çıkar, kendiliğinden geri girer.
3. evre: Ikınınca dışarı çıkar, ancak parmakla itince geri girer.
4. evre: Sürekli dışarıdadır, geri itilemez.
Hemoroid neden olur?
Hemoroidin tek bir nedeni yoktur. Makat bölgesindeki basıncı artıran ve destek dokusunu zayıflatan her şey katkıda bulunur:
Kabızlık ve ıkınma: En önemli neden. Sert dışkı ve uzun süreli ıkınma damar yastıkçıklarını aşağı iter. Kabızlıkla ilgili sık yapılan hatalar için kabızlık yazımıza bakabilirsiniz.
Tuvalette uzun süre oturmak: Telefonla tuvalette geçirilen dakikalar, ıkınmasanız bile makat damarlarına basınç yapar.
Az lifli beslenme ve az su içmek
Hamilelik ve doğum: Büyüyen rahmin basıncı, hormonlar ve doğumdaki ıkınma.
Uzun süre oturarak veya ayakta çalışmak, hareketsizlik
Fazla kilo
Ağır kaldırma ve ıkınma gerektiren sporlar
Kronik ishal
Yaş ve aile yatkınlığı: Damarları destekleyen dokular yaşla zayıflar.
Acı ve baharatlı yiyeceklerin hemoroide neden olduğu gösterilmemiştir. Ancak hemoroidi olan bazı kişilerde tuvalet sonrası yanmayı artırabilir.
Makattan kanama: hemoroid mi, başka bir şey mi?
Hemoroid kanaması genellikle zararsızdır. Ancak makattan kanama yapan tek hastalık hemoroid değildir. Hemoroidi olan birinde aynı anda bir polip veya kalın bağırsak kanseri de bulunabilir. Bu yüzden hemoroid tedavisinden önce bazı hastalara kolonoskopi yapılır.
Hastalık | Kanamanın özelliği | Eşlik eden belirtiler |
|---|---|---|
Hemoroid | Parlak kırmızı, dışkının üzerinde veya damla damla | Ağrısız, sarkma, kaşıntı |
Az miktarda, kağıtta parlak kırmızı | Tuvalet sırasında ve sonrasında keskin, yanıcı ağrı | |
Kanlı, iltihaplı akıntı | Makat çevresinde şişlik, ağrı, ateş | |
Kalın bağırsak polipi | Çoğu zaman kanamaz, bazen dışkıya karışık kan | Genellikle belirti vermez |
Koyu kırmızı, dışkıya karışık, bazen siyah dışkı | Tuvalet düzeninde değişiklik, dışkıda incelme, kilo kaybı, kansızlık |
Şu durumlarda kanamayı "basurdur" deyip geçmeyin, hekime başvurun:
45 yaşın üzerindeyseniz ve kanama ilk kez başladıysa
Kan koyu renkliyse, dışkıya karışıyorsa ya da dışkı siyahsa
Tuvalet düzeniniz değiştiyse, dışkınız inceldiyse
İstemsiz kilo kaybı, halsizlik veya kansızlık varsa
Ailenizde kalın bağırsak kanseri varsa
Acile başvurun: Kanama durmuyorsa, pıhtılı ve bol miktardaysa, baş dönmesi, çarpıntı veya bayılma hissi eşlik ediyorsa. Sürekli dışarıda kalan, morarmış ve çok ağrılı bir hemoroid de acil değerlendirme gerektirir.
Hemoroid nasıl teşhis edilir?
Makat muayenesinden çekinip doktora gitmeyi erteleyen çok hasta var. Muayene birkaç dakika sürer, genellikle ağrısızdır ve mahremiyetinize dikkat edilir. Teşhis için çoğu zaman genel cerrahi muayenesi yeterlidir:
Dıştan bakış: Makat çevresine bakılır. Dış hemoroid, sarkma, çatlak ve fistül aranır.
Parmakla muayene: Makatın içi kontrol edilir.
Anoskopi: Kısa, ışıklı bir aletle içerideki hemoroidler görülür ve evresi belirlenir.
Kolonoskopi: 45–50 yaş üzerindeyseniz, ailenizde kalın bağırsak kanseri varsa ya da farklı şikâyetleriniz varsa istenir. Ayrıntılar için kolonoskopi yazımıza bakabilirsiniz.
Hemoroid tedavisi
Tedavi hemoroidin evresine, sizi ne kadar rahatsız ettiğine ve genel sağlık durumunuza göre belirlenir. Aşağıdakiler genel bir yol haritasıdır, kesin karar muayeneden sonra verilir.
1. evre (içeride kalıyor, sadece kanıyor): İlk adım lifli beslenme, su, doğru tuvalet alışkanlığı ve kısa süreli krem veya fitildir. Gerekirse lastik bant (band ligasyon) uygulanır.
2. evre (ıkınınca çıkıyor, kendiliğinden giriyor): Beslenme ve tuvalet alışkanlığı düzeltilir. Gerekirse lastik bant, Doppler yöntemi veya lazer gibi ameliyatsız işlemler yapılır.
3. evre (parmakla itince giriyor): Beslenme ve tuvalet alışkanlığı tek başına çoğunlukla yetmez. Doppler yöntemi, stapler ya da klasik ameliyat gerekir.
4. evre (sürekli dışarıda): Tedavi ameliyattır, klasik ameliyat (hemoroidektomi) yapılır.
Pıhtılı dış hemoroid: İlk 3 günde pıhtı boşaltılır. Sonrasında oturma banyosu ve ağrı kesici önerilir.
İlaç tedavisi
Hemoroid kremleri, fitiller ve damar güçlendirici tabletler kanamayı, kaşıntıyı ve ağrıyı hafifletir, ama sarkmış hemoroidi küçültmez. Kortizonlu kremleri bir haftadan uzun kullanmayın, çünkü makat derisini inceltir. Hangi ilacın uygun olduğunu hekiminize sorun.
Ameliyatsız yöntemler
Lastik bant (band ligasyon): Hemoroidin dibine küçük bir lastik takılır. Kanı kesilen hemoroid 7–10 gün içinde kuruyup düşer. Poliklinikte, anestezisiz yapılır. 1–3. evrede işe yarar.
Doppler eşliğinde hemoroidal arter bağlama (HAL / THD): Özel bir cihaz, hemoroidi besleyen damarları sesle bulur ve bunlar dikişle bağlanır. Sarkma varsa hemoroid aynı işlemde yukarı asılır. Doku kesilmediği için ağrı azdır. Ayrıntılar için hemoroidal arter ligasyonu sayfamıza bakabilirsiniz.
Lazer: Lazer enerjisiyle hemoroidin içindeki damarlar büzüştürülür. 2. ve 3. evrede, uygun hastalarda yapılır.
Hemoroid ameliyatı
Ameliyatsız yöntemlerle düzelmeyen, 3. ve 4. evre ya da tekrarlayan hemoroidlerde ameliyat gerekir. En kalıcı sonucu klasik ameliyat, yani hemoroidektomi verir. Bu ameliyatta hemoroid dokusu çıkarılır. Stapler (Longo) yönteminde ise sarkan doku özel bir zımba aletiyle yukarı asılır.
Hemoroid ameliyatı ne kadar sürer?
En çok sorulan sorulardan biri. Süreler hemoroidin büyüklüğüne göre değişir, aşağıdakiler ortalama değerlerdir:
Yöntem | İşlem süresi | Günlük hayata dönüş |
|---|---|---|
Lastik bant | 5–10 dakika | Aynı gün |
Doppler yöntemi | 20–40 dakika | 2–4 gün |
Lazer | 20–30 dakika | 1–3 gün |
Stapler (Longo) | 30–45 dakika | Yaklaşık 1 hafta |
Klasik ameliyat | 30–60 dakika | 1–3 hafta |
Lastik bant için anestezi ve hastanede kalış gerekmez. Diğer yöntemlerde belden aşağısı uyuşturulur ya da hasta uyutulur. Lazerde aynı gün, Doppler yönteminde aynı gün veya 1 gece sonra eve dönülür. Stapler ve klasik ameliyatta 1 gece hastanede kalınır.
Size uygun yöntemi belirleyen en önemli şey hemoroidin evresidir. "En ağrısız yöntem" her hasta için en doğru yöntem değildir, çünkü ağrısı az olan yöntemlerde tekrarlama ihtimali biraz daha yüksektir.
Basura ne iyi gelir? Evde yapabilecekleriniz
Hangi evrede olursa olsun, tedavinin temeli aynıdır: dışkıyı yumuşatmak ve makattaki basıncı azaltmak. Bunlar hafif hemoroidlerde tek başına yeterli olabilir, ameliyat sonrasında da tekrarlamayı önler.
Lifli beslenme: Her öğünde sebze veya meyve (kabuğuyla), ayrıca kuru baklagiller, yulaf ve tam tahıllı ekmek. Lifi yavaş yavaş artırın, aksi halde gaz ve şişkinlik yapar. Yeterli olmazsa hekiminiz lif takviyesi önerebilir.
Günde 1,5–2 litre su için
Ilık oturma banyosu: Leğene ılık su koyup 10–15 dakika oturun, günde 2–3 kez ve özellikle tuvaletten sonra. Ağrıyı ve kaşıntıyı azaltır. Suya bir şey eklemeniz gerekmez.
Tuvalette 3–5 dakikadan fazla oturmayın, telefonu dışarıda bırakın. Gelmiyorsa zorlamayın, kalkın ve daha sonra tekrar deneyin.
Ayak altına küçük bir tabure: Dizlerin kalçadan yukarıda olması tuvaleti kolaylaştırır.
Tuvaletten sonra su ile temizlenin ve yumuşakça kurulayın. Parfümlü ıslak mendiller tahrişi artırır.
Hareket: Günlük yürüyüş bağırsakları çalıştırır. Uzun süre oturarak çalışıyorsanız saatte bir kalkın.
İnternette önerilen sarımsak, buz koyma ya da çeşitli yağların sürülmesi gibi yöntemlerin bir kısmı makat derisinde yanık ve tahriş yapabilir. Denemeden önce hekiminize danışın.
Hamilelikte ve doğumdan sonra hemoroid
Hemoroid hamileliğin özellikle son üç ayında ve normal doğumdan sonraki ilk haftalarda çok sık görülür. Büyüyen rahim makat damarlarına basınç yapar, hormonlar damarları gevşetir, kabızlık da sıktır. Doğumdaki ıkınma tabloyu ağırlaştırabilir. Sezaryen sonrası da hemoroid görülebilir. Ağrı kesiciler, demir ilaçları ve hareketsizlik kabızlık yapar.
Hamilelikteki hemoroidlerin çoğu doğumdan sonraki birkaç ay içinde belirgin şekilde küçülür. Bu yüzden hamilelikte ameliyat neredeyse hiç yapılmaz. Lif, su, oturma banyosu ve kadın doğum uzmanınızın onayladığı kremlerle şikâyetler kontrol altına alınır. Doğumdan 3–6 ay sonra hâlâ şikâyet varsa tedavi seçenekleri değerlendirilir.
Hisar Hospital'da hemoroid tedavisi
Hemoroid hastaları Genel Cerrahi bölümümüzde değerlendirilir. Muayenede gerekli görülürse kolonoskopi aynı merkezde planlanır. Böylece kanamanın başka bir nedeni olup olmadığı tedaviden önce netleşir.
Hastanemizde Doppler eşliğinde hemoroidal arter bağlama, hemoroidektomi ve stapler yöntemleri uygulanmaktadır. Anal fissür, fistül ve apse gibi makat hastalıkları da aynı ekip tarafından tedavi edilir. Anal fissürde anal botoks, fistülde seton ve fistülotomi seçenekleri vardır.
Hemoroid (Basur) Nedir? Belirtileri, Evreleri ve Tedavisi için doğru değerlendirme ile başlayın
Şikâyetlerinizi uzman hekimlerimizle paylaşın; size uygun tanı ve tedavi planını birlikte belirleyelim.
Uyarı
Şikâyetleriniz ani başladıysa, hızla ilerliyorsa veya günlük yaşamınızı belirgin şekilde kısıtlıyorsa vakit kaybetmeden bir hekime başvurun.
Hemoroid (Basur) Nedir? Belirtileri, Evreleri ve Tedavisi sürecinizi uzmanlarımızla planlayın.
Tedavi seçenekleri, süreç ve hazırlık hakkında bilgi almak için formu doldurun ya da randevu oluşturun.
Sık Sorulan Sorular
Basur tehlikeli mi?
Hemoroid iyi huylu bir hastalıktır, kansere dönüşmez. Ancak uzun süre ve sık kanayan hemoroidler kansızlığa yol açabilir. Asıl risk, makattan kanamanın "basurdur" denip başka bir hastalığın gözden kaçmasıdır.
Hemoroid tedavi edilmezse ne olur?
Hafif hemoroidler yaşam tarzı değişiklikleriyle gerileyebilir. Tedavi edilmeyen ilerlemiş hemoroidlerde kanama tekrarlar ve kansızlık gelişebilir. Sarkma kalıcı hale gelir. Sürekli dışarıda kalan hemoroid sıkışıp pıhtılaşabilir. Bu durum çok ağrılıdır ve acil müdahale gerektirebilir.
Basur kendiliğinden geçer mi, kaç günde geçer?
Hafif hemoroidlerin şikâyetleri lifli beslenme ve doğru tuvalet alışkanlıklarıyla genellikle 1–2 hafta içinde azalır. Pıhtılı dış hemoroid 1–2 haftada kendiliğinden çözülür. Dışarı sarkan ilerlemiş hemoroidler ise kendiliğinden geçmez.
Basur kanaması nasıl durdurulur?
Hafif kanamalar genellikle kendiliğinden durur. Ilık oturma banyosu ve dışkıyı yumuşatmak tekrarlamasını azaltır. Kanama durmuyorsa, bol ve pıhtılıysa ya da baş dönmesi yapıyorsa acile başvurun.
Hemoroid ameliyatı ağrılı mı?
Ameliyat sırasında anestezi altında olduğunuz için ağrı duymazsınız. Ameliyattan sonraki ağrı yönteme göre değişir. Doppler ve lazer yöntemlerinde ağrı azdır. Klasik ameliyatta ilk hafta, özellikle tuvalette belirgin ağrı olur ve düzenli ağrı kesiciyle kontrol edilir.
Hemoroid ameliyattan sonra tekrar eder mi?
Edebilir. Tekrarlama ihtimali en düşük yöntem klasik ameliyattır. Ameliyatsız yöntemlerde bu ihtimal biraz daha yüksektir. Hangi yöntem uygulanırsa uygulansın kabızlık ve ıkınma devam ederse yeni hemoroidler oluşabilir.
Basur bulaşıcı mı?
Hayır. Hemoroid bir damar hastalığıdır. Enfeksiyon değildir ve bulaşmaz.
Hemoroid için hangi doktora gidilir?
Genel cerrahi uzmanına başvurun. Kolonoskopi gerekirse genel cerrah ya da mide-bağırsak uzmanı (gastroenteroloji) tarafından yapılır.
Basur memesi nasıl geçer?
Küçük memeler ılık oturma banyosu, lifli beslenme ve ıkınmamakla küçülebilir. Hekimin önerdiği krem de rahatlatır. İçerideki hemoroid sarkıyorsa ve geri girmiyorsa muayene olmanız gerekir.
Hemoroid gaz ve şişkinlik yapar mı?
Hemoroidin kendisi gaz ve şişkinlik yapmaz. Ancak hemoroide yol açan kabızlık ve lif alımındaki ani artış gaz yapabilir. Lifi birkaç haftaya yayarak artırmak bu şikâyeti azaltır.
Hemoroid kremi kullanmak yeterli mi?
Kremler kanama, kaşıntı ve ağrıyı hafifletir, ancak hemoroidi ortadan kaldırmaz. Kortizonlu kremler bir haftadan uzun kullanılmamalıdır. Kremle düzelmeyen ya da sık tekrarlayan şikâyetlerde muayene gerekir.








